ReportageKerk Superspreader

De kerk in Seoul die het virus deed oplaaien

De kerken in de regio-Seoul moeten dicht na de laatste uitbraak van het virus: ruim 600 kerkgangers besmet. Gelovigen klagen dat ze tot zondebok worden gemaakt door de ‘anti-religieuze’ regering. ‘We zijn allemaal bang voor corona, maar waarom worden de kerken er nu uitgepikt?’

Een team desinfecteert het gebied rondom de Zuid-Koreaanse kerk in Seoul. Beeld AP

‘Opdonderen jullie’, schreeuwt een man met een kartonnen protestbordje naar de bezoekende journalisten. ‘Weg hier’. De boze demonstrant vraagt enkele suppoosten om hulp, maar die geven geen sjoege. ‘Het is al goed’, zegt een van hen. ‘We vertellen hem hoe het echt zit.’

Er heerst een gespannen sfeer voor de ingang van de Sarang Jeil, de Zuid-Koreaanse kerk in Seoul waar deze week meer dan zeshonderd leden positief testten op het coronavirus. Het gebouw is op last van de overheid gesloten en mannen in bruine pakken lopen met bussen desinfecterende spray het kerkgebouw in en uit. Voor het afzettingslint protesteren gelovigen tegen de sluiting. 

Onder een partytent houden vrijwilligers een oogje in het zeil. De 42-jarige Yoon, die alleen met zijn achternaam in de krant wil, is een van hen. De vader van zes kinderen is geen lid van Sarang Jeil; hij komt uit de zuidoostelijke stad Daejeong en gaat daar naar een andere kerk. Hij is hier gekomen uit ‘een gevoel van verantwoordelijkheid’. ‘Het land is in gevaar en ik wil laten zien dat we ons daar niet zomaar bij neerleggen.’

Sarang Jeil, ‘Liefde Eerst’, is het mikpunt van felle kritiek geworden nu het virus zich volgens de autoriteiten via de vierduizend leden tellende kerk snel heeft verspreid. In de afgelopen week werden door het hele land 1.500 nieuwe besmettingsgevallen gemeld. De virusdienst vreest een uitbraak die niet meer in te dammen is.

Tot dusver gold Zuid-Korea als een voorbeeldland voor de aanpak van corona. Ondanks grote uitbraken – in maart in een kerk in Daegu en in mei in een uitgaanswijk in Seoul – wisten de virusbestrijders door grootschalig testen en snel en nauwkeurig contactonderzoek het coronavirus in bedwang te houden. Cafés en restaurants hoefden hun deuren niet te sluiten en de economische schade bleef beperkt. Er zijn slechts 307 sterfgevallen; een knappe prestatie voor een dichtbevolkt land met 51 miljoen inwoners.

Toch is nu sprake van lichte paniek. Leden van de Sarang Jeil-kerk waren afgelopen zaterdag aanwezig bij een grote anti-regeringsdemonstratie in Seoul. De angst bestaat dat het virus zich via de 20 duizend deelnemers door het land heeft verspreid. Tot dusver testten meer dan vijftig demonstranten positief, het merendeel leden van Sarang Jeil. ‘Dit is een ernstige situatie die tot een nationale epidemie kan leiden’, zei verantwoordelijk staatssecretaris Kim Gang-lip donderdag.

Opmerkelijk is dat Sarang Jeil de laatste in een serie van kerken is waar het virus de laatste weken is vastgesteld. Het bracht de autoriteiten ertoe kerkdiensten in de regio Seoul voorlopig helemaal te verbieden. Ook andere ‘risicolocaties’ zoals clubs en karaokebars moeten hun deuren sluiten. Volgens Yoon is sprake van een heksenjacht op kerken in Zuid-Korea. ‘We zijn allemaal bang voor corona, maar kerken worden er nu uitgepikt. Waarom mogen de restaurants wel openblijven?’

Yoon legt de schuld vooral bij de regering van de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, die van kerken ‘een zondebok’ heeft gemaakt. ‘Er zijn zoveel problemen; de economie, de snel stijgende huizenprijzen, de manier waarop de recente overstromingen zijn aangepakt. Maar in plaats van dat hij verantwoordelijkheid neemt, krijgen wij de schuld.’

Geloof en politiek liggen soms dicht bij elkaar in Zuid-Korea. Het is niet ongewoon dat christelijke kerkleiders openlijk partij kiezen, en dan meestal voor de oppositiepartij Verenigde Toekomst. Deze partij gaat prat op conservatieve waarden en is tegen dialoog met Noord-Korea. President Moon zoekt juist toenadering tot Pyongyang. Ook voert hij een sociaaldemocratisch beleid, bijvoorbeeld door het minimumloon te verhogen. Vooral het Noord-Koreabeleid is voor christenen belangrijk, omdat hun medegelovigen in Noord-Korea vervolgd worden.

Uitgerekend Sarang Jeil-oprichter Jun Kwang-hoon manifesteerde zich de afgelopen jaren als een van de felste tegenstanders van Moon. De dominee noemde de president een ‘Noord-Koreaanse spion’ en beschuldigde hem ervan het land ‘communistisch’ te willen maken – een vaak voorkomend verwijt in het politiek uiterst gepolariseerde land. De dominee was een van de hoofdorganisatoren van de grote anti-regeringsdemonstratie afgelopen weekend.

Ook Yoon was bij die manifestatie aanwezig. ‘Natuurlijk heb ik geaarzeld of het verstandig was’, zegt hij. ‘Maar het is óók belangrijk om een boodschap over te brengen aan de regering. Als het zo doorgaat, vrees ik dat alle kerken moeten sluiten.’

Hoewel de conservatieve oppositie kan rekenen op steun van veel gelovigen, is het niet zo dat kerken in Zuid-Korea per definitie anti-Moon zijn, zegt hoogleraar kerkgeschiedenis Tark Ji-il. ‘Het is vooral Jun Kwang-hoon die zijn positie als dominee misbruikt om politieke macht te verwerven. In de grote kerkgenootschappen wordt hij daarom gezien als een afvallige.’

In het geval van Sarang Jeil lijkt het verzet tegen de regering samen te smelten met verzet tegen de coronaregels. De kerk werd in maart al eens twee weken gesloten omdat bij inspectie bleek dat de leden te dicht op elkaar zaten. Ook riep Jun vorige week op massaal naar de demonstratie te komen, ondanks een verbod op grote bijeenkomsten. Tijdens zijn speech vertelde de dominee dat hij eerder die dag bezoek had gehad van iemand van de virusinspectiedienst, omdat leden van zijn kerk positief hadden getest. ‘Ik had geen koorts. Ik had niet eens symptomen. Ik vraag jullie: moet ik in zelfquarantaine gaan?’

Twee dagen later testte Jun positief.

Veruit de meeste kerken volgen wel de voorschriften van de Zuid-Koreaanse overheid. Van bezoekers wordt hun temperatuur opgemeten en een logboek bijgehouden. Kerkgangers dragen mondkapjes, ook tijdens het zingen. Koorleden staan op minstens een meter afstand van elkaar.

Het probleem zit hem volgens hoogleraar Tark in de vele onafhankelijke kerken binnen het Zuid-Koreaanse protestantisme, waar 10 miljoen mensen toe behoren. Deze kerken volgen niet de instructie van de nationale kerkleiding. ‘Er wordt nogal eens luid gezongen en geschreeuwd, en dat niet altijd met mondkapjes op’, aldus Tark.

Wat het nog lastiger maakt is dat sommige kerkgangers en hun leiders het coronabeleid zien als een schending van de vrijheid van religie. Ook Yoon refereert aan de grondwet en een wetsartikel dat bepaalt dat religieuze samenkomsten niet gehinderd mogen worden. ‘Inspecteurs die komen kijken of we aan de regels voldoen, die breken dus gewoon de wet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden