De jacht op giftige paddenstoelen is geopend: 'Als je deze eet, ga je dood'

Door de natte zomer is het paddenstoelenseizoen dit jaar vroeg begonnen. Zo waren er eind augustus al 129 meldingen van paddenstoelenvergiftiging binnengekomen bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC). Inmiddels staat de teller op 182, ruim meer dan het totaal in 2016 (137). De gemeente Gooise Meren waarschuwt: 'Als je deze paddenstoel eet, ga je dood.'

Op zoek naar paddenstoelen Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het kind van de 37-jarige Anja uit Naarden weet in elk geval al welke paddenstoelen ze wel en niet mag eten. Anja helpt haar dochter omhoog in een klimrek tegenover het Vestingmuseum. 'Dat plukken heb ik haar al op hele jonge leeftijd geleerd,' zegt Anja, 'maar ik kom uit Polen en daar is het normaler om in het bos naar paddenstoelen te zoeken.'

Dat de gemeente Gooise Meren - waar Naarden onder valt - deze week overal rond de speeltuin waarschuwingsborden heeft geplaatst vanwege zeer giftige paddenstoelen, begrijpt Anja wel. 'Ik hoor hier nooit mensen over zwammen praten, dus ja, dan weet je ook niet welke giftig zijn.'

De gemeente kwam in actie nadat een vrouw vorige week melding had gedaan van een groene knolamaniet. De paddenstoel, met grasgroene hoed en witte vlekken, is een oude bekende van de gemeente. In 2015 verloor een 80-jarige vrouw haar poedel nadat hij de hoed en de steel van de gevaarlijke zwam had gegeten.

'Toen wij dus hoorden dat hij er weer stond, hebben we meteen maatregelen getroffen,' zegt woordvoerder Tom Scherder van de gemeente. 'Als je deze paddenstoel eet, ga je dood. En omdat er rond Naarden-Vesting een populair wandelpad loopt, waar veel kinderen en honden komen, wilden we geen risico nemen.' Er werd contact opgenomen met Stichting Monumenten Bezit, die een deel van het pad beheren. 'Zij hebben de groene knolamaniet afgelopen week zoveel mogelijk weggehaald.'

Of het gevaar nu geweken is, moet nog blijken. Door de natte zomer is het paddenstoelenseizoen dit jaar extra vroeg begonnen. In combinatie met de relatief koude nachten duiken er al overal paddenstoelen op - zowel eetbare als giftige. Niet alleen in het bos, maar ook in tuinen en speeltuinen.

Dat dit gevaar oplevert, blijkt uit het aantal meldingen bij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC). 'Dat is dit jaar substantieel hoger dan vorige jaren,' zegt Charlotte Menten, woordvoerder van het UMC Utrecht waar het NVIC onder valt. In heel 2015 kreeg het NVIC 162 meldingen van mensen die een giftige paddenstoel hadden gegeten en in 2016 137. Menten: 'Nu zitten we al op 129. Terwijl de echte paddenstoelmaanden, september, oktober en een deel van november, nog moeten komen.'

Op wandelpaden rond Naarden-Vesting staan waarschuwingsborden: pas op voor giftige paddenstoelen Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Klein hapje paddenstoel

In 2009 en 2010 overleden twee mensen na het eten van een giftige paddenstoel. Het ging om een 65-jarige vrouw uit Zoutkamp en een 61-jarige man uit Heerlen. Dat niet alle meldingen bij het NVIC grote gevolgen hebben, komt ook omdat mensen soms 'maar een klein hapje binnen hebben gekregen'. Bij sommige paddenstoelen treden de effecten pas op als er meer dan 50 gram is genuttigd.

Volgens het NVIC stijgt ook het aantal dieren dat in een verkeerde zwam hapt. De ernstigste gevallen zijn die waar de groene knolamaniet in het spel was.

'Het is een van de meest dodelijke soorten,' zegt paddenstoeldeskundige Thom Kuyper van de Universiteit Wageningen. 'Zeker voor dieren. Als je hem als mens eet en je wordt op tijd gediagnosticeerd, dan overleef je het wel. Maar als je pas naar het ziekenhuis gaat als je ziek wordt dan is het te laat.'

Zo weer terug

Kuyper ziet de goede bedoelingen van de Gemeente Gooise Meren, maar vindt dat het weghalen van de gevaarlijke zwam weinig zin heeft. 'Een paar goeie regenbuien en over twee weken zijn ze allemaal weer terug.' De paddenstoelen groeien in de buurt van oude eikenbomen, op zanderige grond. Ze staan volgens Kuyper op tienduizenden plekken in ons land en hun verspreidingsgebied is enorm. 'Ze komen altijd terug. Als je ze echt weg wil hebben, dan zou je overal de eikenbomen die erbij staan moeten weghalen. Maar dat lijkt me geen goed idee.'

Ook paddenstoelenexpert John den Daas, van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Veldbiologie, vindt het verwijderen van de giftige zwam zinloos. 'Maar wat ik wel zinvol vind is dat de gemeente die borden heeft geplaatst. Mensen waarschuwen is goed. Al is het nog belangrijker dat er in het algemeen meer over paddenstoelen wordt gepraat.'

Verweven netwerk

Den Daas weet dat de zwammen ondergronds een verweven netwerk hebben, dat in nauw contact staat met de bomen in de buurt. 'Als je de paddenstoel weghaalt, is dat netwerk niet weg,' zegt den Daas. 'Dat gif blijft dus in de grond zitten.' Los daarvan ziet den Daas vanwege het vroege paddenstoelenseizoen ook andere giftige soorten opduiken. 'Zoals vezelkoppen, ook voor tachtig procent giftig. Die kun je ook niet allemaal gaan weghalen.'

De oplossing ligt bij den Daas in het opvoeden van kinderen en huisdieren. 'Dat ze weten wat ze wel en niet mogen eten. De buxushaag, die in elke tuin staat, is ook giftig. Maar daar eet ook niemand van.'


Dit zijn de 7 meest giftige paddenstoelen in Nederland

1. Groene Knolamaniet: een van de meest giftige paddenstoelen ter wereld. Kan bij 30 gram al dodelijk zijn.

Groene Knolamaniet

2. Panteramaniet: veroorzaakt stuiptrekkingen. Meestal herstelt patiënt binnen een dag, maar het kan bij zwakke weerstand ook fataal aflopen.

Panteramaniet

3. Voorjaarskluifzwam: na eten is vaak niertransplantatie nodig. Tien procent van de vergiftigingen loopt dodelijk af wegens nierfalen.

Voorjaarskluifzwam

4. Bundelmosklokje: kan al bij kleine hoeveelheid ernstige vergiftiging veroorzaken. Verwoest darmen, nieren en lever.

Bundelmosklokje

5. Giftige satijnzwam: potentieel dodelijk. Vrijwel altijd levertransplantatie nodig. Ook effect op de geest: kans op delirium.

Giftige satijnzwam

6. Parasolzwam: sluimoordenaar. Effecten kunnen soms pas na een week optreden: darmproblemen, rugpijn en lever- en nieruitval.

Parasolzwam

7. Voorjaarsknolzwam: veroorzaakt diarree, overgeven. Kan bij ouderen dodelijk zijn. Lijkt op witte boschampignon.

Voorjaarsknolzwam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden