'De jeugd zal weer in opstand komen'

Een vrij en democratisch Egypte zal ze niet meer meemaken, vermoedt ze. Maar activiste Leila Soueif zal wel de eerste stappen ernaartoe zien.

Uiteindelijk zullen wij, de Egyptenaren, winnen van het leger.' Het waren de woorden, vol vertrouwen, van de vooraanstaande liberale activiste Leila Soueif ruim twee jaar geleden. Ze sprak ze vanaf een stoepje op het Tahrirplein in november 2011, met een scheef oog op hevige gevechten tussen jongeren en leger in Mohammed Mahmoud Street verderop.

Het was de tijd van Hussein Tantawi en zijn SCAF, de Opperste Militaire Raad die optrad als interim-regering. Het protest was tegen een nieuwe grondwet die het leger te veel macht gaf en Leila's zoon Alaa Seif al-Islam zat vast wegens zijn activisme.

Twee jaar later zitten we weer met Leila aan tafel terwijl haar zoon opnieuw vastzit. En weer gaat het om protesten tegen een grondwet die het leger wil invoeren. Maar dit keer slaagt het leger in zijn opzet. Tahrir is leeg, de Moslimbroeders zijn vrijwel ontbonden, het volk juicht legerleider Abdel Fattah al-Sisi toe. Maar volgens Leila is het allemaal tijdelijk. 'De natie zal van gedachten veranderen, als het leger over een jaar of twee opnieuw niet blijkt te leveren waar het volk op hoopt.'

Leila staat al sinds de vroege jaren zeventig op de bres voor mensenrechten, vrouwenrechten, democratie, en zo verder. Haar man is een vooraanstaand mensenrechtenadvocaat, haar dochter zette de actiegroep No Military Trials for Civilians op. Haar zoon Alaa Seif al-Islam, een van Egypte's bekendste activisten, is sinds november voor de derde keer gedetineerd.

Maar in plaats van een einde aan de revolutie, ziet Leila de militaire machtsovername en de herziene grondwet als een tijdelijke fase. Opnieuw en opnieuw zegt ze het: de jongeren zullen in opstand komen. Het gaat om de economie, sociale gelijkheid, en die zal het leger nooit bieden: te corrupt, geen enkel oog voor de noden van het Egyptische volk.

'Bij het aantreden van (de door het leger afgezette president) Mohammed Morsi kreeg hij het voordeel van de twijfel,' zegt Leila. 'Maar hij repareerde niet één brug, niet één treinstation. Dus kwam men in opstand. Zo zal het met het leger ook gaan. We hebben in Egypte tien miljoen mensen die in vreselijke armoede leven. De helft van de jongeren heeft geen enkele toekomst. Die zullen opnieuw gaan protesteren.'

Dat begrijpen de militaire machthebbers kennelijk ook goed en daarom hebben ze de aandacht gevestigd op 'terrorisme.' Het woord valt op iedere radio- en televisiezender om de minuut. Terrorisme, terrorisme, terrorisme. En alleen het leger kan dat bestrijden, hoorde je de afgelopen dagen bij de rijen voor de stembus.

Maar niet iedereen trapt erin, betoogt Leila. De opstanden in 2011 werden aangevuurd door internet - staatstelevisie is iets voor de oudere generatie. 'Heb jij de afgelopen dagen bij de stembus veel jongeren van 18-25 gezien? Nee hè? Die doen niet mee. Ze kijken het nu even aan. Maar zelfs veiligheid kan het leger niet bieden. Ze dwingen extremistische Morsi-sympathisanten tot geweld; terrorisme zal alleen maar erger worden.'

Maar op dit moment ligt het leger toch echt duidelijk op kop. De opstanden die Mubarak verdreven, blijken zijn regime na drie jaar te zijn omgeruild voor een nóg repressiever apparaat. Het falen van de 'liberalen,' zeg maar niet-islamistische Egyptenaren die het leger niet verafgoden, heeft daaraan bijgedragen.

Dat geldt ook voor de houding van Egyptenaren sindsdien: er is geen protest, geen grootschalige woede. De aanhangers van Morsi worden vervolgd, en andere islamisten houden zich op het politieke toneel koest.

'Er is geen alternatief', zegt Leila. 'Wij liberalen zijn nooit in staat geweest om onze invloed op straat om te zetten in een apparaat dat de macht kan vasthouden', zegt de activiste. Ze is lang stil, zucht, en kijkt op. 'We zijn niet eens in de buurt gekomen. Dat is een enorm probleem. Ik heb daar geen oplossing voor.' Ze tikt met haar hand op tafel. 'Werkelijk geen oplossing.'

Daarbij hebben alle doden onder de Moslimbroeders iedereen enorme angst aangejaagd. 'We proberen wel contact met ze te leggen voor gezamenlijke demonstraties, maar zij blijven vasthouden aan hun eis om Morsi terug te krijgen. Dat willen wij niet, en dus zijn we verlamd.'

Voorlopig keert Egypte daarom terug naar een repressief juk, maar de vrouw met 40 jaar activisme achter de rug kijkt graag naar de lange termijn. 'Ik denk dat ik een vrij en democratisch Egypte niet meer zal meemaken,' zegt Leila. Ze glimlacht. 'Maar ik zal wel de eerste stappen ernaartoe zien.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden