'De jeugd in Oekraïne is democratischer'

De voormalige Oekraïense president Leonid Kravtsjoek was een van de drie mannen die in december 1991 met hun handtekening de Sovjet-Unie ontbonden....

Spijt heeft de nu 66-jarige Kravtsjoek geen moment van die beslissing. Ook al blijkt het GOS een papieren illusie, een periodieke praatclub van elkaar wantrouwende presidenten. En ook al zijn sinds de Oekraïense onafhankelijkheid de economie en de levensstandaard bergafwaarts gegaan. Een maandinkomen is er minder dan honderd gulden, de pers wordt onderdrukt en de Oekraïners zien de overheid als bolwerk van corruptie en schandalen.

Maar Kravtsjoek aarzelt geen moment: 'Hoe kan je nou ooit spijt hebben van het verwerven van je eigen onafhankelijkheid? Wat me wel spijt, is dat ik niet doortastender ben geweest. Helaas is mijn optimistische visie op de economische en sociale ontwikkeling van Oekraïne niet uitgekomen. Ik had actiever moeten hervormen.'

In 1994 werd Kravtsjoek bij de presidentsverkiezingen verslagen door president Leonid Koetsjma, die in november vorig jaar voor een tweede termijn is herkozen. Kravtsjoek zit tegenwoordig in het parlement als leider van de sociaal-democraten, en maakt deze week in Brussel deel uit van een delegatie om te praten over samenwerking met de Europese Unie en de NAVO. Oekraïne zou graag als kandidaatlid van de EU worden geaccepteerd.

Kravtsjoek: 'Toen Jeltsin, Sjoesjkevitsj en ik in 1991 het Belosveskaja-akkoord ondertekenden, wisten we totaal niet wat de Europese Unie inhield. We wisten van het bestaan van de EU, maar realiseerden ons niet hoe belangrijk toenadering tot Europa zou zijn.'

Kravtsjoek vertrouwt erop dat Jeltsins opvolger Poetin de onafhankelijkheid van Oekraïne zal accepteren. 'Oekraïne zal nooit, als Tsjetsjenië, een binnenlands probleem van Rusland worden.' Toch blijkt even later zijn vertrouwen niet zo rotsvast: 'Ik ken geen enkele Rus die de Oekraïense onafhankelijkheid voor honderd procent steunt.'

De Europese Unie zou volgens Kravtsjoek meer kunnen doen om de democratische ontwikkeling van Oekraïne te steunen. 'Succesvolle hervormingen kunnen als voorbeeld voor Wit-Rusland en Rusland dienen.' Maar de oud-president beseft dat de Europese lidstaten met groot wantrouwen naar zijn land kijken. De logge bureaucratie en enorme corruptie schrikken investeerders af. Dat Oekraïne toch op veel buitenlandse hulp kan rekenen, heeft vooral te maken met het strategisch belang van dit qua oppervlak grootste land van Europa. Maar de investeerders blijven weg.

Kravtsjoek meent dat het ongunstige tij binnenkort zal keren. Hij vraagt de Europese lidstaten om geduld en begrip. 'U moet beseffen dat in Oekraïne 16 miljoen gepensioneerden wonen, op een bevolking van 50 miljoen. Die mensen zijn in de Sovjet-Unie geboren en oud geworden, en hadden toen een beter leven. Zij zijn onze fanatiekste oppositie. Onze doelstelling van hervormingen en toenadering tot de EU is inmiddels helder, maar het mechanisme en de mensen waar we mee werken zijn oud.'

Maar volgens Kravtsjoek komen nu nieuwe, jonge mensen in de regering en overheid. 'Die hebben een andere mentaliteit, een nieuwe visie op de toekomst. Bovendien zijn die jongeren veel besluitvaardiger.'

Voorlopig echter voeren de oude politici in Oekraïne nog de boventoon. De regering is momenteel verwikkeld in een verwoede strijd met het parlement. Koetsjma won in april een omstreden, door de Raad van Europa bekritiseerd referendum, waarin het volk stemde voor het uitbreiden van de presidentiële macht.

Kravtsjoek is als voorzitter van de parlementaire meerderheid nauw bij de strijd betrokken. Over de volksraadpleging zelf laat hij zich niet negatief uit. 'Het referendum is keurig volgens de grondwet georganiseerd. Maar nu moet, volgens dezelfde grondwet, het parlement nog akkoord gaan. En dat zijn wij niet van plan.'

De kans is groot dat er vervolgens een ernstige politieke crisis zal uitbreken. De autoritaire Koetsjma heeft er al op gezinspeeld dat hij het parlement dan zal ontbinden. Hij wil koste wat kost het parlement minder machtig maken, omdat het volgens hem telkens zijn hervormingen blokkeert.

Maar volgens Kravtsjoek is dat niet waar. 'Vorige week hebben we nog met enkele belangrijke hervormingen ingestemd, gericht op privatisering en budgetbeperkingen.' Hij meent dat deze hervormingen uiteindelijk de corruptie zullen uitbannen. 'Corruptie is gerelateerd aan onduidelijke privatisering. Zolang onduidelijk is wie ergens de eigenaar van is, werk je corruptie in de hand.'

Het grootste probleem is volgens Kravtsjoek dat Oekraïne nog geen democratie is. 'Wij ontwikkelen ons wel in die richting. Maar de politieke elite is veelal oud en star, kan simpelweg niet democratisch denken. De nieuwe generatie zal dat wel kunnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden