De kater na carnaval: wat heeft drie dagen leut ons gekost?

In Limburg en Noord-Brabant worden straten schoongeveegd, versieringen weggehaald en slapen honderdduizenden hun roes uit na drie dagen feesten.

Beeld photo_news

Maar - het is een veelgehoorde klacht van 'boven de rivieren' - wat kost dat carnaval 'ons' wel niet? Het openbare leven ligt zeker twee werkdagen plat, inclusief allerlei bedrijven. Politie en ziekenhuizen draaien overuren. En er is vast een piek in het aantal ziekmeldingen.

Tot zover de hardnekkige mythes.

Wie wil weten wat de lusten en lasten zijn van het carnaval klopt tevergeefs aan bij het Centraal Bureau voor de Statistiek in Den Haag. Het CBS heeft overal cijfertjes van, zoals recent van het handelstekort van Bonaire en de prijzen van cafébier. Maar niets over de viering van het eeuwenoude volksfeest, laat staan over de effecten. 'Om de kosten en baten te weten moet je causale verbanden leggen', zegt een woordvoerder. En dat doen ze bij het CBS niet.

Hier is het probleem: niémand heeft keiharde cijfers. Maastricht bijvoorbeeld, een van de grootste trekpleisters van het carnaval, kan niet vertellen wat het kwijt is aan de schoonmaak van het centrum en de inzet van extra politie. 'Er wordt zoveel mogelijk gewerkt binnen de bestaande budgetten', zegt communicatieadviseur Peter Debets.

Het krokuseffect

Maastricht heeft niet alleen kosten. Het heeft ook inkomsten. Uit de toeristenbelasting, van de feestgangers die een hotel boeken. Uit parkeergeld. Uit de precariobelasting, de heffing die ondernemers betalen voor een tijdelijk terras of de standplaats van een snackkraam. Maar ook hier geldt: de gemeente weet niet van de hoed en de rand. Of het zijn domweg geen bedragen om over naar huis te schrijven.

Met de cijfers die er zijn, de spaarzame statistieken of zelfs maar berekeningen op de achterkant van het bierviltje is nog iets aan de hand. In Noord-Brabant en Limburg valt carnaval in de krokusvakantie. Dat vertroebelt de boel. Schoolgaande kinderen hebben een week vrij en hun ouders veelal ook, uit noodzaak of vrije wil. Niet iedereen host mee: tienduizenden ontvluchten het zuiden op zoek naar rust elders, of sneeuw.

Dus als advocaten een piek melden in het aantal echtscheidingsaanvragen in de weken na het carnaval, werpt dat meteen een vraag op: liep de emmer over op het Vrijthof in Maastricht of in de skilift van Veysonnaz? Carnaval staat ook niet alleen. Echtscheidingsbemiddelaars hebben het druk na elke feestdag. Pieken zijn er ook na de jaarwisseling en na de zomervakantie.

Beeld anp

Kater of griep?

Het ziekteverzuim dan. Ligt dat niet hoger als de massa is uitgefeest? In een peiling van de webwinkel Feestkleding365.nl zegt 8 procent zich weleens ziek te hebben gemeld vanwege een kater. Dat is zo'n beetje het dubbele van het landelijke percentage, dat het CBS noteerde (4,3) voor het eerste kwartaal van 2016, tegen gemiddelde 3,8 in de kwartalen daaromheen.

Ook hier hebben we een probleem. 'Wel eens' is een ruim begrip. Het CBS meet alleen de ziekdagen op de werkvloer. In de peiling van Feestkleding365 zijn het vooral jongeren onder de 18 jaar (16 procent) en tussen de 18 en 25 jaar (27 procent) die het weleens hebben laten afweten. Daaronder bevinden zich veel scholieren en studenten.

ArboNed, een van de grootste arbodienstverleners, kon na een verzoek daartoe geen analyse maken van het ziekteverzuim, maar vorig jaar zei een woordvoerder tegen dagblad BN/De Stem dat het aantal extra ziekmeldingen na de carnaval doorgaans meevalt. Het hele jaar door is er een piek op maandag, na het weekeinde. 'In de week van carnaval zien we in het zuiden dat die piek doorschuift naar de rest van de week.'

Iets anders: de jaarlijkse griepgolf vergt vaak ook in de eerste drie maanden van het jaar de meeste slachtoffers. Hoeveel verzuim is toe te schrijven aan de roes, die je in het zuiden vaak uitslaapt op een (verplichte) vrije dag, of aan het influenzavirus?

Er is een andere kwestie die het opstellen van de verlies- en winstrekening van het carnaval bemoeilijkt, constateert Marten van Garderen, econoom bij de ING Bank. 'Op het niveau van een enkele kroeg kun je kosten en baten goed berekenen. Maar op landelijk niveau kun je met gezond verstand redeneren dat de economie er niets wijzer van wordt. Een euro die in Maastricht wordt uitgegeven, wordt niet in Amsterdam uitgegeven. De consumptie verschuift slechts.'

Beeld photo_news

Meer dan met Kerst

Die verschuiving treedt meer op. De winkel die in de Brabantse en Limburgse binnensteden sluit met carnaval omdat er toch geen hond komt, of omdat de eigenaar zelf gaat feestvieren, derft inkomsten. Daarentegen krijgt zijn buurman met een drankenwinkel of een supermarkt meer in het laatje. Sommige Brabantse slagers melden dat ze met carnaval meer omzet binnenhalen dan met kerst.

Kost carnaval dan echt niks? In het tv-programma De Rekenkamer deed de Rotterdamse hoogleraar toegepaste econometrie Philip Hans Franses in 2012 een poging. In zijn rekenmodel ging Franses ervan uit dat elke Nederlander gemiddeld zo'n 30 duizend euro bijdraagt aan het bruto binnenlands product. Over 300 werkdagen komt dat neer op 100 euro. Als anderhalf miljoen vakantievierders twee werkdagen (maandag en dinsdag) niet komen opdagen op kantoor of in de fabriek, betekent dat een strop van 300 miljoen euro.

Ja, bedrijven in het zuiden zullen in theorie met carnaval even een dip ervaren, denkt Van Garderen. 'Er wordt minder toegevoegde waarde gecreëerd, in economische termen. Maar dat halen ondernemingen eenvoudig weer in, mocht dat nodig zijn.'

Daarbij komt dat niet alle stille dagen helemaal verloren gaan, zo blijkt bij VDL Nedcar in Born. 'De productie ligt van maandag tot vrijdag stil', meldt woordvoerder Miel Timmers. 'Maar we gebruiken die tijd om de voorbereidingen te treffen voor de productie vanaf augustus van de BMW X1.' Zo doen ze dat in Born al vier jaar. 'We hebben elk jaar een nieuw model dat we in productie nemen.'

Som is nul

Die 300 miljoen euro van Franses klinkt als een behoorlijke smak geld, maar dat blijkt reuze mee te vallen. Die anderhalf miljoen feestvierders geven aan drank, eten, make-up en kleding zo'n beetje hetzelfde uit (volgens De Rekenkamer 270 miljoen), blijkt uit enquêtes. Ook hier staan kosten tegenover baten.

Dat geldt ook op het kleinste niveau. Vraag het Bernard Kuenen, uitbater van Silva Ducis, een grand café in het hart van 's Hertogenbosch en voorzitter van de lokale afdeling van Koninklijke Horeca Nederland. Zijn café haalt met de drie carnavalsdagen 5 procent van de jaaromzet binnen. 'Dat is aanzienlijk. Maar je hebt ook kosten. Ik heb mijn zaak verbouwd voor 2200 euro. Ik ben 3500 euro kwijt aan beveiligers. Je kunt schade achteraf hebben. De verzekering betaalt, maar er is een eigen risico van 500 tot 1000 euro. Je betaalt je personeel extra uit.'

Daarbij komt dat de omzet in de aanloop naar het volksfeest lager is. 'In de weken ervoor sparen mensen voor het carnaval, dus verdien ik minder.' In de weken erna ook, trouwens. 'Al twee jaar sluiten we de zaak op de zaterdag na het carnaval uren vroeger, omdat er minder mensen komen.' Zou Kuenen zonder carnaval willen? 'Nee.'

Meer inbraken

Er is een beroepsgroep die aantoonbaar garen spint bij carnaval: inbrekers. De kans dat er wordt ingebroken ligt in Noord-Brabant en Limburg met carnaval twee keer hoger dan normaal, meldt het Verbond van Verzekeraars. Dat noemt geen absolute aantallen, alleen dat er meer claims zijn voor inbraakschade. Opmerkelijk genoeg is de stijgt de schade door daadwerkelijk gestolen spullen niet even hard: die is maar 50 procent. 'Misschien vinden ze niet genoeg spullen die de moeite waard zijn, of het lukt niet altijd om binnen te komen', constateert woordvoerder Rudi Buis. 'Wellicht gaat het soms ook om een gelegenheidsinbreker die te dronken is om de klus te klaren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden