De kabinetsformatie begint, totale radiostilte gaat nu in

In de stadhouderskamer op het Binnenhof beginnen vanochtend de onderhandelingen over een nieuw kabinet. Zes mannen van VVD en PvdA-huize zitten daar aan tafel.

De stadhouderskamer.Beeld Martijn Beekman

Vanochtend gaat de kabinetsformatie echt beginnen. De verkenning van de afgelopen dagen gaat over in onderhandelingen tussen VVD en PvdA. De chemie tussen zes mannen bepaalt de toekomstige mogelijkheden en beperkingen van het tweede kabinet-Rutte. De hoofdrolspelers luisteren naar namen die uit Bordewijks roman Bint hadden kunnen komen. Rutte, Blok, Samsom en Dijsselbloem, vier geharnaste onderhandelaars. De procesbegeleiding is in handen van twee mannen die alles in het landbestuur al hebben meegemaakt, Wouter Bos en Henk Kamp.

Totale mediastilte is afgekondigd om dit 'uiterst delicate proces', zoals een betrokkene zegt, tot een goed einde te brengen. Maar uit de tafelbezetting en opmerkingen die vooraf door de hoofdrolspelers zijn gemaakt, valt wel af te leiden hoe ze het willen gaan aanpakken.

Akkoord
Afgeschermd van de rest van het Tweede Kamergebouw kruisen de belangrijkste onderhandelaars Mark Rutte (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) de degens in de fraaie stadhouderszaal. Het doel, volgens alle betrokkenen: een akkoord op hoofdlijnen. Zoals Rutte donderdag zei: 'We gaan niet over alles compromissen sluiten, maar elkaar iets gunnen. Niet alles kapot onderhandelen tot de laatste komma.'

Het einddoel is, ook volgens Samsom, geen regeerakkoord dat in het midden tussen PvdA en VVD uitkomt. Het akkoord zal hier en daar het PvdA-stempel krijgen en op andere punten liberaal zijn. 'Het grote uitruilen', heet dat al in de wandelgangen. Samsom denkt dat het kan. 'Zes mensen aan tafel die alles weten, dat kan niet anders dan goed gaan.'

Samsom wordt bijgestaan door zijn vicefractievoorzitter Jeroen Dijsselbloem. In de VVD-top wordt de komst van Dijsselbloem, die niet als een linkse houwdegen bekendstaat, op prijs gesteld. Dijsselbloem was met Samsom en Staf Depla een van de drie 'rode ingenieurs' die in 2002 en 2003 in de Tweede Kamer kwamen en samen campagne voerden. De twee vertrouwen elkaar volkomen, al zijn ze het lang niet altijd met elkaar eens. Hij is generalist, leidde een prestigieuze parlementaire onderzoekscommissie en wordt naar alle waarschijnlijkheid beloond met een kabinetspost.

Rutte neemt zijn vertrouwde onderhandelaar mee uit het Catshuis: Stef Blok. De Hagenaar is goed op de hoogte van de staatsfinanciën en tevens generalist. Blok was voorzitter van de tijdelijke commissie integratiebeleid. Hij durft in onderhandelingen de zaak op scherp te zetten als hij denkt dat er een loopje met hem wordt genomen. Blok deed als fractievoorzitter corvee de afgelopen twee jaar - hij was de bad guy, naast good guy Rutte. In 2010 was hij maar wat graag in het kabinet gestapt. Nu zal hij worden beloond met een ministerschap. Op de dagen dat de zorg onderwerp van onderhandelingen is, zal Blok gebruikmaken van de kennis van VVD-minister Edith Schippers van Volksgezondheid.

Onderhandelingen
Donderdagochtend, tijdens de vergaderingen van de nieuwe Kamerfracties, heeft Samsom in de PvdA aangekondigd dat er geen parallelle onderhandelingstafels komen waar fractiespecialisten onderling onderhandelen. De PvdA-fractie zal enkele keren per week worden bijgepraat. De VVD-Kamerleden zijn door Blok uitgenodigd materiaal te leveren ten behoeve van de gesprekken. Zij krijgen voorlopig geen informatie uit de onderhandelingen. Dat past in de trend van de laatste twintig jaar: het aantal direct betrokkenen bij formaties wordt steeds kleiner.

In haar drang om in alle opzichten duidelijk te maken dat de volksvertegenwoordiging de kabinetsformatie echt in eigen hand heeft genomen, zet de Tweede Kamer de komende dagen de laatste stap. De informateurs Henk Kamp en Wouter Bos verhuizen hun onderhandelingstafel naar het gebouw van de Tweede Kamer.

Stadhouderskamer
Verkenner Kamp deed zijn werk tot en met gisteren nog vanuit de ministerskamer van de Eerste Kamer, waar de afgelopen decennia generaties politici onderhandelden over nieuwe kabinetten. De nieuwe plaats van handeling is de befaamde stadhouderskamer. Op saaie momenten hoeven de onderhandelaars zich niet te vervelen, want de ruimte ademt vaderlandse geschiedenis in alle hoeken en gaten. Ooit was het de werk- en ontvangstkamer van stadhouder Willem V (1748-1806). Op wat technische aanpassingen en nieuwe stoelen na, ziet de kamer er nog precies zo uit als in die tijd. Het interieur wordt beschouwd als een van de belangrijkste van het Binnenhofcomplex.

Plafonds en lambriseringen zijn rijkbeschilderd. Op de handgeweven wandtapijten staan de Romeinse vruchtbaarheidsgodinnen Ceres en Vertumnus, een herinnering aan de stad Pompeii die toen net was opgegraven. De stadhouderskamer wordt ook wel de ministerskamer genoemd. In de tijd dat de Oude Zaal de vergaderzaal van de Tweede Kamer was (tot 1992) , verbleven hier namelijk de ministers en staatssecretarissen voor en na hun optreden in de Tweede Kamer.

Insiders beklemtonen dat de ruimte enkele grote voordelen heeft. Er is geen directe toegang tot de rest van het Kamergebouw. Dat moet al te hectische toestanden met wachtende journalisten, pal voor de deur van de kamer, voorkomen. Ook zijn er belendende werkkamers voor de assistenten van de informateurs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden