De jongens hebben het regeerakkoord al af

Kent u C. van Dijkhuizen? H.J. Brouwer dan misschien? G.J.M. de Vries of R. Gerritse? L.H. Kok? Denk eens diep na over W.J....

En toch hebben zij deze week het regeerakkoord voor het volgende kabinet gepresenteerd. En dan overdrijf ik maar een beetje.

Het zijn ambtenaren. Hoge ambtenaren. Om precies te zijn: het zijn de hoogste ambtenaren van Financiën, Economische Zaken en Sociale Zaken plus de bazen van de belangrijkste beleidsafdelingen van deze departementen. Deze kern is aangevuld met de rechterhand van Wim Kok, de chef personeel van het Rijk, de baas van het Centraal Planbureau en een directielid van De Nederlandsche Bank. Samen staan ze sterk. Heel sterk. Ze bepalen de hoofdlijnen van het sociaal-economische en financiële beleid waarop de politiek, dat wel, naar hartelust mag variëren. En dan overdrijf ik wel weer een beetje, maar helemaal niet zoveel.

Ze noemen zich de Studiegroep Begrotingsruimte, en stuurden deze week hun elfde rapport, getiteld Stabiel en duurzaam begroten, aan de minister van Financiën, die het direct 'zoals te doen gebruikelijk zonder nadere standpuntbepaling' van het kabinet doorstuurde aan de Kamer.

De timing is zorgvuldig gekozen. Formeel is het rapport niet meer dan een 'advies over het te voeren begrotingsbeleid in de volgende kabinetsperiode', maar het is ook een waarschuwing aan het adres van de politieke partijen die dezer dagen hun verkiezingsprogramma's formuleren. 'Dames en heren, zo wilden we het ongeveer doen. Gelieve hiermee rekening te houden. Vooral als u wilt gaan regeren en elke dag met ons te maken krijgt.'

De ondubbelzinnige boodschap is vierledig:

Regel 1. Geen gesodemieter met de Zalm-norm.

Het trendmatig begrotingsbeleid dat de Studiegroep Begrotingsruimte in 1993 verzon - de huidige minister van Financiën was destijds directeur van het Centraal Planbureau en derhalve lid van de Studiegroep - dient onverkort te worden voortgezet.

Op een aantal details wordt het beleid wel aangepast. Die details hebben met elkaar gemeen dat ze, positief geformuleerd, nog meer rust brengen in het begrotingsbeleid, of, negatief geformuleerd, politici nog minder ruimte geven voor wenselijk geachte tussentijdse aanpassingen.

Voorbeeld 1. U herinnert zich wellicht dat PvdA-fractieleider Ad Melkert anderhalf jaar geleden stampij begon te maken toen het financieringstekort omsloeg in een -overschot. Melkert zei: in deze situatie is niet voorzien, we kunnen meer gaan uitgeven. Om in de toekomst dergelijk politiek rumoer te vermijden, wil de studiegroep 'signaalwaarden' afspreken voor het financieringsoverschot: zolang het overschot tussen de nul en 3 procent beweegt, moet Melkert zijn mond houden.

Voorbeeld 2. Onder de technische klinkende aanbeveling 'een volledig vrije werking van de automatische stabilisatoren aan de inkomstenkant te introduceren' - heerlijk proza! -, gaat de opdracht schuil niet meer te mekkeren over eventuele miljardenmeevallers. Die meevallers worden gewoon gespaard, tot de bovengenoemde grenswaarde is bereikt. Tegenvallers idem.

Regel 2. Die staatsschuld gaan we dus gewoon aflossen.

Mochten er nog politici zijn die denken dat het met de kosten van de vergrijzing wel meevalt, en het aflossen van de staatsschuld overbodig is: gelieve daar nog maar eens over te vergaderen. 'Juist de komende jaren' moeten 'benut worden voor schuldreductie'.

Aardig detail terzake: herinnert u zich die ophef over het AOW-spaarfonds, een ideetje van het inmiddels vertrokken PvdA-Kamerlid Jan van Zijl? O wat waren politici daar druk mee. Schrijven de ambtenaren vanuit hun superieure positie een paar jaar later: 'Het AOW-spaarfonds is geen daadwerkelijk fonds. Het is de facto een registratie van een op specifieke titel afgeloste schuld, niet meer en niet minder.' Oftewel: politieke spielerei.

Regel 3. Er kan best 12 miljard bezuinigd worden.

De nieuwe formulering luidt: 'herprioritering binnen de collectieve uitgaven', en de schier locanieke redenering gaat zo: 'Het totaal van de collectieve uitgaven beloopt in 2002 bijna 400 miljard. Een herschikking van 0,5 à 1 procent per jaar levert 2 à 4 miljard per jaar extra ruimte op, dat wil zeggen 8 à 16 miljard voor de gehele kabinetsperiode.'

Begrijpt u de onderliggende boodschap? Die luidt: politici zouden wel gek als ze niet zouden bezuinigen, want er wordt weer kwistig met geld gesmeten hier en daar. Maar bij bezuinigingen boven de 4 miljard krijgen jullie ruzie met ons. Niet doen. Afblijven.

Regel 4. De zorgsector gaat op de schop.

De jongens van de ambtenarij hebben voor het gemak ook alvast een paar inhoudelijke keuzes gemaakt die met het begrotingsbeleid, de dekmantel, niets te maken hebben. Het zijn 'beleidsopgaven' voor huiswerkmakende politici. In hoofdlijnen: de arbeidsparticipatie moet toenemen, de arbeidsproductiviteit moet omhoog, de zorg- en onderwijs sector dienen 'institutioneel hervormd' en de belasting moet verlaagd.

Of de dames en heren politici maar even willen tekenen bij het kruisje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden