De Kennedy van Canada moet laten zien wat hij waard is

Justin Trudeau, wonderkind van de liberalen

Vol bewondering wacht het land op zijn eerste misstap.

Justin Trudeau Foto reuters

Op een zaterdagavond, live op tv, treden twee Canadese politici aan voor een potje boksen. Patrick 'boksbeugel' Brazeau, senator voor de conservatieve partij, draagt het blauw. Zijn uitdager is de liberaal en parttime feminist Justin 'shiny pony' Trudeau. Brazeau heeft de zwarte band in karate, de slungelige Trudeau alleen wat amateurervaring en een paar roze bokshandschoenen. De tv-commentatoren delen mee dat Trudeaus warming-up bestond uit wat onschuldig touwtjespringen. Menig kijker weet het dan wel: Trudeau maakt geen enkele kans.

Het loopt anders. Na drie ronden hangt Brazeau met een bloedneus in de touwen. Justin Trudeau pakt op die avond in maart 2012 de winst en via het lijsttrekkerschap van de liberale partij wordt hij in het najaar van 2015 gekozen tot de nieuwe Canadese minister-president. Voor de tweede keer verslaat hij een conservatieve opponent, nu op de politieke mat.

Justin Trudeau klaar voor het gevecht. De tatoeage stelt een wereldbol voor, ingeklemd door een raaf, uit de symboliek van het inheems-Canadese Haida-volk. Foto Mediaball

Opsteker

Het gaf Justin Trudeau (44) de kans het meest progressieve kabinet ooit samen te stellen: fiftyfifty mannen en vrouwen, plus een keur aan minderheden. Zo is minister van defensie Harjit Singh Sajjan een sikh, ging justitie naar een frontvrouw van de inheemse First Nations en kreeg een Inuit de post visserij. De nieuwe minister van sport werd een blinde oud-zwemster. Toen een journaliste aan de premier vroeg waarom genderevenwicht voor hem zo belangrijk was, antwoordde Trudeau in één, schouderophalende zin: 'Omdat het 2015 is.' Het fragment ging via sociale media de wereld over en bezorgde het anders zo bedaagde Canada wereldwijd lof. Voor Trudeau goed en wel zou beginnen, was hij al bekender dan zijn conservatieve voorganger Stephen Harper (2006-2015) ooit geweest was.

Dat is prettig voor Trudeaus liberale partij, een opsteker voor feministen en antiracisten wereldwijd, maar het schept ook grote verwachtingen. Kan hij die waarmaken? Houden zijn eigentijdse opvattingen stand na vijf of zes klappen uit rechtse hoek?

Trudeaus agenda voor Canada is wat je noemt progressief: de belastingen verhogen voor de rijkste 1 procent, de economie vergroenen, kinderarmoede tegengaan en marihuana legaliseren. De 4 procent oorspronkelijke bewoners van Canada stelt hij volledige verzoening in het vooruitzicht. En er was de keus voor een kabinet met oog voor gender, wat blijkens een peiling kan rekenen op steun onder driekwart van de Canadezen. Op campussen krijgen studenten aan het begin van het collegejaar de vraag hoe ze aangesproken willen worden: als een hij, zij, it of they?

Ook kondigde Trudeau aan 25 duizend Syrische vluchtelingen te willen verwelkomen - het werden er 10 duizend. Wat daarbij opviel, was zijn inclusieve denken. De Syrische families die in december aankwamen, reikte hij op het vliegveld hoogstpersoonlijk hun winterjassen aan. 'Jullie zijn nu veilig thuis', sprak Trudeau. Op de persconferentie verklaarde hij: 'Deze mensen stappen het vliegtuig uit als vluchtelingen, maar verlaten de terminal als permanente ingezeten van Canada.'

In onbewuste navolging van wat Máxima ooit over het Nederlanderschap zei, heeft Trudeau geconcludeerd dat er niet zoiets bestaat als dé Canadees. 'Er is geen kernidentiteit, geen mainstream in Canada', zei hij tegen het magazine van The New York Times. 'Er zijn wel gedeelde waarden: openheid, respect, compassie, de wil om hard te werken.' Die waarden, ging hij verder, 'maken ons tot de eerste postnationale staat'. Tegen de Syriërs zei hij dat juist dat gebrek aan een exclusieve identiteit het voor hen mogelijk maakte Canadees te worden. Daarop maakte hij lachend selfies met de vluchtelingen en het vliegpersoneel.

Nixon zag het al in hem

Justin Pierre Trudeau (1971) maakte kennis met de politiek aan de hand van zijn vader, premier Pierre Trudeau (1919-2000). Op bezoek in Ottawa voorspelde de Amerikaanse president Nixon al dat de kleine Justin een toekomst wachtte als premier. Trudeau koos aanvankelijk anders. Hij reisde veel, rookte joints en mislukte als snowboardleraar, radiopresentator, acteur en uitsmijter. Daarna werd hij docent op een middelbare school en, in 2008, lid van het Lagerhuis. In 2013 volgde het leiderschap van de Liberal Party, twee jaar later de uitverkiezing tot premier.

Verademing

Een Canada zonder 'kernidentiteit': ook in het biculturele Canada (35 miljoen inwoners, van wie 22 procent Franstalig) is dat een statement van jewelste. Volgens de Canadese politicoloog Alex Marland van de Memorial University of Newfoundland moet Trudeau oppassen dat hij niet te veel academische taal uitslaat. 'Ik denk dat 99 procent van de Canadezen geen idee heeft wat hij bedoelt met een 'postnationale staat'.' Marland wijst erop dat Trudeau de verkiezingen won met maar 40 procent van de stemmen. 'Zijn idealen komen recht uit de koker van de liberale partijideologie.'

Trudeau zit er nog geen honderd dagen. Tot nu toe heeft hij kunnen surfen op de eerste golf van enthousiasme. Zijn frisheid is een verademing. Maar analisten denken dat hij alert moet zijn voor het grootste struikelblok voor de Liberal Party: arrogantie. Liberalen bestuurden Canada het overgrote deel van de 20ste eeuw en presenteren zich graag als de rechtmatige leiders van het land. Ideeën zijn leidend, niet de vox populi.

Sprekend is een verhaal uit de tijd van zijn voorganger Harper. In één weekend trokken zowel Harpers conservatieven als zijn liberale tegenstanders het land in. Waar Harper zijn achterban verzamelde in een hockeystadion en de liefhebbers een wedstrijd voorschotelde, brachten de liberalen een keur aan professoren en progressieve belangengroepen bijeen voor een inhoudelijk debat. 'Liberalen hebben niet altijd zo'n band met de gewone man', ziet Marland.

Trudeau is zich van die valkuil maar al te goed bewust. Het geslacht Trudeau valt het best te omschrijven als de Kennedy's van Canada. Vader Pierre erfde een fortuin, reisde de wereld rond en toastte in Parijs met Sartre en De Beauvoir. Terug in Canada trouwde hij een dertig jaar jongere vrouw en werd hij premier. Tussen 1968 en 1984 legde hij de basis voor het hedendaagse, progressieve Canada. Trudeau senior legaliseerde abortus en homoseksualiteit. Trudeaumania was geboren.

Lichtgewicht

Met hun flamboyante levensstijl riepen de Trudeaus heftige emoties op: je hield van ze of haatte ze. Moeder Trudeau deelde naar eigen zeggen het bed met Ted Kennedy, Jack Nicholson en een niet nader genoemde Rolling Stone. Terwijl kleine Justin meegetroond werd naar wereldleiders, viel het gezin uiteen.

Trudeau junior, geenszins de Plato citerende intellectueel die zijn vader was, kreeg tijdens de campagne vooral het verwijt onervaren te zijn. 'Men zag me vaak als een rijkeluiskind', zei Trudeau in een interview. Een verwend joch dat nooit voor zijn geld heeft hoeven werken. Precies om die reden daagde hij Patrick Brazeau uit voor de reeds aangehaalde bokswedstrijd. 'Het gevecht was bedoeld om mensen te laten zien wat ik waard ben. Een manier om te zeggen dat ze me niet moeten onderschatten, iets waar ze vaak de neiging toe hebben.'

'Hij kwam voor de verkiezingen nogal over als een lichtgewicht, maar heeft zich tijdens de campagne echt bewezen', meent Adam Radwanski, politiek columnist bij The Globe and Mail. Werd vroeger nog weleens gefluisterd dat adviseur Gerald Butts de brains was achter de campagne en Trudeau alleen de buikspreekpop, inmiddels zien Canadezen Trudeau als een volwaardige premier. Zelfs in het conservatieve Alberta, thuisbasis van Stephen Harper, won hij vier zetels - een historische prestatie.

Hoogmoed

Trudeau combineert een knap voorkomen met charisma, retorisch talent - de vergelijkingen met Obama zijn niet van de lucht - en een jongensachtige onbevangenheid. Hij heeft wel wat weg van Jesse Klaver, het is moeilijk niet van hem te houden. Hij noemde het 'heel, heel cool' dat hij zijn Amerikaanse collega aan de telefoon mocht aanspreken met 'Barack'.

Die vlotheid kan geruisloos veranderen in hoogmoed. Uitdaging nummer één, aldus politicoloog Marland, is de economie, en Trudeau heeft onlangs al zijn campagnebelofte om het begrotingstekort onder de 10 miljard te houden (6,5 miljard euro), in moeten slikken. Daar zullen de conservatieven hem op aan proberen te pakken.

Ook is de olieprijs onder de 30 dollar per vat gedoken. Veel banen in de oliesector staan onder druk. De Canadese centrale bank becijferde dat het land door de dalende olieprijs nu al 50 miljard dollar heeft misgelopen, wat neerkomt op 1.500 dollar per hoofd van de bevolking. Toen een jonge Canadees uit de olie-industrie zich onlangs op tv bij de premier beklaagde over zijn baanonzekerheid, wist Trudeau hem weinig meer dan 'sterkte' toe te wensen. 'Hang in there.'

Klimaat

Volgens columnist Radwanski moeten er geen wonderen van Trudeau verwacht worden. Niet omdat hij niet competent is, maar omdat de speelruimte in het sterk decentraal georganiseerde Canada beperkt is. 'De provincies regelen sociale voorzieningen zelf. Je kunt aan economisch management doen via de belastingen, maar veel hangt af van de samenwerking met de provincies.' Dat laatste is Trudeau wel toevertrouwd, denkt Radwanski. 'Hij kan ontzettend goed relaties met mensen opbouwen, misschien nog wel beter dan Obama.'

Met zijn charisma komt Trudeau voorlopig een heel eind, zowel nationaal als internationaal. Tijdens de Parijse klimaatonderhandelingen omarmde hij het ambitieuze doel van 1,5 graad opwarming en kreeg hij een staande ovatie bij de woorden 'Canada is back', refererend aan de jarenlange obstructie op het klimaatdossier door Harper. Critici wijzen erop dat de gepresenteerde uitstootdoelen niet afwijken van die van de vorige regering.

'Postnationale staat'

In mindere tijden doet Trudeau er goed aan de lessen van voorgangers ter harte te nemen, bijvoorbeeld die van Harvardhoogleraar en salonliberaal Michael Ignatieff. Die werd in 2004 door de partijtop gevraagd de Liberal Party te leiden, maar brandde in de Canadese politiek volledig op. De kloof tussen zijn in de collegezaal gecultiveerde ideeën en de rommelige politieke praktijk bleek te groot. Over dat mislukte avontuur schreef Ignatieff Vuur en as - Succes en falen in de politiek. Ideeën doen ertoe, blikte hij terug, maar de kiezer is eigenwijs. 'Het gaat niet om wat jij bedoelt. Het gaat om wat zij horen.'

Met andere woorden: Canada als 'postnationale staat', dat klinkt aardig maar zal als een boemerang terugslaan wanneer kiezers het gevoel krijgen dat hun 'hun' Canadese identiteit ontzegd wordt. Met name conservatieven, bleek tijdens de Harper-jaren, zijn gehecht aan nationale symbolen - het leger, de esdoorn, de donut-keten Tim Hortons. In een passage die haast direct gericht lijkt aan Trudeau noteert Ignatieff: 'Maak niet de fout te denken dat je je eigen lot in de hand hebt. Dat noemen ze hybris.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.