De jacht op verliefde stelletjes

Reportage - Eerwraak in Nederland

Vorig jaar werd 500 keer melding gemaakt van eerwraak. In twintig gevallen was sprake van een dodelijke afloop. De Afghaans-Nederlandse Cheydan zit in Nederland ondergedoken.

AMSTERDAM - Cheydan, een Afghaans-Nederlandse vrouw, is onder dwang uitgehuwelijkt aan een vriend van haar vader in Afghanistan. Ze is daar diep ongelukkig en vertrekt met haar ouders naar Engeland. Daar wordt ze verliefd op een andere man met wie ze 'islamitisch' trouwt. Ze loopt voor hem van huis weg.


Het stel heeft de eer van twee families geschonden. De geliefde is bang te worden vermoord door Cheydans vader of de man in Afghanistan. Hij is op de vlucht, kan nergens terecht. Cheydan, een schuilnaam, is ook niet veilig. Zij zit in Nederland ondergedoken.


Hun lot is bekend bij het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld (LEC EGG) van de politie. Daar zijn vorig jaar 500 meldingen van eerwraak (mishandeling, verkrachting, dreiging, ontvoering, moord of zelfdoding) binnengekomen. In twintig gevallen was sprake van een dodelijke afloop: tien mannen en zeven vrouwen werden vermoord, drie pleegden er zelfmoord. De meeste slachtoffers hebben een Turkse, Marokkaanse, Irakese of Afghaanse achtergrond.


'Dit is het topje van de ijsberg', zegt Shirin Musa van Femmes for Freedom (FFF), een organisatie die strijdt tegen huwelijkse gevangenschap. De meeste gevallen blijven onder de pet. Nergens geregistreerd is bijvoorbeeld de vlucht naar Denemarken van 'een Romeo en Julia met een Pakistaanse achtergrond'; een koppel dat zich niet schikte naar de huwelijkseisen van de ouders en op wie de jacht is geopend.


De LEC-cijfers zijn gebaseerd op verzoeken om hulp van regionale politie-eenheden, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de vrouwenopvang. 'Het topje van de ijsberg? Moeilijk te zeggen. Wat je niet weet, kun je niet rapporteren', zegt een woordvoerder. Aannemelijk vindt hij het wel. Het gaat om gesloten gemeenschappen.


Indra Boedjarath, psychologe in de interculturele zorg, verbaast zich over het lage zelfdodingscijfer. 'Slechts drie in 2013. Dat getuigt van een forse onderrapportage. Alleen al in mijn praktijk heb ik er meer dan drie.'Zelfdoding is een rekbaar begrip', zegt ze. 'Het aanzetten tot zelfdoding blijft meestal onder de radar.' Ze doelt op mannen en vrouwen die onder 'immense sociale druk' de hand aan zichzelf slaan.


Veelal draait het om het schenden van traditionele seksuele codes. Wie verliefd wordt op een partner buiten de eigen kring, de huwelijkskandidaat van de ouders verwerpt, vreemdgaat of een scheiding wil forceren, kan het slachtoffer worden van eerwraak.


De sociale media hebben de sociale druk nog verder opgevoerd. Roddels waren altijd al gevaarlijk, via sociale netwerken komt de vuile was veel sneller buiten te hangen. Een vrouw die vaak te vinden is op internet en geregeld met mannen chat, kan worden beschuldigd van virtueel vreemdgaan. 'Haar man lijdt gezichtsverlies en kan zich genoodzaakt voelen op te treden', zegt Celal Altuntas, die voor de maatschappelijke organisatie Zebra-Welzijn in Den Haag jarenlang het programma 'Geen eer aan te behalen' draaide. Hij richtte zich op de daders, die 'ook slachtoffer zijn van de traditie'. De Koerdische Nederlander is nu met het project WEG (wel eer, geen geweld) voor zichzelf begonnen.


In de beeldvorming zijn vooral vrouwen slachtoffer van eerwraak. Dat onder de door LEC geregistreerde doden tien mannen zijn, verbaast Altuntas niet. 'Als mannen de reputatie van een gezin aantasten, zijn ze ook het haasje.' Homo's bijvoorbeeld. Of neem die man die jaren rondliep met een scheidingswens. Zijn vrouw kwam uit een voorname familie. Toen hij de scheiding doorzette, werd hij vermoord door zijn schoonfamilie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.