De Keersmaeker maakt uitdagendste dans sinds jaren

DANS..

Drumming, door Rosas. Choreografie: Anne Teresa de Keersmaeker; muziek: Steve Reich. Lunatheater Brussel, 16 september. Nog te zien: 19, 20, 22, 23 september. Tournee.

De verleiding is groot te zeggen dat met Drumming de cirkel voor Anne Teresa de Keersmaeker rond is. Ze begon haar loopbaan als choreograaf in 1982 met Fase op muziek van Steve Reich, en is nu na allerlei omzwervingen teruggekeerd bij dezelfde componist.

Maar daarmee zou je haar onrecht doen. Haar ontwikkeling voltrekt zich niet in cirkels, eerder in spiralen. Er loopt een ononderbroken lijn door haar oeuvre, die vaak dezelfde elementen aanraakt, maar steeds op een ander niveau. Elke nieuwe choreografie van haar hand is een reactie op en verwerking van het voorafgaande.

Het meest geslaagde fragment uit Just Before, haar vorige choreografie, was gezet op het begindeel van Drumming, een slagwerkcompositie van Steve Reich uit 1971. De bewegingsgrondslagen daarvan - die op hun beurt terug te voeren waren op de dansfilm Tippeke van weer een jaar eerder - worden nu uitgewerkt in een dans op dezelfde compositie, die ongeveer een uur duurt.

Drumming is de meest pure dans die De Keersmaeker in vele jaren maakte. Teksten, video, film, theater, anekdotiek, verhaalelementen - alle invloeden waarmee ze in het verleden experimenteerde zijn hier achterwege gelaten. Drumming is abstracte beweging, terwijl muziek en decor naar niets verwijzen dat buiten de dans ligt.

De choreografie is op te vatten als een oefening in dansgrammatica. Twaalf dansers - acht vrouwen en vier mannen - lummelen aan het begin wat rond op de dansvloer. Dan maakt een danseres, de Nederlandse Cynthia Loemij, zich als een komeet van hen los om de openingszet te poneren. Dat eerste dansverhaal van misschien anderhalve minuut - een reeks hupjes, een sprong op de plaats, een neus die de hand nakijkt, veel te veel om hier te beschrijven - is de basis voor alles wat het komende uur zal volgen.

Zoals de compositie van Reich allengs groeit, zo neemt ook de choreografie nieuwe dimensies aan. De soliste krijgt gezelschap van een partner, die haar dans spiegelt. Daarna voegt zich een derde bij hen, die beurtelings de een en de ander volgt. Later zien we kwartetten, ensembles en solo's ontstaan. Uitvergrotingen, variaties, verschuivingen, kantelingen, rotaties, vertragingen en andere bewerkingen worden op de openingsfrase toegepast.

De compositie van Reich staat veel vrijheid toe. Soms droogt de percussie bijna op, een eenzame triangel klinkt na als een druppelende kraan. Ook de dans houdt dan de pas in, een bedachtzaam gestamel is het enige wat resteert. Maar die luwte is niets dan een opmaat voor volgende vurige of lyrische varianten.

Dansers wuiven als grashalmen, dansers wandelen stapvoets tussen hun rennende collega's door als eendjes op de snelweg, dansers trippelen alsof ze net uit bed met blote voeten in het natte gras stappen, dansers draven en houden de pas in, als kiezels die aanspoelen op het strand.

Maar elk 'als' is een zwaktebod, nodig omdat elk houvast ontbreekt. Zilverwit en onbegrijpelijk glanst het decor van Jan Versweyveld, nauwgezet benadrukken de kostuums van Dries van Noten alles wat ook in de dans aanwezig is: abstracte waarden als precisie, nonchalance en een perfecte pasvorm.

Drumming is een terreinverkenning, niets meer of minder dan dat. De sobere, zuivere benadering van de zacht nostalgische muziek plaatst de choreografie buiten de tijd. Wat mij betreft is dit de uitdagendste choreografie die Anne Teresa de Keersmaeker in vele jaren maakte, en een veelbelovend vertrekpunt voor verdere verkenningen.

Ariejan Korteweg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden