De kaarten liggen nu anders voor Wilders

Geert Wilders komt vrijwel zeker opnieuw voor de rechter wegens aanzetten tot discriminatie. Wat valt er van een nieuw proces te verwachten? En wat betekent het voor de PVV?

Beeld ANP

Is Geert Wilders in problemen? Dat hij opnieuw voor de rechter komt, is vrijwel zeker. Maar anders dan in de vorige rechtszaak die hij afschuwelijk en vernederend vond, ook al liep het volgens verwachting met een sisser af is er nu daadwerkelijk het gevaar van een veroordeling.


Donderdagochtend krijgt zijn advocaat, Geert-Jan Knoops, na maanden wachten een telefoontje: het is zover. Geert Wilders wordt verdacht van strafbare uitlatingen over Marokkanen, en zal binnenkort door de rijksrecherche worden verhoord. 'De verdenking is dusdanig', zegt persofficier Alexandra Oswald, 'dat strafvervolging in de rede ligt.' En daarmee kan het circus van de vorige rechtszaak, in 2010 en 2011, opnieuw beginnen.

De klacht

6.400 aangiften en 15 duizend discriminatieklachten krijgt de politicus om zijn oren, nadat hij in maart op een Haagse markt ('als het even kan wat minder Marokkanen') en vervolgens in een café ('minder, minder, minder Marokkanen') voor het eerst niet uithaalt naar de islam in het algemeen, maar naar een afgebakende bevolkingsgroep. De verontwaardiging is groot: om de rijen bij de politiebureaus te verwerken wordt een speciaal Wilders-aangifteformulier gemaakt. Zelfs burgemeesters doen namens voltallige gemeenteraden aangifte. Geert Wilders heeft een grens overschreden, en dat weet hij.


In het Haagse grand café De Tijd, tijdens de gewraakte verkiezingstoespraak van 19 maart, ziet hij de bui al hangen. 'Ik mag het eigenlijk niet zeggen, want er wordt aangifte tegen je gedaan', begint hij. 'En misschien zijn er zelfs D66-officieren die ons een proces aandoen. Maar de vrijheid van meningsuiting is een groot goed. (...) Dus ik vraag aan jullie: willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen?'


Zes maanden werkte het OM vervolgens aan een juridische analyse over de vraag of Wilders mogelijk strafbaar is. Antwoord: ja. Want hij valt een specifieke groep mensen aan (artikel 137c, wetboek van strafrecht) en roept denkbaar op tot haat en discriminatie (artikel 137d). Maximale celstraf: een jaar.


Diezelfde wetsartikelen stonden centraal in de vorige rechtszaak tegen Wilders. De vraag wordt dus opnieuw wat voorrang heeft: de vrijheid van meningsuiting van een Tweede Kamerlid, of het beschermen van een bevolkingsgroep. In het politieke debat mag je ver gaan, was vorige keer de conclusie. Nu ligt dat anders. 'Bij de vorige zaak ging het om opmerkingen van Wilders over de islam, en dat was niet strafbaar', zegt persofficier Oswald. 'Nu gaat het om een hele bevolkingsgroep. Dat is een essentieel verschil.'

Het proces

Komt het tot een strafzaak? 'Vrijwel zeker', zegt hoogleraar strafrecht Theo de Roos. En: 'Er liggen zeker kansen voor het Openbaar Ministerie om dit te winnen.'


De druk op het OM is groot. De laatste weken groeide de ongerustheid bij veel tegenstanders van Wilders en hun advocaten, die maar niets hoorden over hun aangiftes en zelfs al een speciale procedure in voorbereiding hadden om het OM te dwingen snel uitspraak te doen. Door nu alvast te melden dat Wilders verdachte is, neemt het OM die opwinding weg.


Het parket brengt twee ervaren officieren van justitie in stelling: Wouter Bos en Sabina van der Kallen. Bos is een persofficier die bekend staat om zijn handige manier van omgang met journalisten in het mediacircus dat zal ontstaan is dat een pluspunt. Bovendien is hij gespecialiseerd in discriminatiezaken. Van der Kallen houdt zich bezig met prostitutie en mensenhandel.


De vorige rechtszaak tegen Wilders ging onder meer om zijn uitspraak : 'We moeten de tsunami van islamisering stoppen.' Dat was grof en denigrerend, oordeelde de rechtbank, maar niet opruiend. Hetzelfde oordeelden de rechters over de uitspraak: 'Er is een strijd gaande en we moeten ons verdedigen.' Uit het vonnis: 'Verdachte begeeft zich op de grens van het strafrechtelijk toelaatbare, maar in samenhang met de rest van het interview (...) is er geen sprake van aanzetten tot haat.'


Nu liggen de kaarten anders. De vorige keer wilde het OM niet vervolgen, maar werd daartoe gedwongen door het Hof. De officieren vroegen vrijspraak, en dat kwam er ook. Deze keer wil het OM wel vervolgen. 'Dat maakt de situatie onmiskenbaar anders', zegt advocaat Yehudi Moszkowicz, die een groot aantal aangevers bijstaat. Hij is de neef van Bram Moszkowicz, die tijdens het eerste proces juist raadsman was van de PVV-politicus.


Wilders zal er opnieuw alles aan doen het nakende proces als een politiek proces te presenteren. 'De boodschapper van het nieuws moet blijkbaar politiek worden onthoofd', was gisteren zijn eerste reactie. Desondanks zal een nieuw proces niet hetzelfde schouwtoneel worden als het vorige, met wrakingen van de rechtbank, vreemde snuiters in de rechtszaal, en getuigen die zich moesten verantwoorden over een etentje. 'Het zal', zegt Yehudi Moszkowicz, 'nu echt over de inhoud gaan'.

Geert Wilders onderweg naar de regeling van werkzaamheden in de plenaire zaal van de Tweede Kamer.Beeld ANP
Lijsttrekker Leon de Jong van de Haagse PVV en partijleider Geert Wilders op het podium tijdens de verkiezingsavondBeeld ANP

De PVV

Nu hij officieel verdachte is, houdt zijn partij zich koest. PVV-Kamerleden reageren niet. Harm Beertema: 'Hier ga ik helemaal niets over zeggen.' Barry Madlener: 'Geen commentaar.' Martin Bosma: 'Ja, dat mag u vragen', en loopt door. Ze weten dat het een gevaarlijk onderwerp is.


Zijn 'minder, minder' kostte Wilders in maart bijna de kop. Na de uitspraken leek zijn partij te imploderen. De ene na de andere PVV'er verliet het schip: Roland van Vliet en Yoram van Klaveren uit de Kamerfractie, Chris van der Helm uit de Haagse fractie, Laurence Stassen uit de Europese fractie, Pieter Buisman uit de Statenfractie. Een deel van zijn kiezers hield het voor gezien. Hiervoor zijn we niet de politiek in gegaan, zeiden ze. De extremistische islam moet bevochten worden, niet de gewone, Nederlandse moslim.


Maar Wilders kwam de storm te boven en glorieert weer in de peilingen. Hij nuanceerde zijn uitspraken, en dat werkt. Het ging hem er alleen maar om de grenzen te sluiten voor immigranten uit Marokko, zei hij, om het uitzetten van criminele Marokkanen en om het stimuleren van remigratie.


De vraag is, wat zijn status als verdachte en de mogelijke tweede rechtszaak met zijn politieke positie doen. Zeker nu er weer verkiezingen in aantocht zijn (provinciale, over een half jaar). Als Wilders een rechtszaak wint, is het feest bij de PVV. Als hij verliest, heeft hij in elk geval een hoop aandacht gehad, en zal hij zijn martelaarspositie proberen uit te buiten.


Theo de Roos: 'Het lijkt erop dat dit zijn bedoeling is geweest. Wilders zoekt het op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden