De kerk als hulpverlener

Diaconie

Nu zorgtaken zich onder de noemer bij van de gemeenten en maatschappelijke organisaties gaan, komen kerken vaker in beeld als zorgverlener.

Dominee Wim Aanen uit Dordrecht bezoekt een dag per week mensen die door schulden in moeilijkheden zijn gekomen. Beeld Marcel van den Bergh

De Papiamentse bijbel in Virginia's Dordtse rijtjeshuis ligt opengeslagen bij Psalm 46, vers 2: 'Daarom zullen wij niet vrezen, al veranderde de aarde haar plaats, en al werden de bergen verzet in het hart der zeeën.' Virginia zegt: 'Bidden is het eerste wat ik in de ochtend doe. Ik praat de hele dag door met God. Hij zal wel moe van me worden.' 'Valt erg mee hoor', antwoordt dominee Wim Aanen (60), die tegenover haar zit.

Virginia (45), moeder van twee kinderen, heet in werkelijkheid anders. Haar naam wil ze niet aan de krant prijsgeven, bang als ze is dat de buurt gaat roddelen. Wat de buren niet mogen weten, maar dominee Aanen wel, is dat ze diep in de schulden zit. Ongevraagd zijn ze haar leven in geslopen, envelop voor envelop, en nu dicteren ze haar leven. 'Geld, geld, geld. Niks anders. Alles wat ik meemaak is geld.'

Schuldhulpmaatje

Toen ze in augustus uit huis gezet dreigde te worden, deed ze een beroep op diverse christelijke organisaties. Wim Aanen, voorganger in de hervormde kerk, schoot te hulp. Hij gaf Virginia een klein bedrag zodat ze haar woning kon behouden en bracht haar in contact met het kerkelijke vrijwilligersproject Schuldhulpmaatje. Sindsdien gaat ze twee keer per week langs bij haar maatje: papieren invullen, instanties bellen.

Op protestantse kerken, blijkt uit een vorige maand verschenen rapport van Kerk in Actie en de Federatie van Diaconieën, wordt steeds vaker een beroep gedaan door mensen in financiële nood. Diaconieën - de liefdadigheidstak van de kerk - zijn er druk mee. Drie op de vier zeggen in de enquête die de basis vormde voor het rapport dat hun inzet sterk tot zeer sterk is toegenomen. De cijfers van Kerk in Actie zijn uit 2013, maar volgens hoogleraar diaconaat Herman Noordegraaf heeft de trend zich daarna doorgezet. Het aantal vrijwilligers groeit mee. In 2013 gaven de kerken ongeveer 100 miljoen euro uit aan diaconale hulp, waarvan tweederde in eigen land. Het gaat om een nulmeting, zegt Kerk in Actie, statistieken uit eerdere jaren zijn er niet.

Bloeien doen ook de diaconieën op het eiland van Dordt. Schuldhulpmaatje, een organisatie die een flinke bijdrage krijgt van de diaconieën, ziet het aantal aanvragen toenemen. Bij het Sociaal Fonds van de Kerken, een leningenverstrekker, gaat het zelfs om een verdriedubbeling: van 40 naar 120 per jaar. Nu al is het potje voor 2015 leeg.

Armoede in Nederland groeit

In 2013 leefden 720 duizend Nederlandse huishoudens (zo'n 10 procent van het totaal) onder de lage-inkomensgrens van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dat was 70 duizend meer dan het jaar ervoor. Voor Virginia, een alleenstaande ouder met twee kinderen, ligt die grens op 1.530 euro per maand.

Schuldbrieven stapelden zich op

Voor Virginia, de jongste uit een gezin van vijftien, begonnen de problemen met een telefoontje uit Curaçao. Haar moeder lag op sterven. Of ze wilde komen. Op dat moment zat ze al in de schulden, maar met haar baantje in de zorg was ze die de baas gebleven. Ze nam verlof en vertrok, terwijl thuis de schuldenbrieven zich ophoopten. Na haar terugkeer werd ze als eerste wegbezuinigd - en ging haar relatie uit. Verdwenen was de vaste grond onder haar bestaan.

Niet dat haar ex-vriend haar had kunnen helpen, hij zit zelf in de schuldsanering. De bijstand? Niet genoeg om van te leven. Haar familie? Louter nijd en roddels. Virginia: 'Hulp van mijn broers of zussen, forget it. Op Curaçao leeft iedereen voor z'n eigen. Het leven is duur, je portemonnee is van jou.'

Dominee Aanen - brilletje, opstandig grijs haar boven de slapen - trekt een dag per week uit voor dit soort bezoeken, meestal wordt het meer. Hij somt de oorzaken op: irrationele uitgaven, kopen op krediet, een klein sociaal netwerk dat nauwelijks tot voorbij de voordeur reikt. Bij ons hebben ze allemaal schulden, zei de voorgangster van de Antilliaanse kerk tegen hem. Niet zo vreemd, vindt de dominee. 'Op de Antillen heb je geen Wehkamp. Hier staan ze in rijen van drie te vragen of je op krediet wilt kopen. Dan is de verleiding heel groot.'

Aan de bel trekken

Nu zorgtaken onder de noemer 'participatie' naar gemeenten en maatschappelijke organisaties gaan, komen kerken eerder in beeld als zorgverlener. Maar of dat goed nieuws is? Participeren is prima, zegt bijzonder hoogleraar diaconaat Herman Noordegraaf, mits het kritisch gebeurt. 'Kerken moeten bijspringen als mensen een bruikbaar netwerk ontberen en tegelijkertijd bij de overheid aan de bel trekken als die haar zorgplicht verzaakt.' Aanen heeft voorbeelden te over. Zoals die vrouw wier ex weigerde alimentatie te betalen. Niets mee te maken, zei de sociale dienst, we houden dat bedrag gewoon in. Pas na aandringen van de dominee kon ze haar geld krijgen.

In Dordrecht valt de meerderheid van de gezinnen na een korte opleving terug, ziet Aanen. Hij haalt een stuk aan van De Correspondent, Waarom arme mensen domme dingen doen. Komt hij op een winterdag bij mensen thuis, dan lopen ze in T-shirt rond, 'terwijl je binnen tegen de warmte kunt leunen'. Anderen geven hun spaarzame tientjes uit aan sigaretten of brokken voor de hond.

Genade

'Als christen leef je van genade, om het zwaar te zeggen. Je mag iedere dag proberen het beter doen.' Bijna nooit zegt Aanen nee. Het is de sisyfusarbeid van iemand voor wie helpen een roeping is. Wie fouten maakt, kan op vergeving rekenen. Desnoods 'zeventig maal zeven', citeert hij Jezus.

Virginia blijft hopen op een telefoontje van haar oude werk, of anders op een miljoen uit de staatsloterij. Niet minder dan zes loten heeft ze. 'Dat is zeker 60 euro per maand', rekent dominee Aanen haar voor. Hij trekt een zuinig gezicht. Hebben die loten haar ooit iets opgeleverd? Virginia mompelt iets over een ijsje en een boek. Een zucht. 'Mijn hoofd zegt één ding, mijn hart iets anders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.