De jaren van Boonstra

Philips is gezonder dan ooit. Cor Boonstra heeft het bedrijf in vier jaar tijd verlost van de financiële trauma's uit het verleden....

BREKER OF bouwer? Marketeer of visionair? Strateeg of pragmaticus? Bestuursvoorzitter Cor Boonstra vertrekt na vier bewogen jaren aan de top van Philips. Wie naar de beurskoers van Philips kijkt, moet concluderen dat 'rationele Cor' succesvol is geweest. Toch klinkt er ook kritiek. Philips is gereorganiseerd en financieel op orde. Maar wat is de strategie en waar is de visie?

Analisten, beleggers, journalisten - het hele leger Philips-watchers wacht sinds 1997 op dé strategie van Boonstra. Na een jaar van breken en verkopen, wilde men graag weten wáár Boonstra in ging investeren om van Philips weer een toonaangevend elektronicabedrijf te maken.

De o zo gevoelige Boonstra snapte het niet. Onbegrepen en geïrriteerd ging hij tekeer tegen iedereen die durfde te zeggen dat Philips geen strategie had.

'De Philips-watchers in Nederland hebben niet opgelet', verklaarde Boonstra in 1998 in kleine kring. 'Ze schrijven liever een technologische vinding over nat scheren naar de kloten onder de kop het kwakje van Boonstra', zo fulmineerde hij over een artikel in NRC Handelsblad.

Ook de verzamelde Philips-analisten stonden nooit in hoog aanzien bij Boonstra, die verklaarde slechts met drie Britse en Amerikaanse analisten de degens te willen kruisen. 'Als je iets van Philips wilt begrijpen, moet je hun rapporten lezen', liet Boonstra zich ooit ontvallen. Zonder het te zeggen maakte hij duidelijk dat de rest van de analisten in binnen- en buitenland de Philips-strategie niet begrepen heeft.

Achteraf geeft Philips-analist Marc Kennis van Van Lanschot Bankiers Boonstra gelijk. 'De keuzes die Boonstra zijn eerste jaar als bestuursvoorzitter heeft gemaakt, zijn nooit als strategie gepresenteerd, maar zijn strategisch van groot belang geweest.'

Ze konden ook moeilijk als strategie worden gezien. Boonstra begint als bestuursvoorzitter met groot enthousiasme aan het afbreken, stilleggen of verkopen van alle strategische investeringen die zijn voorganger Jan Timmer heeft gedaan. Het is een strategie die geen strategie mag heten, omdat met de uitverkoop van videoketens, kabelbelangen en filmproducenten zo'n beetje alle strategische investeringen van Timmer ongedaan worden gemaakt. Met de verkoop van Polygram aan het Canadese Seagram in de zomer van 1998 is de ontmanteling van Timmers multimedia-kerstboom een feit. Bovendien doet Boonstra wat Timmer niet durfde: afrekenen met de kwakkelende Duitse elektronica-dochter Grundig, die in 1997 wordt verkocht aan een Britse zakenbank.

De keiharde sanering van Boonstra gaat ook in de bestuurskamer niet ongemerkt voorbij. 'Hij eruit of ik eruit', zou Boonstra hebben gezegd toen Jan Timmer volgens de oeroude Philipstraditie in 1997 werd voorgedragen als president-commissaris. De commissarissen schikken zich in de wens van rationele Cor. Boonstra blijft. Timmer bijt in het stof.

Het is overigens niet de laatste keer dat Boonstra zijn tanden laat zien. De lijst van gesneuvelde bestuurders in het Boonstra-tijdperk is lang. Henk Bodt, Doug Dunn, Dudley Eustace, Wim de Kleuver, Roel Pieper, Jan Tollenaar: allemaal maakten ze plaats. Ook de door Boonstra binnengehaalde president-commissaris Floris Maljers, voormalig topman van Unilever, overleeft Boonstra niet. Boonstra is snoeihard en deelt geen cadeautjes uit.

Het beste voorbeeld is wel Doug Dunn. De alom gewaardeerde Brit krijgt na de succesvolle opbouw van de divisie Halfgeleiders eind 1997 de verantwoordelijkheid om de divisie Consumentenelektronica - traditioneel hét zorgenkindje van Philips - uit het slop te halen. Dunn wordt zonder pardon aan de kant gezet als een strategische samenwerking met Lucent op het gebied van mobiele telefoons uitloopt op een fiasco.

Het past in het streven van Boonstra om af te rekenen met de oude Philips-cultuur waar bestuurders hun verantwoordelijkheden ontlopen. De provinciale en stroperige bestuurscultuur irriteert Boonstra mateloos. Ook de Philips-top moet harder lopen en beter presteren. Boonstra besluit ondanks alle protesten Eindhoven als vestigingsplaats in te ruilen voor Amsterdam.

De verhuizing van het hoofdkantoor naar Amsterdam is een actie die Boonstra typeert. Boonstra vond dat de Philips-organisatie moest veranderen. Als daarvoor een verhuizing van het hoofdkantoor nodig was, moest dat maar. Al erkende Boonstra onlangs in Het Parool dat hij bij nader inzien de verhuizing naar Amsterdam heeft onderschat.

Andere keuzes die Boonstra heeft gemaakt, zijn beter uitgevallen. Zijn afrekening met de multimedia-strategie van voorganger Jan Timmer heeft de aandeelhouders van Philips geen windeieren gelegd. Een vergelijking met de oude concurrent Sony levert onmiskenbaar het bewijs. Waar Sony worstelt met zijn investeringen in de film- en muziekindustrie, leverde de verkoop van Polygram aan Seagram Philips een boekwinst van miljarden op. Dat geld is geïnvesteerd in de zo lucratieve chipsfabricage.

Die divisie is een van de aandachtspunten sinds Boonstra bij Philips aan het roer staat. De divisie Halfgeleiders is bij reorganisaties in 1996 en 1998 uit de wind gehouden. Bovendien is veel geld geïnvesteerd in de aankoop, uitbreiding en nieuwbouw van chipsbedrijven. De resultaten van die investeringen mogen er zijn. De helft van de nettowinst over het lopende boekjaar wordt gegenereerd door de halfgeleidersdivisie.

Samen met de divisies Consumentenelektronica - die onder marketeer Boonstra, geholpen door een gunstig economisch klimaat, uit het dal is getrokken - en Componenten is de productie van chips onder Boonstra uitgegroeid tot een absolute kernactiviteit. En Philips is daarmee succesvoller dan concurrent Motorola - een Amerikaans concern dat net als Philips chips maakt voor stereo- en televisie-apparatuur, allerhande huishoudelijke apparaten en mobiele telefoons.

Ook met de productie van mobiele telefoons lijkt Philips op de goede weg. Onlangs kreeg Philips voor de nieuwste mobiele telefoon, met spraakherkenning, uitbundige complimenten in The Wall Street Journal. Volgens de Amerikaanse zakenkrant is de telefoon technologisch zeker zo goed als de nieuwste modellen van Nokia en Ericsson, en bovendien de helft goedkoper.

Ook onder Boonstra is Philips blijven investeren in technologie. Hoewel Boonstra ook het roemruchte Eindhovense Natlab onder handen heeft genomen - de onderzoeksvrijheid is aan banden gelegd en er moet sinds 1997 efficiënter gewerkt worden - is het research-budget groter geworden. Zowel in absolute als in relatieve bedragen investeert Philips nu méér geld in onderzoek en productontwikkeling dan bij het aantreden van Boonstra.

Een belangrijk deel van het onderzoekstalent is gestopt in de ontwikkeling van chips, optische technologie en spraakherkenning. Zie daar de visie van Boonstra. De gebruikers van telefoons van Ericsson en Nokia lopen zonder het te weten rond met een belangrijk stuk Philips-technologie. En als we The Wall Street Journal mogen geloven heeft Philips ook voor de nabije toekomst de nodige kennis in huis om de marktontwikkeling voor te blijven.

Dat zal de roep om het verder uiteenrafelen van de Philips-activiteiten niet doen verstommen. Behoudens de divisies Licht en Medische Technologie, is er volgens Van Lanschot-analist Kennis wel degelijk synergie tussen de bestaande activiteiten. Bovendien geldt voor de Philips-divisies dat ze afzonderlijk een onderzoeksbudget van ruim vijf miljard gulden niet kunnen dragen. 'Alle activiteiten van Philips zijn gebaseerd op de technologische kennis die het bedrijf zelf genereert', stelt analist Kennis.

Kennis acht het dan ook onwaarschijnlijk dat Philips volledig wordt opgesplitst. Ook niet na het vertrek van Boonstra. 'Beleggers zullen mogelijk een afzonderlijke beursnotering van de divisie Halfgeleiders afdwingen, maar Philips zal nooit de meerderheid van de aandelen uit handen geven. Daarvoor is de synergie tussen de divisies die Boonstra heeft behouden gewoon te groot.'

Uiteindelijk laat de breker Boonstra na vier jaar een conglomeraat achter dat met enkele gerichte aankoop- en verbouwacties klaar lijkt voor de toekomst. En, in tegenstelling tot vier jaar geleden, de financiële slagkracht heeft om economische tegenwind te doorstaan. Rationele Cor heeft het goed gedaan, en laat nu een gezond en goed bedrijf achter, luidt de consensus in de financiële wereld. Sloper Boonstra is een uitstekend architect gebleken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden