De Kamer is voorzitterloos, hoe nu verder?

Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg gaf zaterdag de hamer terug aan de Kamer. Drie jaar lang worstelde ze met de functie. Toen ook nog haar rol bij de communicatie rond de Teevendeal onder een vergrootglas kwam te liggen, stapte ze op. Hoe moet de Kamer verder nu haar eerste voorzitter is opgestapt?

De voorzittershamer. Beeld ANP

Heeft de Kamer nu tijdelijk geen voorzitter?

PvdA-Kamerlid Khadija Arib treedt op als interim-voorzitter. Zij was de afgelopen drie jaar al eerste plaatsvervanger. Arib was in 2012 Van Miltenburgs concurrent voor de positie van voorzitter. De VVD'er won de verkiezing toen met 90 stemmen. Arib werd aangesteld als eerste ondervoorzitter.

Van Miltenburg kondigt haar vertrek aan. Beeld anp

Komt er nu een nieuwe verkiezing voor de rol van Kamervoorzitter?

Ja, zo staat het wel in het Reglement van Orde, zeg maar de spelregels van de Tweede Kamer. Het reglement bepaalt dat 'bij het tussentijds openvallen' van het voorzitterschap de Kamer 'zo spoedig mogelijk' een profielschets vaststelt. Die profielschets wordt gemaakt door het presidium, het dagelijks bestuur van de Kamer. Vervolgens stemt de Kamer over de functieomschrijving en kan de vacature worden opengesteld. De profielschets van 2012 vroeg onder meer om: 'managementcapaciteiten, gezaghebbend kunnen optreden, sociale en contactuele vaardigheden, en vernieuwingsgezindheid'.

Hoe lang gaat de hele procedure duren?

Het aanstellen van een nieuwe voorzitter hoeft niet veel tijd te kosten. In 2012 werd op 20 september de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd (acht dagen na de verkiezingen). Vijf dagen later, op 25 september, werd Van Miltenburg gekozen tot nieuwe voorzitter. De woordvoerder van de interim-voorzitter laat weten dat het presidium morgen of woensdag bijeenkomt om te besluiten over het vervolg.

Eén ding staat vast: een nieuwe voorzitter wordt op zijn vroegst in januari aangesteld. Aanstaande donderdag heeft de Kamer haar laatste vergaderdag voor het Kerstreces. Op dinsdag 12 januari wordt de vergadering weer voortgezet. Mogelijk stemt de Kamer in die eerste debatweek van januari over de profielschets en kiest ze de week daarop een nieuwe voorzitter. Het presidium heeft dan tijdens het reces de tijd om aan de functieomschrijving te schaven en Kamerleden kunnen zich drie weken beraden op een eventueel kandidaatschap.

Kan elk Kamerlid voorzitter worden?

In theorie wel, maar in de praktijk is de verkiezing niet alleen een inhoudelijke, maar ook een politieke afweging. De coalitiepartijen hebben samen de macht een Kamerlid uit een van hun fracties te benoemen. Dat valt praktisch wel te verdedigen: de grootste fracties kunnen het gemakkelijkst een Kamerlid missen. Kleinere fracties hebben doorgaans al hun leden nodig om aan de vele debatten te kunnen deelnemen.

Maar de keuze is zoals opgemerkt ook politiek. Nog een VVD'er in de voorzittersstoel is onwaarschijnlijk na het problematische optreden van Van Miltenburg. De kans is groot dat nu een PvdA'er het mag proberen.
Een oppositiekandidaat maakt weinig kans, al kan elk Kamerlid zich kandidaat stellen. In 2012 deed D66'er Gerard Schouw als derde kandidaat mee. Hij viel in de eerste ronde met 40 stemmen af.

PVV'er Martin Bosma wordt alom geroemd om zijn voorzitterskwaliteiten. Hij was naast Arib een frequente vervanger van Van Miltenburg. Maar de voorzitter is naast debatleider ook boegbeeld van de Kamer. De andere partijen zullen op die positie niet snel een PVV'er benoemen. In de profielschets van 2012 stond ook de vereiste: 'Gevoel voor ontwikkelingen in de samenleving die van belang zijn voor de democratie'. De andere fracties hebben nog vers in het geheugen staan hoe Wilders in september de Kamer uitmaakte voor 'nepparlement'.

PVV'er Martin Bosma in de voorzittersstoel. Beeld ANP

Wie worden er als kanshebbers genoemd?

Khadija Arib ligt natuurlijk voor de hand. Zij wilde 2012 al voorzitter worden en heeft sindsdien met enige regelmaat als vervanger de hamer gehanteerd. Ze onthoudt zich vooralsnog van commentaar. Gerard Schouw is in elk geval niet meer in de race, hij verliet in juli de Kamer voor een baan elders. Wouter de Winther, chef van de Haagse redactie van De Telegraaf, twittert dat Kamerlid Roos Vermeij hoge ogen zou kunnen gooien. Maar de ongeschreven regel luidt dat wie wordt genoemd het meestal niet wordt. Vermeij werd ook genoemd als nieuwe vicefractievoorzitter binnen de PvdA-fractie, toen met de overstap van Martijn van Dam naar het kabinet die functie vrijkwam. Het werd Attje Kuiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden