'De kant van Azië willen wij niet op'

Nederland is gemiddeld gedaald naar de 13de plaats op de onderwijs- ranglijst van het wereld-wijde onderzoek PISA. Wat betekent dat?

Wat doen we eigenlijk met de PISA-cijfers?

De Nederlandse PISA-resultaten werpen dit jaar vooral de aloude vraag op of het glas halfvol is of halfleeg. Politici zetten in op halfvol. 'In het algemeen blijkt uit PISA 2012 dat de relatieve positie van Nederland ten opzichte van andere landen is verbeterd', schrijft staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs in een Kamerbrief. Ook benadrukt hij dat het Nederlandse onderwijs dat van het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Rusland ver voorblijft - als betrof het de Olympische Spelen.


Walter Dresscher, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOB), grijpt de presentatie van de PISA- cijfers aan om het onderwijsbeleid van Rutte II te bekritiseren. Dresscher is van mening dat de nog steeds dalende lijn in de Nederlandse resultaten aantoont dat onze docenten niet goed genoeg zijn. De opleidingen moeten beter en het beroep docent moet aantrekkelijker worden gemaakt, mede door de nullijn in de salarissen los te laten, vindt hij.


De dag van de PISA-cijfers is geen slechte om kritiek te uiten op het onderwijsbeleid. Onder druk van de magere PISA-resultaten uit 2006 en 2009 besloot toenmalig minister Van Bijsterveldt tot grote ingrepen: meer aandacht voor de kernvakken Nederlands en wiskunde en de invoering van de nationale rekentoets.


Moeten we een voorbeeld nemen aan Aziatische PISA-toppers als Hongkong, Singapore en Zuid-Korea?

Europese landen die ons overtreffen in PISA-scores zien we in Nederland als leermeesters. Aziatische toplanden lijken we vooral als bedreigende economische concurrenten te zien. Naar deze landen vertrekken minder delegaties om de kunst van het onderwijzen af te kijken dan naar bijvoorbeeld Finland.


Afstand en kosten spelen daarin een rol, maar staatssecretaris Dekker zegt zich ook 'meer verwant' te voelen met de Europese manier van lesgeven 'dan met de Aziatische Tijgers waar het onderwijs klassikaal is en de schooldagen lang'. 'Die kant willen wij niet op', vindt Dekker.


Ten koste van wat scoren Aziatische leerlingen zo hoog?

Rob Bijl, adjunct-directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), vindt dat we ons dat moeten afvragen voor we een voorbeeld nemen aan de Aziatische toppers. 'Kinderen worden daar enorm onder druk gezet. Als zo'n hoge score ten koste van het welzijn of het geluk van het kind gaat, is het voor ons de vraag of dat wel de moeite waard is.'


Jaap Versfelt, oprichter van Stichting Leerkracht en voormalig onderwijsspecialist bij consultancybureau McKinsey, vindt dat Nederland juist wel moet leren van Azië, ondanks de wezenlijke verschillen. 'Onderzoek wijst uit dat landen die vooruitgaan in de PISA-lijst één ding gemeen hebben: er bestaat een onderwijscultuur waarin leraren van elkaar leren, samen evalueren en samen problemen bespreken. Dat gebeurt in Nederland te weinig.'


Hoe worden de PISA-resultaten in het buitenland ontvangen?

In Estland vieren ze feest. Het kleine Baltische land stoot definitief door naar de hoogste regionen van de PISA-lijsten. Een aannemelijke verklaring is dat het Estse onderwijssysteem lijkt op het Finse: hetzelfde onderwijs voor iedereen van 7 tot 16 jaar en universitair geschoolde docenten. In de Verenigde Staten en Groot-Brittannië heerst neerslachtigheid: de resultaten zijn er slecht, soms onder het OESO-gemiddelde. In Duitsland wordt opgelucht ademgehaald: het land dat eerder een PISA-trauma opliep, schiet omhoog in de ranglijsten.


Hechten we te veel waarde aan het PISA-onderzoek?

Ranglijsten moeten geen doel op zichzelf zijn, zeggen tegenstanders van de meten-is-wetendoctrine in het onderwijs al jaren. Afgaand op de haast hype-achtige taferelen rond PISA, maar ook bijvoorbeeld Citocijfers, lijkt dat wel te gebeuren. 'PISA is een hulpmiddel, geen doel op zich', zegt ook Sander Dekker. 'De lijstjes helpen ons te zien waar ons onderwijs staat. Wat kunnen we leren van anderen om ons onderwijs verder te verbeteren? Wat kunnen anderen van ons leren? Dat is de gedachte achter PISA en die gedachte vind ik buitengewoon waardevol.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden