De keuken van de overwonnene

Militaire nederlagen worden snel vergeten. Deze week sprak luitenant-generaal Schouten over het imago van het Nederlandse leger. Hij denkt dat een verbod op softdrugs het imago zou kunnen verbeteren....

Overwinningen laten daarentegen diepe indruk na. Aan de eetcultuur van het leger is af te lezen welke successen in het verleden zijn geboekt. In het Franse leger serveert men voornamelijk Franse gerechten: salades, bloedworst, stoofpotjes van kip, konijn, omelet, biefstuk met frites, vis met gekookte aardappels (op vrijdag) en altijd veel Franse wijn en Franse kaasjes.

Wij serveren geen McDonald's, zegt de militair attaché van Frankrijk. Tweemaal per maand echter staat er couscous op het menu. Veel overwinningen in Noord-Afrika dus. Vietnamese gerechten komen ook voor.

Britse soldaten eten veel curries, vooral van groente of kip. Vanavond eet de Engelse marine in Cornwall Jamaicaanse Prawn Creole and Pepper Rice. Woensdag worden het beefburgers met coleslaw. Koks uit Hongkong koken regelmatig Kantonees voor de manschappen.

Op zondag, een heilige dag voor protestanten, worden de traditionele roastbeef en Yorkshire pudding opgediend. Gisteren was het vis, als gebaar naar de katholieken: fish and chips. Met een islamitische vastenperiode als ramadan en met vegetariërs wordt ook rekening gehouden.

De militair attaché in Den Haag van het Verenigd Koninkrijk, kolonel Lehardy, is tijdens zijn stationering in Duitsland ook dol geworden op Bratwurst en Duits bier. Zijn Duitse collega weet van geen buitenlandse invloeden op het Duitse leger. Slechts van frikadellen, schnitzels, Schweinebraten, worst, biefstuk, casselerrib, aardappelen, noedels, spruitjes en sperziebonen.

Uit een andere bron blijkt dat ze ook Hollandse kaas eten.

Een deel van de Belgische marine is gestationeerd in Den Helder en eet mee met de Hollanders. Traditiegetrouw is dat iedere woensdag (en tegenwoordig vaak ook op zondag) blauwe hap. 'Wat is dat?', vraagt de Vlaamse matroos Glenn. 'Indonesisch', antwoordt een Hollandse collega. Tijdens de Golfoorlog zond Nederland grote ladingen rijst, meel, koffie, specerijen en aardappelen naar het Midden-Oosten. Ook daar aten onze jongens sambal, saté en nasi panggang. Het was even wennen voor de Belgen in Den Helder, want op de thuisbasis in Brugge krijgen ze geen exotische waar maar Belgisch voedsel; dikke biefstuk, kalkoenrollade, gebraden haantjes en stoofvlees met friet. De Jantjes lachen om de patat, maar de Belgen worden op hun beurt ziek van Hollandse frituur. 'Al die kaassoufflés en frikadellen', zegt Glenn. Hij is erg tevreden over de melk die de Hollanders bij het middagmaal drinken: 'Ik heb hier weer melk leren drinken.'

In België komt er wijn op tafel. In Nederland mag de marine aan boord na de dienst drie glazen alcohol per dag drinken. Meer niet. Een groot verschil met vroeger, toen een nuchtere zeeman een uitzondering was. De landmacht mag pas drinken als de dienst erop zit. De officiële heildronk op de gezondheid van de koningin daar gelaten. In het Israëlische leger is alcohol ook na de werkdag taboe, behalve voor de kidoesj op sabbat.

Gerechten uit de voormalige kolonie Kongo kennen de Vlamingen niet. Glenn zou niet weten wat ze daar eten. Een Nederlander reageert: 'Niets toch?' De Indische hap gaat er in als koek.

Aan een andere tafel zitten wat UABE's (marinemensen uit de United Arab Emirates). Ze zijn in Den Helder om ingewerkt te worden op schepen die gekocht zijn door de Emiraten. Ze vinden het niet bezwaarlijk dat in Nederland officieren niet apart eten. Hier kan iedereen zich voor een toeslag van 14 procent laten bedienen aan keurig gedekte tafels in een aparte ruimte. Een maaltijd kost slechts * 4,20. Extra's een paar dubbeltjes meer. Ook zonder een toeslag van * 0,59 blijken de Arabieren bediend te worden, omdat er voor hen zonder varkensvlees is gekookt.

Sambal daging - rundvlees met sambal - wordt bij de Jantjes van varkensvlees gemaakt. Dat is geen onwetendheid. Maleisische keukentermen horen bij het marinejargon. Iedere bottelier (kok) weet dat daging rundvlees is. Voor moslims maken ze het gerecht met kip.

Sergeant René Scheeper meldt dat met alle diëten rekening wordt gehouden. Zelfs met de strengste koosjere en medische diëten. Kant-en-klare diepvriesmaaltijden worden desnoods meegenomen. Aangepaste tijden voor de ramadan zijn eveneens ingeroosterd.

