De jacht op de gestoorde eenling

Het Limburgse dorp Thorn verandert op 30 april tijdens het bezoek van koningin Beatrix in een fort. Op straat 1.300 agenten, op elke hoek een camera. Totale kosten: 700 duizend euro.

THORN / AMSTERDAM - Drie dagen voor Koninginnedag is in het Limburgse Thorn te zien dat de koningin in aantocht is. Niet door oranje versieringen, want het stadje moet overwegend wit blijven, maar door de extra beveiligingscamera's aan de hoeken van huizen. Door smalle straatjes rijden agenten op scooters, op het kerkplein staan twee legerjeeps. Militairen houden toezicht bij het verplaatsen van auto's naar een parkeerterrein buiten de stad.


Want een auto, zo weet iedereen sinds Karst T. twee jaar geleden op Koninginnedag in Apeldoorn zeven personen doodreed, kan een wapen zijn voor een aanslag. 'Vaak zijn aanslagplegers niet zo creatief, dus ze laten zich inspireren door anderen', zegt terrorisme-onderzoeker Beatrice de Graaf. Een auto behoort nu tot het 'actierepetoire' van aanslagplegers. Daarom mogen bewoners in hartje Thorn hun voertuig niet eens in de afgesloten garage van hun huis laten staan. Nul risico, is het devies.


Paniek door een Damschreeuwer, doden door een Suzuki Swift. Zo'n scenario mag zich zaterdag niet herhalen als koningin Beatrix en haar familie naar Thorn en Weert afreizen. De beveiliging in Limburg is daarom ongekend streng. Naast een leger van 1.300 agenten wordt meer dan ooit ingezet op discreet inlichtingenwerk. Dat moet een nieuwe Karst T. vooraf de pas afsnijden.


Hoe ver gaat die beveiliging eigenlijk?


Maria Harrewijn (52) moest de Nederlandse vlag die buiten haar sigarenwinkel hing naar beneden halen, zegt ze. Hij belemmerde het zicht van de beveiligingscamera die op de hoek van de straat hangt. Het constante cameratoezicht stoort Harrewijn niet. 'Van mij mogen ze 'm laten hangen, ik voel me wel veilig zo. Er is laatst ingebroken en ik sta ook maar alleen in de winkel.'


Op zaterdag is de koninklijke familie een uur in Thorn en net zo lang in het even verderop gelegen Weert. Dat bezoek kost de politie Limburg-Noord aan beveiliging 700 duizend euro, exclusief salariskosten. De beveiliging wordt geregeld door agenten van het plaatselijke korps, de Dienst Koninklijke en Diplomatieke beveiliging, het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding.


Incidenten met de Damschreeuwer en de waxinelichtjesgooier hebben de angst voor geweld tijdens evenementen vergroot. Ybo Buruma, hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen, begrijpt de roep om beveiliging, maar maakt zich ook zorgen. 'Dit gaat gevolgen hebben voor wie niemand kwaad doet. En een lonely wolf zoals Karst T. houd je er niet mee tegen.'


Juist ontspoorde eenlingen voortijdig opsporen, is volgens terrorismedeskundige De Graaf bijna onmogelijk. 'We weten wel iets van ze. Ze vertonen vaak teruggetrokken gedrag, zijn vaak man en wat lager opgeleid. Maar die criteria zijn van toepassing op zulke grote groepen dat je er niets mee kunt.' Ze verwacht meer van kleinschalig toezicht, zoals door wijkagenten. 'De meeste aanslagen worden voorkomen door politiemensen en AIVD'ers met een goede informatiepositie die hun pappenheimers kennen.'


Thorn en Weert zijn opgedeeld in vier veiligheidsringen. Ring 1 en 2 zijn alleen toegankelijk voor mensen met een toegangskaart en legitimatie. Zij zijn door de politie gescreend. Dat geldt ook voor alle inwoners van Thorn en Weert die langs de route die de koningin aflegt wonen of meedoen aan activiteiten. Ook hun bezoek wordt gescreend. Want waar de hoofdmoot van beveiliging vroeger bestond uit bewaking op de dag zelf, is die nu verschoven naar het vooraf verzamelen van inlichtingen op grote schaal.


Volgens een zegsman van de politie Limburg-Noord worden bij de screening 'alle gegevens gebruikt die we nodig hebben'. In de praktijk blijft dat vermoedelijk beperkt tot kijken of iemand een strafblad heeft of anderszins bekend is bij de politie. 'De meeste mensen die ze nu screenen hebben hooguit openstaande parkeerboetes', aldus Marco Zannoni, onderzoeker bij het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT). 'Het is niet zo dat al iemands gangen worden nagegaan.'


Als de politie denkt dat iemand mogelijk een gevaar oplevert, wordt hij niet zomaar aangehouden. Zannoni: 'Dan moet je echt iets ernstigs hebben gedaan.' Vaak treedt de politie minder openlijk op, bijvoorbeeld door iemand intensief in de gaten te houden. 'Dat doe je bijvoorbeeld door er tien man op te zetten en het gedrag te observeren. Het is verdacht als iemand met zijn rug naar het podium staat of opvallend veel belt.'


Politie en gemeentebesturen gebruiken noodverordeningen en andere bestuurlijke maatregelen om snel te kunnen ingrijpen, soms op de grens van de wet. Onder beveiligingsdeskundigen circuleert het voorbeeld van de eigenaar van een eetkraam die vorig jaar een vergunning had om vlak bij de route van de koningin te staan. Later bleek dat zijn medewerker ooit veroordeeld was voor geweldsdelicten. Om te voorkomen dat de man zou worden ontslagen door zijn baas, hield de politie dit stil. In plaats daarvan zochten ze een foutje in de vergunningsaanvraag, zodat deze werd ingetrokken. Het eetkraampje moest een eind verderop gaan staan.


Op straat in Thorn klaagt Ton Meijster dat oude volksvermaken dit jaar niet kunnen doorgaan. 'We hadden bijvoorbeeld een spel met water. Dat mag niet. Denken ze dat ik de koningin ga natspuiten?'


'Misschien moet Koninginnedag terug naar Paleis Soestdijk', zegt Menno van Duin, lector crisisbeheersing aan het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid en aan de Politieacademie. De maatschappelijke kosten van een evenement als Koninginnedag moeten inzichtelijker worden gemaakt, vindt hij. 'Als je zoveel inspanning moet doen voor zo'n eenmalige gebeurtenis die telkens in een andere regio is, dan is de vraag: vinden we dat maatschappelijk verantwoord?'


Beveiliging koninginnedag in Thorn en Weert:

- Sinds donderdagochtend 10 uur mogen er geen auto's, scooters of andere motorvoertuigen binnen de veiligheidsring 1 tot en met 3 aanwezig zijn. Zelfs niet in afgesloten garages. Beide plaatsen zijn opgedeeld in vier veiligheidsringen.


- Vanaf zaterdagochtend 5 uur zijn fietsen, scootmobiels en alle overige voertuigen in ringen 1 tot en met 3 verboden.


- Op veel plaatsen in Thorn en Weert is al sinds 14 april extra cameratoezicht.


- Binnen ring 1 tot en met 3 zijn 'losse objecten', zoals bloembakken, vuilnisbakken en terrasmeubilair, verboden.


- Het is niet toegestaan om bivakmutsen, helmen, sjaals en andere mogelijke vermommingsmiddelen bij je te dragen.


- Alcoholgebruik is verboden zolang de koningin op bezoek is.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden