De kerk zingt over 'negers met hun loftrompet', en dat wringt

Terwijl de Zwarte Pietendiscussie alweer vroeg is aangezwengeld, en ook de Efteling onder vuur ligt vanwege kwetsende stereotypen, doet remonstrants predikant Tom Mikkers nog een duit in het zakje. Hij beschuldigt het Liedboek, gangbaar in veel protestantse kerken, van racisme. Gezang 737, waarin gezongen wordt over 'negers met hun loftrompet en joden met hun ster', moet eruit. 'Als kerken hun pleidooi tegen racisme echt serieus nemen.'

Gelovigen spreken elkaar in de Haagse Kloosterkerk bij een speciale dienst tegen haatzaaien en racisme. Beeld anp

Het lied, 'Jeruzalem, mijn vaderstad' van Willem Barnard, stond ook in het oude liedboek uit 1973. 'Ik liet dit specifieke vers weleens lezen aan mijn buitenkerkelijke vrienden om aan te geven dat we nieuwe liederen nodig hadden', schrijft Mikkers in een opiniestuk. 'En dan waren ze standaard ontzet bij deze strofe.' Mikkers ging ervan uit dat het lied daarom zou sneuvelen bij de herdruk in 2013, maar het overleefde de selectie. 'Bij de versie uit '73 kan je nog denken, oude tijden. Maar anno 2013 kan het echt niet meer.'

Mikkers zocht contact met de makers van het liedboek, die onder meer de boodschap van het lied - reparatie van leed - en de goede intentie van de auteur opwierpen als reden om het lied te handhaven. Jeruzalem, mijn vaderstad is een lofzang op de heilige stad Jeruzalem die aan het einde der tijden haar poorten opent voor de verdrukten en vernederden. Mikkers twijfelt niet dat Barnard de beste bedoelingen had met de beelden en woorden waarvan hij zich bedient, maar hij ziet er geen plek voor in de huidige maatschappij. Zeker niet in een lied over het repareren van lijden, in het licht van het antiracismedebat. 'Dit soort liederen kun je gewoon niet meer zingen.'

Lelijke reacties

Mikkers krijgt bijval, maar zijn pleidooi levert hem ook een hoop 'lelijke reacties' op. 'Stel je niet aan, overdrijf niet zo, 'ze' gebruiken het woord zelf ook.' Ik dacht dat ik uit kerkelijke hoek snel bijval zou krijgen, maar zelfs mensen die humaniteit en gelijkwaardigheid hoog hebben zitten, gaan er met een gestrekt been in.' Mikkers zelf was eerder ook geneigd om zo te reageren, vertelt hij, bijvoorbeeld toen de Efteling werd beschuldigd van racisme. 'Maar als je je erin gaat verdiepen, dan zie je dat de critici een punt hebben. We moeten rekening houden met elkaar.'

'Het woord neger, nee, dat kan echt niet meer', zegt Karin van den Broeke, voorzitter van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) tegen dagblad Trouw. Het schrappen vindt ze echter 'onverstandig'. 'Ik geef onmiddellijk toe dat het knarst, daarmee wijst het ons gelovigen juist ook op onze tekortkomingen'. Het lied heeft verder bovendien een mooie boodschap, vindt Van den Broeke, dus zij slaat het gewraakte couplet gewoon over.

Pijnlijke ontdekking

Overslaan is wat Mikkers betreft niet voldoende. 'Dan doe je net alsof het er niet is, maar het is er wel. Ik snap de reactie wel, want het is een pijnlijke ontdekking. Ik ben er niet triomfantelijk over. Dat je juist op dit punt tekort schiet, als empathie je core business is.'

Dat het lied in het boek van 2013 terecht is gekomen, rekent Mikkers ook zichzelf aan. 'Ik zat te slapen. Ik ging ervan uit dat het wel goed kwam. Het nieuwe liedboek is een programma voor kerken, dit bevelen wij aan als liederen die we de komende decennia goed kunnen zingen. Dat levert altijd discussie op: meer of minder Jezus, meer God de vader of meer moeder. Maar dit is iets anders. Geen enkele kerk bepleit discriminatie. Daarom is het zo onbegrijpelijk dat die zin erin staat. De kerk heeft zelfs nog spijt betuigd in verband met de slavernij, in nota bene hetzelfde jaar als de herdruk.'

Het verwijderen van alleen de betreffende strofe vindt Mikkers ook prima, maar volgens de makers van de bundel kan dat niet in verband met auteursrechten. 'Maar onder druk wordt alles vloeibaar. Het is dat Barnard niet meer leeft, maar ik weet zeker dat hij de eerste was geweest die had gezegd, haal er maar uit. Het was een aardige man. Misschien zijn de erven ook wel bereid water bij de wijn te doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.