De kern van mijn leven

Vier jonge makers presenteren een wereld zonder helden en idealen. Over imperfectie, de kale kant van romantiek, psychologische spelletjes en de wonderlijke krachten van een zonnebank....

door Jan Pieter Ekker

EIND 1997 begon Motel Films, in samenwerking met het Nederlands Fonds voor de Film en de VPRO, aan een vervolg op de succesvolle Route 2000-reeks. Als thema voor de vijf low-budgetfilms werd 'de onderstroom' gekozen. In de ruimste zin. Wat onttrekt zich aan ons zicht, luidde de vraag waar scenaristen mee aan de slag moesten. Wat sluimert er in het Nederland van nu?

Er kwamen meer dan 200 plannen binnen. Voor de nieuwe reeks werden er vijf geselecteerd onder de thematische verzameltitel No More Heroes. Vier daarvan gaan in wereldpremière in Rotterdam. De vijfde, Monte Carlo van Norbert ter Hall, is niet op tijd klaar. Het eindshot moet nog worden gedraaid en Ter Hall heeft inmiddels andere contractuele verplichtingen. 'Jammer', vindt Frans van Gestel die samen met Jeroen Beker Motel Films vormt. 'Monte Carlo is het meest mainstream, waardoor de serie wat breder zou zijn geworden.'

Het gemiddelde budget van de vijf films was 1,2 miljoen gulden, twee ton meer dan de bedoeling was. Meer dan een soort inflatiecorrectie is dat niet volgens Van Gestel ('De goudkoorst als gevolg van de belastingmaatregelen heeft de prijzen opgedreven'). Hij ervaart het budget dan ook niet als een enorme last. 'Art-direction, figuratie en verplaatsingen maken een film duur. Als je op drie verschillende locaties filmt, zit je twee keer anderhalf uur in de auto niks te doen. Als je daar rekening mee houdt, kom je uit bij een bepaald soort film.'

Er was sprake van dat de No More Heroes-films in vier keer vier kopieën het festival zouden openen. 'Zeer eervol', aldus Van Gestel. 'Ik ga er vanuit dat ze de films dan niet beroerd vinden.' Toch ging het feest niet door. 'Als de films vier keer op de openingsavond hebben gedraaid, is ons festival voorbij. In de loop van de week druppelen er buitenlandse producenten binnen. Die zie ik graag op onze premières komen.'

Met grote blijdschap

Producent: Motel Films.

Regisseur: Lodewijk Crijns.

Geboortedatum: 13 juli 1970.

Afgestudeerd aan de Filmacademie in 1996 (afstudeerrichting documentaire) met Lap Rouge (bekroond met de Tuschinski Award voor beste academiefilm).

Overige Films: Kutzooi (1996), Lolamoviola - De baby en de bakfiets (1997), Jezus is een Palestijn (1999).

In Met grote blijdschap vindt een man na vijftien jaar zijn broer terug. Hij houdt zich met zijn vriendin schuil in een bouwval in de Ardennen; samen koesteren ze een geheim in het aardappelhok onder hun huis.

'Beide broers hadden bij hun geboorte dezelfde kansen, maar hun levens verschillen als dag en nacht. Dat is volgens mij het grootste thema dat er is', aldus Lodewijk Crijns. 'De een komt op de wereld met veel hersens en wordt rijk. Een ander wordt honderd meter verderop geboren, krijgt evenveel aandacht en liefde, maar zal altijd arm blijven. Gelijkheid voor alle individuen is een illusie. Er blijven altijd mensen met onoverkomelijk grote problemen, hoeveel liefde ze ook krijgen.

'Mijn film gaat over de kern van mijn leven. Over mijn allergrootste angst: dat ik me ga schamen voor imperfectie. Dat er dingen gebeuren, waar niemand iets aan kan doen, maar waardoor mijn leven verandert en het he-le-maal niet wordt wat ik me ervan had voorgesteld. '

Twee jaar geleden draaide Jezus is een Palestijn, Crijns' eerste lange speelfilm, in de Tiger Competitie, hoewel hij op grote problemen stuitte bij de montage. 'Het was te ingewikkeld, te veel verhalen door elkaar, maar dat wist ik van tevoren.' Als hij snel weer een film wilde maken, wist de pragmaticus Crijns, moest het een simpel, doeltreffend verhaal zijn.

Met Kim van Kooten zette hij zich aan een scenario over een stel met een geheim. 'Het moest een simpele film worden. Zonder figuranten, stunts en decors. En serieus - alle melige pubergrappen heb ik in mijn vorige films gestopt.'

Crijns en Van Kooten begonnen gelijktijdig ieder op een eigen computer aan hetzelfde verhaal te schrijven. 'Één versie was verhaaltechnisch spannend en goed gestructureerd, maar had platte, onuitgewerkte karakters - dat was mijn versie. Kims verhaal ging niet echt ergens heen, maar had ijzersterke hoofdrollen, die psychologisch waren onderbouwd. Toen was het eigenlijk alleen een kwestie van samenvoegen.'

De angst bestond dat het verhaal te negatief, te somber en zwaarmoedig zou worden. Crijns heeft veel met zijn acteurs gesproken. 'Ze moesten ingetogen spelen, elk moment hun waardigheid behouden, dus vooral niet gaan schreeuwen. Dit drama is zo heftig. Erger dan de dood of een relatie die kapot gaat. Als iemand overlijdt, slijt het na verloop van jaren. Dit is een ramp die nooit meer weg gaat. Wat je ook verzint, er is geen oplossing.'

Toch noemt Crijns Met grote blijdschap een verhaal over liefde. 'De personages handelen tegen ons gevoel in, maar denken zelf dat ze het goede doen. Volgens mij werkt het. Ik, en iedereen die aan de film meewerkte, is van ze gaan houden.'

Drift

Producent: Waterland Film & TV.

Regisseur: Michiel van Jaarsveld.

Geboortedatum: 30 november 1970.

Afgestudeerd aan de Filmacademie in 1992 (afstudeerrichtingen regie fictie en montage) met Het perfecte huwelijk.

Eerdere film: Marrakech (1996).

Nadat Michiel van Jaarsveld het single play Marrakech had gemaakt, werd hij door Motel Films benaderd om aan het No More Heroes-project deel te nemen. Hij was al iets aan het schrijven dat volgens hem geschikt was. 'De Route 2000-films waren ook in alle richtingen uitgewaaierd. Ik zag het niet als een beperking.'

Zijn plan werd niet gekozen, maar Van Jaarsveld werd aan het script van Jacqueline Epskamp gekoppeld, die nog geen regisseur had. 'In eerste instantie overheerste de teleurstelling, maar die verdween snel. Jacquelines scenario stond niet ver van me af; de liefde tussen broer en zus is een thema waar ik zelf ook mee bezig ben geweest.'

Epskamps scenario had volgens Van Jaarsveld veel materiaal dat hij nooit zelf had kunnen verzinnen, maar ontbeerde 'filmische benodigdheden' als een hechte structuur en een confrontatie.

'We wilden een realistische film. Sammy, het hoofdpersonage, is vijftien, dus wilde ik een actrice van vijftien. Een meisje van die leeftijd heeft nog niet de capaciteiten van een actrice die een personage neerzet.' Van Jaarsveld, die heeft lesgegeven op de toneelschool Maastricht, testte meer dan tweehonderd meisjes. Hij koos voor Christel Oomen, evenals Dragan Bakema die haar oudere broer speelt afkomstig van de Vooropleiding Theater van de Theaterschool in Groningen. 'Zij straalde de kracht van het personage uit. Dat had ik de eerste keer al gezien, maar ik heb haar nog zes keer laten terugkomen om de anderen te overtuigen.'

Drift mocht vooral niet truttig worden. 'In het scenario zat aanvankelijk meer romantiek, maar ik heb er in samenspraak met cameraman Joost van Gelder voor gekozen de harde, kale kant te laten zien.'

De rauw-realistische film vertoont zowel in onderwerp als in uitvoering opvallende overeenkomsten met La promesse en Rosetta van de geboeders Dardenne. Van Jaarsveld heeft het eerder gehoord, maar toen Rosetta uitkwam was zijn scenario al klaar. Hij heeft Rosetta nog steeds niet gezien, maar is niet blij met de vergelijking. 'Zij waren eerder en hebben een Gouden Palm gewonnen. Iedereen zal denken dat wij hen hebben nageaapt, terwijl dat niet het geval is geweest. Joost heeft veel uit de hand gedraaid, maar in Drift zitten ook strakke kaders en statische shots. In de eerste versies van het script reed Sammy op een fiets, maar dat leek me te traag. Joost heeft toen die brommertjes bedacht. Dat is filmisch interessanter. En heel herkenbaar. Een brommer betekent vrijheid en vaart. Dat is precies wat ze nodig had.'

AmnesiA

Producent: Motel Films.

Regisseur: Martin Koolhoven.

Geboortedatum: 25 april 1969

Afgestudeerd aan de Filmacademie in 1996 (afstudeerrichtingen scenario en regie fictie) met De orde der dingen.

Overige films: Lolamoviola: Duister Licht (1997) en Suzy Q (1998), bekroond met de Prijs van de Stad Utrecht en Gouden Kalveren voor hoofdrolspelers Carice van Houten en Jack Wouterse, De Grot (2001).

'AmnesiA komt uit het diepste van mijn ziel. Normaal schrijf ik heel makkelijk, maar hier ben ik maanden door van de wereld geweest. De eerste versie heb ik in een roes geschreven, met veel drank. Nacht na nacht. Het zijn míjn fascinaties en demonen, maar toen ik het de eerste keer terug las, was ik stomverbaasd: ''Heb ik dit geschreven?''. Dat is een vreemde contradictie.'

Martin Koolhoven wilde een film maken die doorging waar Suzy Q ophoudt. 'Suzy Q is behoorlijk gestileerd. Ik wilde kijken of je daar nog verder in kunt gaan; hoe ver je af kunt wijken van realisme. AmnesiA moest een Griekse tragedie worden, louter bevolkt door mythische figuren.'

In AmnesiA wordt een jongen met problemen gebeld door zijn broer. Er is iets mis met zijn moeder. De twee hebben elkaar in geen jaren gezien. De een is achtergebleven om voor zijn moeder te zorgen. De ander is vertrokken, maar wordt door zijn moeder gemythologiseerd. 'Het is een film vol tegenstellingen, machtsstrijden, trauma's, psychologische spelletjes en een mysterieus meisje. Het belangrijkste thema is in het reine komen met het verleden, maar er zit nog zoveel meer in.'

Omdat Koolhoven Fedja van Huêt in beide rollen het beste vond, paste hij zijn script aan: hij veranderde de broers in tweelingbroers. 'Het scheelt een acteur, maar je haalt je wel wat op de hals.'

Koolhoven spreekt van de 'democratisering van de digitalisering'. 'Drie jaar geleden had dit niet gekund. Nu wel, zelfs in een low-budgetfilm. We hebben alles van tevoren doorgenomen met cameraman Menno Westendorp, Fedja en Erik van den Horst, die de tweeling op jonge leeftijd speelt. Het is vooral een kwestie van goed plannen.'

Inmiddels is Koolhoven bijna klaar met de opnamen van zijn volgende film, De Grot, naar de roman van Tim Krabbé (opnieuw met Fedja van Huêt in de hoofdrol). 'De enige manier om beter te worden is het doen. John Ford heeft zestig films gedraaid voordat hij iets behoorlijks heeft gemaakt. Ik freewheel tussen scenario's van anderen en van mezelf. Ik ben beperkter in wat ik kan schrijven dan in wat ik kan regisseren. Als ik schrijf, kom ik telkens op dezelfde ideeën en thema's uit. Daar is niks op tegen, maar ik wil ook andere dingen maken. Als ik regisseer, druk ik er toch mijn stempel wel op.'

Iles Flottantes

Producent: Circe Films.

Regisseur: Nanouk Leopold.

Geboortedatum: 25 juli 1968.

Afgestudeerd aan de Filmacademie in 1998 met Weekend (bekroond met de Tuschinski Award voor beste academiefilm).

Eerdere Film: Lolamoviola - Max Lupa (1999).

'Ik ben een Rotterdammer. Toen ik zestien was ging ik voor het eerst naar het festival. Daar zag ik vijftig films in een week die ik verder nooit meer zag. Dit is een droom. Mijn eerste film, gebaseerd op een eigen scenario, geselecteerd voor de Tiger Competitie.'

Nadat Nanouk Leopold was afgestudeerd aan de Filmacademie, werd ze benaderd door producent en dramaturg Stinette Bosklopper om een scenario te schrijven. Ze begon aan een verhaal over drie vriendinnen die worstelen met zichzelf, met elkaar en met de wereld.

Toen ze de No More Heroes-oproep onder ogen kreeg, twijfelde ze geen moment. 'Geen helden. Dat is het thema van al mijn films. Er zijn geen helden of idealen meer. Je kunt nergens meer in geloven. In mijn vak heb ik helden, maar niet in het echte leven. En films moeten over het leven gaan.'

'Je kunt mijn film autobiografisch noemen, want het is wat ik dagelijks om me heen zie - zowel situaties als personen. Maar ik ben zelf nooit in elkaar geslagen, zoals een van de meisjes. Ik heb van alles bij elkaar gevoegd.'

Iles flottantes noemde Leopold haar film, naar het mierzoete toetje dat een zachtaardige jongen op zijn vriendins verjaardag maakt, en omdat de meisjes drijvende eilanden zijn. 'Een eiland zijn is al niks, dan ben je in je eentje. Maar een drijvend eiland, dat is helemaal suf. Dan ga je mee in de stroom, richtingloos, of in de richting die een ander voor jou bepaalt.'

Je zou haar film triest of pessimistisch kunnen noemen; Leopold vindt hem zelf ook grappig. 'Die dingen liggen sowieso dicht bij elkaar. Het is belangrijk te relativeren. De drie hopen dat hun leven er anders uitziet als ze onder de zonnebank vandaan komen. Dat is natuurlijk niet zo, maar ik vind er niks mis mee om jezelf op die manier voor de gek te houden, of het in ieder geval te proberen.'

Hoewel ze maar twintig draaidagen had, gebruikte Leopold liefst tweeëndertig locaties. 'Dat houdt een film fris. Het mooiste is als je een hoofdpersoon een paar tellen in een tram kunt laten zitten. Dat kost je een halve draaidag.' Ze zette de camera ook op de Kruiskade ('de mooiste plek van Rotterdam') en filmde haar protagonisten met een lange lens tussen de winkelende menigte. 'Ik wilde laten zien dat er een wereld om hen heen bestaat, hoe druk ze ook met hun eigen dingetjes bezig zijn. Alleen zien zij hem niet. Zelfs op de allerdrukste straat zijn ze alleen maar met zichzelf bezig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden