Reportage Kunstenaarsenclave ADM

De ketens van de krakers leggen het af tegen de staalscharen van de politie: kunstenaarsenclave ADM is niet meer

Twee decennia lang konden vrije geesten er vrij zijn: het ADM-terrein in het Westelijk Havengebied aan de rand van Amsterdam. Maandag werd de krakersgemeenschap ontruimd. De meeste bewoners hadden hun biezen al gepakt of vertrokken alsnog toen de politie en de ME binnenvielen. Daarna volgde een uren durend kat-en-muisspel tussen de politie en de laatste verstokte krakers.

Een bewoner van het ADM-terrein nuttigt een snel ontbijt na het verlaten van zijn thuis. Een van de laatste vrijplaatsen van Amsterdam moest van de eigenaar na twintig jaar ontruimd worden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In opdracht van de politie houden beveiligers maandagochtend de ingangen van het terrein gesloten voor de pers. Grijze lucht, koude wind en miezerregen begeleiden de ontruiming. Busjes van de gemeentelijke handhaving, de politie en de Mobiele Eenheid (ME) passeren een stalen boog met ADM-logo en rijden richting het bos in de verte. Een paar handen vol bewoners staan gelaten langs de weg en turen naar wat hun enclave was. Zij vertrokken toen de politie kwam. Het was intimiderend, zeggen ze. Tijd om hun spullen te pakken kregen ze niet. Ze weten niet hoe het de laatste bewoners op het terrein vergaat.

Journalisten mogen rond het middaguur alsnog onder begeleiding het terrein op. Een politiewoordvoerder leidt de pers naar de voet van een stalen kunstwerk in de vorm van een boom en spant met een lint een geïmproviseerd persvak. In de stalen boom zitten vijf bewoners aan elkaar en aan het kunstwerk vastgeketend. ME’ers proberen via een kraan de krakers los te maken. ‘Femke bedankt’, zingen de bewoners – een serenade voor burgemeester Halsema. Ze schreeuwen en schelden wanneer de politie kracht zet op hun ketenen.

Tot halverwege de jaren tachtig was hier de Amsterdamsche Droogdok Maatschappij gevestigd, een scheepswerf aan het Noordzeekanaal net buiten de ring van Amsterdam. In 1997 werd het toen verlaten gebied gekraakt. De gemeente gedoogde de culturele vrijplaats, ook toen in 2010 een wet van kracht werd die kraken verbood. Rond de oude loods en het kantoorgebouw van ADM groeide een kunstenaarsgemeenschap die in de enclave van 45 hectare het leven naar eigen inzicht kon inrichten.

Bewoners van de ADM die zich hebben vast laten solderen aan het kunstwerk van de vrijplaats, worden door de ME los gebrand. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Juridische strijd

Een jarenlange juridische strijd met Chidda Vastgoed werd eind vorig jaar in het voordeel van de eigenaar beslecht. Het vastgoedbedrijf heeft een huurder gevonden: Koole Maritiem, een bedrijf dat schepen en boorplatforms bergt en ontmantelt. De circa honderd bewoners stapten naar het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties om ontruiming te voorkomen, maar de gemeente wachtte de uitspraak van het VN-comité niet af.

De vrijplaats is op deze januari-ochtend alle glans kwijt. In de modder staan caravans, huisjes, stalen en houten constructies. Hier groeiden kinderen op, werd een modern hippieleven geleefd, werden roemruchte festivals gehouden. Nu het dorp verlaten is, oogt het vervallen en rommelig. Tussen de bouwsels lopen tientallen agenten en handhavers, op zoek naar de laatste achterblijvers.

Over een pad is een waterleiding gespannen vanaf het betonnen ADM-kantoor. Uit het kraantje komt geen water meer. In een huisje branden drie lampen, de stand-by-knop van een koffieapparaat licht op. Dit was ‘Parels huisje’, staat op een briefje op de deur. (‘Graag de boel netjes houden vanwege een muizen- en rattenprobleem.’).

De pers wordt van de stalen boom naar een loods geleid. Een openstaande deur toont een immense hal. In de verte zit een bewoner verschanst in een kooi die aan een kabel hangt. Andere krakers zitten op stalen balken vlak onder het dak. ME-busjes staan opgesteld bij de ingang, klaar om de tegenstribbelaars af te voeren.

Buiten, even verderop, staat een soort vliegende schotel op een metershoge pilaar. Bewoner Peter zit erin en wil er niet uit. Hij kan zijn kat niet vinden, zo gaat het verhaal. Een paraplu met bloemetjesmotief steekt uit een van de raampjes, af en toe is een arm zichtbaar. Op de grond staan handhavers van de gemeente. Als hij naar beneden komt krijgt hij een sigaret, roept er een. ‘Eerst een sigaret’, roept Peter terug.

Het verzet houdt uiteindelijk geen stand tegen het leger van handhavers en agenten. De ketens van de krakers leggen het af tegen de staalscharen van de politie. Elf mensen worden opgepakt. Dit is een achterhoedegevecht, de gemeente had al gewonnen toen in december de meeste bewoners eieren voor hun geld kozen.

Bewoners en vrienden van de ADM verlaten het terrein.
Bewoners en vrienden van de ADM verlaten het terrein.

Nieuw dorp

Amsterdam koestert zijn ‘rafelranden’, is het officiële standpunt van de linkse coalitie in de raad. Daarom bood de gemeente de bewoners van ADM een nieuwe vrijplaats in Amsterdam-Noord en legde op de daar beschikbare ‘slibvelden’ sanitair en elektriciteit aan. Maar dit terrein is aanzienlijk kleiner en volgens sommige krakers te zompig om een nieuw dorp op te bouwen. Toch ging een groot deel van de gemeenschap op het aanbod in. Gezinnen met kinderen konden met voorrang naar een sociale huurwoning.

De kunstenaarsenclave is niet meer. Vastgoedbedrijf Chidda gaat het ontruimde ADM-terrein voorlopig zelf bewaken met particuliere beveiligers. Dinsdag dient nog een kort geding van de krakers tegen de ontruiming. Ze zullen aanhalen dat het Mensenrechtencomité van de VN de gemeente had verzocht voorlopig te wachten met de ontruiming. De gemeente had de bewoners tot eind december gegeven, de deadline die in juli vorig jaar in hoger beroep was verordonneerd door de Raad van State.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.