De voornaamste zorg is kwaliteit. De marine houdt 2 procent speling over van een strak budget voor het verstrekken van gratis extra's (een stukje kroepoek). In de Sovjet-Unie hield men rekening met 5 procent verlies door diefstal.

Terwijl het Russische leger Oekraïense borsjtsj, Georgische sjasliek en Hongaarse goulash verorbert, krijgen onze strijdkrachten slechts Hollands en Indisch. Het zijn immers alleen overwinningen die tellen.

Deze week vlogen Nederlandse F 16-straaljagers over Joegoslavië. De piloten hielden rekening met de mogelijkheid neergeschoten te worden. Ze waren uitgerust met survival kits om te overleven in vijandig gebied.

Eerste luitenant Jan Brouwer, pelotonscommandant van het korps mariniers, beschrijft wat er in zijn survival kit zit. Een kompas, een aansteker, een doosje wind-proof lucifers, een haakje om te vissen, een spiegeltje om te seinen en heel veel dun koperdraad om strikken mee te zetten.

Geweren en pistolen worden niet gebruikt voor het vangen van wild, uit angst door de vijand gehoord te worden. Brouwer: 'We herinneren ons allemaal hoe die neergeschoten jongens in Irak gemarteld zijn. Niemand wil ondervraagd worden door een vijandig leger.'

Het liefst vangt Brouwer een konijn. Aangeraden wordt het beest urenlang te roken, maar dat kan alleen als je niet gezocht wordt. In sommige omstandigheden is een klein vuurtje geen probleem. Het doosje van de survival kit doet dan dienst als pannetje.

Brouwer kan vishaakjes maken van allerlei stukjes metaal, en desnoods van vogelbotjes. Tijdens oefeningen in Duitsland heeft hij daarmee ervaring opgedaan. De vis wikkelt hij met dennennaalden in zilverfolie en roostert die zo op het vuur.

Wilde planten kunnen giftig zijn. Om onbekende planten te testen, is er de smaakproef, die veel tijd in beslag neemt. Eerst wrijf je een stukje op je pols en wacht je zes uur om te zien of het de huid irriteert. Vervolgens probeer je een klein stukje onder de lip en wacht je weer zes uur. Dan mag er gekauwd worden en pas na weer een paar uur mag de plant worden doorgeslikt. Wie dan nog gezond is, heeft geen giftige plant verorberd, of is inmiddels immuun.

Water is het grootste probleem in de bush-bush. Brouwer vond het jammer dat hij prachtig helder bronwater moest omtoveren tot troebele drab die naar chloor smaakt, door er een zuiveringstablet in te gooien.

Op vijandig gebied kun je ook proberen voedsel te stelen, maar dat is gevaarlijk. 'Oppassen voor honden', zegt Brouwer 'want die kunnen je verraden.' Voor wie dagenlang op wilde planten heeft gekauwd, is een bordje mensenvoedsel een tractatie.

Als het leger op bevriend terrein eens wat steelt, staat daar meestal een tegoedbon tegenover. Volgens kapitein ter zee Jos Faassen in Den Haag worden de vergoedingen na oefeningen tijdens vredestijd op correcte wijze verstrekt. Geeft dit nooit problemen? Wat gebeurt er als het leger toevallig je lievelingslammetje uit de wei haalt? 'Dan krijg je nog smartengeld ook', lacht de bevelhebber.

Op echt vijandig terrein is plundering een mogelijkheid. 'Als je in de meerderheid bent, is het makkelijker aan etenswaar te komen', zegt Brouwer. De schotels uit warme keukens van een overwonnen dorp of stad zijn na een soldatenrantsoen een verademing.

Kapitein Frank Staatman, die ook in Den Helder tjaptjoi eet, herinnert zich Bosnië. Zes weken hebben ze uitsluitend uit blik van het merk Struik gegeten, tot de nieuwe voorraden arriveerden. 'We leefden van de struiken', zegt hij. Staatman: 'We aten weinig tot geen Joegoslavisch voedsel.' Een keer hebben de soldaten twee schapen geroosterd op de barbecue. Dat was heerlijk. Alleen aan het eind van zijn uitzending at Staatman feta met brood, noedelsoep en vlees met groente in een Bosnisch restaurant.

Op regelrechte overwinningen volgen soms plundering en baldadigheid. Vaak is er de orgie van exotisch voedsel, rare drank en vreemde vrouwen. De mannen hebben het nog nooit zo goed gehad. Zij hebben hun leven geriskeerd en overwonnen. De geuren en de smaken zullen zij altijd lekker blijven vinden.

Aanstaande maandag staat in Den Helder 'macedoine' op het menu, een groentegerecht vernoemd naar Macedonië. Is dat niet wat voorbarig? Wat gaat er met Macedonië gebeuren? Moeten we niet eerst uitvechten welk leger straks Servisch zal eten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden