De junior-gedoger

De SGP doet er toe voor het kabinet-Rutte. Kees van der Staaij kan uitkomst bieden bij netelige kwesties. Wel Biblebelt, maar ook bij 'Pauw & Witteman'.

Eerst een gewetensvraag. Wat zou Kees van der Staaij, fractieleider van de Staatkundig Gereformeerde Partij in de Tweede Kamer, meteen veranderen als hij een dag de macht heeft?


Van der Staaij lacht. 'Een dag maar?' Dan serieus. 'Ik zou die dag veel wijsheid nodig hebben, dus 's ochtends extra lang bidden en in de Bijbel lezen. En dan iets bedenken wat niet de volgende dag ongedaan gemaakt kan worden. Iets duurzaams. Iets in gang zetten wat door kan gaan en brede weerklank kan vinden. De mensen laten beloven dat, als zij het weer voor het zeggen hebben, ze oog houden voor onze standpunten.'


Het is een bescheiden wens voor een partij die zich ook graag zo afficheert: bescheiden. De partij die in vrijzinnige hoek wel eens de kwalificatie 'poldertaliban' krijgt toebedeeld, verkeert in een nieuwe situatie die wordt getekend door de volgende dialoog. VVD-coryfee Hans Wiegel en Bas van der Vlies lopen elkaar tegen het lijf. Wiegel zegt: 'Bas, jullie zitten tegenwoordig in het centrum van de macht.' Waarop Van der Vlies zegt: 'Niet verder vertellen, Hans.'


Van der Staaij (43) is de junior-gedoger van het minderheidskabinet-Rutte en daarmee een invloedrijk man. Hij was jurist bij de Raad van State en is sinds 1998 volksvertegenwoordiger. Hij is een van de langst zittende Kamerleden. Vorig jaar zomer was hij voor het eerst ook lijsttrekker, na het vertrek van Bas van der Vlies, de man die vanaf 1986 zeven keer lijstaanvoerder was.


Gelooft u in een Sturende Hand die u in deze positie heeft gebracht?

'Ik geloof in de leiding van God in heel mijn leven. In 1998 hoorde ik midden in de nacht na de verkiezingen dat ik, in strijd met de berekende uitslag de avond ervoor, toch op een derde zetel was gekozen. Dat was bijzonder, maar we zeiden meteen tegen elkaar: het is ook de hand van God als we die derde zetel weer kwijt raken. Je moet die hand niet alleen reserveren voor het goede nieuws.'


Is het vanuit democratisch oogpunt niet raar dat 28 confessionele zetels nu een pas-op-de-plaats veroorzaken op allerlei dossiers, zoals op de koopzondagen en medisch-ethische kwesties?

'Democratie is ook recht doen aan minderheden. Je moet goed kijken naar hoe dringend ergens verandering is gewenst. Bijvoorbeeld de gewetensbezwaarde ambtenaar: hebben we het hier nu echt over een schrijnend probleem dat absoluut niet kan wachten op de dag van morgen om daar verandering in aan te brengen?'


Is status quo dan een mooi compromis?

'Op punten als de vercommercialisering van de zondag, of abortus, is het wat ons betreft helemaal niet ideaal zoals de situatie nu is. Vanuit ons perspectief zouden we daar nog wel wat stappen vooruit willen zetten. Achteruit, zullen anderen zeggen. Daar zullen we het inhoudelijke debat over blijven zoeken.'


De buitenstaander zou kunnen denken dat SGP'ers gebukt gaan onder de eigen nietigheid en immer zwaar op de hand zijn, daar op de Biblebelt. Maar wie in de catacomben van de Tweede Kamer op het SGP-territorium belandt, treft twee schalkse Kamerleden (Van der Staaij en Elbert Dijkgraaf), omringd door acht goed geluimde medewerkers.


Hoe kan dat?

Van der Staaij: 'Door relativering. Door ontspannen te zijn bij alle gewichtigdoenerij die er in de politiek is. Wij nemen ons werk buitengewoon serieus, maar wij beseffen heel goed dat we de wereld niet hoeven te redden.'


Maar u bent ook ondeugend, valt ons op.

(Lacht) 'Met een stevig zondebesef heb je veel meevallers. En wij kunnen goed omgaan met verschillen, ons er bij neerleggen dat het niet altijd lukt om de ander te overtuigen. Stug doorgaan, is dan onze conclusie.'


Definieert u eens het verschil met de vroegere meerderheidskabinetten?

'Vroeger was het toch meer toekijken en afwachten. Op een gegeven moment kwamen dan drie vermoeide mensen met wallen onder de ogen naar buiten en die zeiden: ja, we zijn eruit. Dan wist je dat er bij de betrokkenen geen puf meer was om te kijken naar eventueel bruikbare ideeën van andere fracties. In vergelijking met vorige periodes is het voor dit kabinet interessanter om te weten wat de verschillende Kamerfracties buiten de coalitie van een onderwerp vinden.'


Is het verschil ook dat u voorheen getuigenispartij was en nu echt aan praktische politiek doet?

'Nee, het moment dat we een partij van dominees waren die het Kamerwerk er half bij deden, ligt veel eerder in de tijd. Nee, we hebben met onze gangbare opstelling nu gewoon meer mogelijkheden. Omdat we het kabinet in sommige gevallen aan een meerderheid kunnen helpen, zowel in de Tweede als de Eerste Kamer. Deze situatie geeft meer kansen. Neem het kindgebondenbudget, bij de Algemene Beschouwingen. Wij steunen die bezuiniging, maar vinden wel dat die een tandje anders vorm moet krijgen. Daar wordt dan naar geluisterd. Wij hebben een constructieve mood.'


Is het niet gek dat de SGP het afgelopen jaar meer bereikt heeft dan in alle decennia daarvoor?

'Zo voelt het niet hoor. Ik heb een hekel aan partijen die als ze in de regering zitten opeens gaan doen alsof de tijd dat ze niet in de regering zaten niets voorstelde. Ik schaam mij niet voor de rol die we in het verleden hebben vervuld en die we in de toekomst ongetwijfeld weer gaan vervullen. Ik ervaar het niet als een scherpe zwart-wittegenstelling.'


Omgekeerd zijn er mensen die zeggen dat u zich juist zou moeten schamen voor de rol die u nu vervult.

'Dat hoor ik ook wel eens, vooral van buiten de partij. Dat is het verwijt dat we deze constructie op de been houden. Maar dan vind ik toch dat andere partijen óók de kansen zouden moeten pakken die dit minderheidskabinet biedt. Daar zou de democratie hier en daar nog wel van kunnen opknappen ook.'


Is senator Gerrit Holdijk altijd bij uw fractievergadering?

'Ik weet niet anders dan dat onze senatoren op dinsdag bij de wekelijkse fractievergadering zijn. Dat is altijd zo geweest. Maar nu hebben we natuurlijk meer dan voorheen een proactieve gerichtheid om te kijken wat eraan komt. Het is voor Holdijk als eenmansfractie prettig niet te worden overvallen door een situatie waarin het wel eens op de SGP-stem kan aankomen. Tegelijkertijd hechten we vanuit staatsrechtelijke zuiverheid aan zijn onafhankelijke opstelling.'


Is het een teken van verwereldlijking dat de SGP nu een liberaal kabinet steunt?

'Alle kabinetten kunnen in beginsel op een welwillende houding van de SGP rekenen. Maar dat wil niet zeggen dat we overal bij staan te applaudisseren.'


Is er in de kabinetsformatie een gesprek geweest met Rutte en Verhagen om ook de SGP te binden?

'Ik heb met deze en gene wel eens een goed gesprek gehad. Maar er is niet één bepaald moment geweest waarop we zaken hebben gedaan. Er zijn ook geen diepgaande geheime afspraken van 'hier vinden we elkaar op', want dan vind ik ook dat dat kenbaar moet zijn. Het heeft echt gezeten in de sfeer van aftasten om goed te begrijpen waar de SGP voor staat en wat voor ons wel en niet gevoelige punten zijn.'


Stel, in een volgend kabinet mag u nieuw beleid maken. Wat zou dat zijn?

'Pro-life en pro-family, daar denk ik dan het eerste aan. Op pro-life gebied moet er veel meer gericht beleid zijn om abortus te voorkomen. Op zijn minst moeten de termijnen daarvoor worden ingekort. Wat betreft pro-family, we zouden de fiscaal beroerde situatie voor mantelzorgers en eenverdieners aanpakken. Daar maken we ons nu al sterk voor, omdat daarover al te makkelijk wordt gezegd dat het ouderwets kostwinnersdenken is.'


In het debat over de minderjarige Angolese asielzoeker Mauro stemde u tegen een verblijfsvergunning, maar met het verzoek aan de minister zijn discretionaire bevoegdheid ruim te gebruiken.

'Ja, niet per se in deze individuele situatie, maar in het algemeen. Om met die bevoegdheid ruimhartig om te gaan.'


U hebt twee aangenomen kinderen uit Colombia, speelde dat voor u een rol in het debat?

'Het is een mooi voorbeeld van hoe je in allerlei hoedanigheden kan worden aangesproken. Als fatsoenlijk politicus zou je onmiddellijk voor een verblijfsvergunning moeten zijn, als christen zou je voor 'altijd plaats in de herberg' moeten zijn. Die kaarten worden gespeeld. En via Twitter krijg je ook wel reacties als 'ja ja, zelf kinderen uit Colombia halen en kinderen uit Angola kunnen terug'. Daar voel je je in alle vezels van je bestaan door aangesproken, het geeft een enorme lading aan zo'n onderwerp. Maar tegelijkertijd denk ik wel: ik moet aan het eind van de dag een integer verhaal hebben, waarmee ik iedereen recht in de ogen kan kijken. Dat vind ik uiteindelijk het belangrijkste.'


Kunt u zich inleven in de positie van de pleegouders van Mauro, die hem niet terug willen sturen?

'Het is heel goed dat deze mensen pleegzorg hebben geboden. Het is altijd verdrietig als daar weer een einde aan moet komen. Maar tegelijkertijd, als je het inhoudelijk bekijkt, is adoptie alleen aan de orde als een kind niets meer van zijn natuurlijke familie te verwachten heeft. In deze situatie was een adoptieverzoek nadrukkelijk afgewezen. Pleegzorg is normaal gesproken tijdelijk en bedoeld om op termijn de natuurlijke situatie weer tot stand te brengen.'


Ligt dat in uw persoonlijke situatie anders, zijn daar geen verwachtingen meer voor de kinderen?

'Nee. Van meet af aan was duidelijk dat van de natuurlijke familie niets meer te verwachten viel. Dat is, ook voor mij persoonlijk, een belangrijk vertrekpunt bij adoptieprocedures. Thuis hebben wij over Mauro gesproken met onze adoptiekinderen van 8 en 10. Het was natuurlijk veel in het nieuws. Maar ik kan dan heel goed uitleggen dat de Tweede Kamer er niet voor is om over elk individueel geval te zeggen dat die wel en die niet mag blijven. Dat begrijpen ze heus wel.'


Hebt u een advies voor het CDA, dat nu op tien zetels staat?

'Investeer in je belangrijkste boodschap en probeer die zo goed mogelijk uit te venten. Verder vind ik het lastig hoor, zo'n vraag. Al die bemoeials van buiten helpen ook niet echt.'


Wat doet u eigenlijk verkeerd, dat niet al die zetels naar u toe komen?

'Wij hebben een profiel met praktische punten die heel veel mensen op de links/rechts-as aanspreken, dus met een groot potentieel, maar wij hechten wel sterk aan onze getuigende beginselen en dat stoot velen toch af. Maar als wij onze boodschap gaan aanpassen aan een mal die zoveel mogelijk zetels zou opleveren, dan krijg je nog zo'n kleurloze partij waarvan we er al genoeg hebben. Dus we kunnen beter onszelf blijven.'


Kees van der Staaij treedt tegenwoordig op in Pauw & Witteman. De SGP op tv!

'Daar is brede steun voor. Het is geleidelijk gegaan. De oude argumenten ertegen waren dat je door op tv te komen de mensen ook enthousiast maakte voor programma's waarvan ze beter weg kunnen blijven. Nog afgezien van de vraag of je argumenten in een tv-programma wel goed overkomen. Daar tegenover is komen te staan dat je door niet op tv te verschijnen kansen laat liggen om je boodschap over te brengen. Met als gevolg een verkeerd beeld van christenen zoals wij.'


Wat is het electorale perspectief voor de SGP?

'Een opleving van het christendom zou voor ons gunstig zijn, maar ik maak me wat dat betreft niet al te veel illusies. Er hangt een koude mist van secularisatie over ons land. Maar het kan veranderen. In Zuid-Amerika en China zie ik tjokvolle kerken. Daar beseffen de mensen dat alles overboord zetten en niets aan zingeving doen geen toekomst heeft.'


Wat zegt het over Nederland dat er nog maar 28 confessionele zetels zijn?

'Dat de ontkerkelijking hard heeft toegeslagen. Dat de Bijbelse normen voor veel mensen niet aantrekkelijk meer zijn. Het is een politieke doorvertaling van maatschappelijke secularisatie.'


Is het gek te beseffen dat er intussen meer moslims dan SGP-stemmers zijn in Nederland?

'Dat is realiteit. We hebben nu eenmaal veel gastarbeiders en vluchtelingen uit islamitische landen die hier hun verblijf hebben gekregen.'


Zijn er te veel moslims in Nederland?

'Zo'n uitspraak kan heel snel verkeerd overkomen. Ik zou liever zeggen: wat mij betreft is er alle ruimte voor een reveil van Bijbelse waarden onder mensen van welke achtergrond dan ook.'


KEES VAN DER STAAIJ

12 september 1968: Geboren in Vlaardingen

1974-1980: Lagere school in Vlaardingen en Geldermalsen

1980-1986: VWO in Amersfoort

1986-1991: Studie Nederlands recht in Leiden

1991-1992: Militaire dienst bij de cavalerie

1992-1998: Jurist bij de Raad van State

1998-heden: Kamerlid SGP

2010: SGP-lijsttrekker bij Kamerverkiezingen

Van der Staaij is getrouwd en heeft twee (aangenomen) kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden