De JSF, of toch een Europees vliegtuig: deze maand valt praktisch de beslissing

de Joint Strike Fighter..

Jeroen Trommelen

Waarom nu weer aandacht voor de Joint Strike Fighter?

Pas in 2010 wordt besloten welk vliegtuig gekocht wordt als opvolger van de F-16. Maar deze maand worden besluiten genomen die de keuze praktisch vastleggen. Vanmiddag houden PvdA, SP en GroenLinks een hoorzitting over de JSF. Op 27 mei debatteert de Kamer en uiterlijk 31 mei moet het voorlopig contract worden getekend voor de aankoop van twee trainingstoestellen.

Daarmee raakt de luchtmacht met personeel, opleidingen en gevechtstactieken actief betrokken bij het Amerikaanse testprogramma. Defensie zeg dat de toestellen desnoods weer worden verkocht, maar dat is een onwaarschijnlijk scenario.

Heeft de politiek wel iets te kiezen?

De voorkeur van Defensie is duidelijk: de JSF F-35 Lightning II. Op papier zijn ook de Brits/Duitse Eurofighter, de Franse Rafale en de verbeterde F-16 in de race. Van gelijke concurrentie kan niet meer worden gesproken, erkende staatssecretaris De Vries op Kamervragen. ‘Nederland is niet betrokken bij de ontwikkeling van andere vliegtuigen; een gelijk speelveld is het sinds 2002 al niet meer. Het is aan de concurrenten om hun kwaliteit en betaalbaarheid aan te tonen.’

Is er een alternatief?

Minder vliegtuigen of andere, wellicht. Of de toekomstige wereldvrede gewonnen wordt met een vloot JSF’s is de vraag. Bij ingewikkelde interventies à la Soedan en Afghanistan heeft de krijgsmacht mogelijk geen 85 hypermoderne aanvalsvliegtuigen nodig. Die discussie wordt tot dusver nauwelijks gevoerd.

Is de JSF het beste toestel voor de beste prijs?

Als het project tegemoet komt aan alle technische beloften en niet duurder wordt, is de JSF een sterke keuze. Luchtvaartanalisten maken echter melding van hardnekkige problemen met de motor en het nieuwe elektrische besturingssysteem. Het rechtop stijgende JSF-type blijkt erg duur en ingewikkeld, en de variant voor vliegdekschepen stelt zulke specifieke eisen dat van een gedeeld ontwerp weinig overblijft. Van de JSF heeft nog niet één gewoon toestel gevlogen; alleen een voorlopig prototype.

Om hoeveel geld gaat het?

Voor de vervanging van de F-16 is bijna zes miljard euro uitgetrokken. De toekomstige verkoopprijs van de JSF F-35 is onbekend maar wordt nu geschat op 71 miljoen euro per stuk. De Eurofighter en Rafale staan in de catalogus voor tussen de 80 en 120 miljoen en de Super Gripen, van het Zweedse Saab, voor 70 miljoen euro.

Wat verdient het Nederlands bedrijfsleven aan de JSF?

Eind vorig jaar waren voor 700 miljoen euro spullen verkocht en was voor 3 miljard aan potentiële orders binnengehaald – uit te smeren over vijftien tot twintig jaar. Grote onzekerheid is het aantal toestellen dat gebouwd wordt. Formeel zijn dat er 4.500, maar Australië, Canada, Israël, Zuid-Korea en zelfs Amerika zullen minder toestellen kopen of hebben hun beslissing uitgesteld. De Nederlandse staat heeft heeft met de bedrijven afgesproken dat zij de meerkosten van overheidsdeelname terugbetalen aan de schatkist. In 2005 werd voorgerekend dat dit bij de huidige dollarkoers 10,85 procent van de omzet gaat kosten.

Jeroen Trommelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden