'De ironie van Ed Nijpels'

Mag een ambtenaar alles zeggen wat hij denkt of toch niet? Sibout Nooteboom van Overheid 2.0 beschrijft het dilemma.

OPINIE - Overheid 2.0
Portret van Ed Nijpels. © ANP Beeld
Portret van Ed Nijpels. © ANP

Op mijn vrije dag, 1 december, was ik in Amersfoort op een congres over klimaatverandering. Dat thema interesseert me, als bezorgde burger. Daar zei ex-minister en ex-fractievoorzitter van de VVD Ed Nijpels: 'Deze ambtenaar naast mij is het wel met me eens, maar dat mag hij niet zeggen, want dan gaat zijn kop er af.'

Dat ministerie lijkt wel een achterkamertje! Vrijheid van meningsuiting is toch een van onze belangrijkste rechten? Bovendien, als die ambtenaar met mij in gesprek mag, kan hij misschien iets met mijn input doen. Mijn burgerreflex is dus: ambtenaren mogen hun kennis (die ook maar een mening is), met mij delen, als ze ook maar naar mij luisteren!

Maar als een ambtenaar van (zeg) Onderwijs iets zegt waar ik het als burger niet mee eens ben, vind ik toch dat de Kamer de Onderwijsminister ter verantwoording moet roepen. Het ministerie zou dit soort dingen niet mogen denken. De minister heeft zijn departement niet onder controle. Mijn burgerreflex is dus ook: laat ze eerst nadenken voor ze iets zeggen!

Die twee reflexen van mij zijn tegengesteld. Een minister die iedere keer zelf wil beslissen wat iedere ambtenaar mag zeggen heeft het erg druk. Dat maakt overheid log en in de tussentijd een weinig transparant achterkamertje. Dat wilde ik juist niet.

Wij burgers
Misschien dan toch maar als burger met die ambtenaren in gesprek gaan, zonder over ieder akkefietje te klagen? Ik kan bijvoorbeeld lid worden van belangenorganisaties, meedoen aan enquêtes, of peilingen. En me vooral breed informeren, zodat ik to-the-point kan zijn. Natuurlijk blijft de minister gaan over wat de overheid doet. Kennis (en dus meningen) uitwisselen is niet hetzelfde als besluitvorming. Maar wij burgers kunnen proberen er eerst met elkaar zelf uit te komen en de minister niet afrekenen op akkefietjes, maar op hoofdlijnen.

Dure ambtenaren
Dat lijkt me niet alleen transparanter, maar ook goedkoper. Als we van de overheid verlangen dat die alle oplossingen heeft, dat kost pas ambtenaren. Eerst om iedere vier jaar nieuwe oplossingen uit te werken. En dan om de uitvoerders van die oplossingen bij te sturen. En ook nog om het echt uit te voeren. Het kost minder belastinggeld als wij, burgers, zelf meehelpen. We kennen immers onze eigen situatie. Onze kennis is niet genoeg: je moet er ook iets mee doen. En mijn eigen kennis is ook maar een mening, dus ga ik liever aan de slag met andere burgers, met bedrijven, en met de overheid als die ons een zetje moet geven.

Maar andere burgers willen allemaal iets anders dan ik. Dan kunnen ambtenaren ons gelukkig helpen zodat wij burgers het met elkaar eens kunnen worden. Dat kost ook wel ambtenaren, maar minder lijkt me. Bovendien hoeven ze pas toestemming van de minister als duidelijk wordt wat de overheid zelf moet doen.

Stoere vent?
Ik kan natuurlijk stoer zeggen dat ik geen hulp nodig heb om het met andere burgers eens te worden, omdat mijn oplossing gewoon het beste is en omdat de overheid die gewoon moet uitvoeren. Ik kan stemmen op een politicus die dat belooft. Mijn buurman (ik woon in een Vinexwijk) zegt: 'Misschien heb je gelijk. Maar als je een vent bent, dan help je mee. Bijvoorbeeld door in een schoolbestuur te gaan.' Maar daar hadden we de overheid toch juist voor? Een krachtige minister moet die ambtenaren maar in het gareel brengen. En iedere ambtenaar die iets anders zegt zijn kop d'r af!
Dat doet me denken: ik doe wél mee, bij klimaatverandering. Is dat nu stoer of juist niet? Het is een paradox. Ik weet het ook niet meer.

Maar nu ben ik net zo ironisch als Nijpels.

Sibout Nooteboom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden