De Iraanse spymaster die de oorlog in Irak leidt

De naam van de Iraniër die Irak's oorlog tegen IS overziet, werd tot voor kort alleen fluisterend uitgesproken. Er bestonden foto's, maar nooit van de man in actie, nooit in het veld. Generaal-majoor Qassem Suleimani (57), door voormalig CIA-officier John Maguire omschreven als 'de machtigste clandestiene speler in het Midden-Oosten,' was een schim.

Op deze foto, gemaakt op 14 september 2013, kijkt Qassem Suleimani toe hoe mensen hun condoleances uitspreken na de dood van zijn moeder in Teheran. Beeld afp
Op deze foto, gemaakt op 14 september 2013, kijkt Qassem Suleimani toe hoe mensen hun condoleances uitspreken na de dood van zijn moeder in Teheran.Beeld afp

Maar sinds kort wemelt het in Iraanse media van Suleimani's grijs bebaarde gelaat. Glimlachend tussen Iraaks-Koerdische strijders, met petje op naast een sjiitische militieman, of omringd door Iraakse commandanten. De Iraanse hoofdrol in Irak is kennelijk geen geheim meer.

Quds Brigade

Qassem Suleimani leidt de Quds Brigade, de tak van de Iraanse Revolutionaire Garde die is belast met speciale operaties in het buitenland. De geheimzinnige club is een kruising tussen special forces en geheime dienst. Suleimani nam in 2000 de leiding op zich, en werkt sindsdien om Iraanse invloed in de regio te vergroten.

Suleimani's Quds Brigade garandeert Iran's veiligheid door vijanden te bestrijden op buitenlandse bodem, ver van Iran's grenzen, vaak in het geniep. Hij werkt als een poppenspeler, via derden, met de touwtjes in zijn handen. Quds-paramilitairen trainen en bewapenen het Libanese Hezbollah, Iraakse sjiitische milities, Syrische paramilitairen. Suleimani heeft autoriteit over hen allen.

Maar zijn strijders zijn ook betrokken bij moordaanslagen, bomaanslagen en directe veldslagen in de regio. In Syrië helpen duizenden Quds-commando's en door hen geleide sjiitische militiestrijders om Iran's bondgenoot Bashar al-Assad in het zadel te houden.

Qassem Suleimani Beeld
Qassem SuleimaniBeeld

Een briljant strateeg

Suleimani's leven begon in 1957 in armoede, in het zuidoostelijke Iraanse dorpje Rabor. Vanaf zijn 13e hielp hij als bouwvakker het gezin bedruipen. Later maakte hij de middelbare school af, en werkte even bij de lokale waterstaat. Maar tijdens de Iran-Irak oorlog, van 1980 tot 1988, ontpopte hij zich als een briljant strateeg. Nog voor zijn dertigste kreeg hij de leiding over een divisie, een legereenheid van minstens 10,000 man.

Het werd zijn entree in een select gezelschap van generaals en spionnenbazen, met grote invloed op Iran's buitenlandse beleid. Suleimani is wellicht de machtigste onder hen. Hij ontbeert politieke ambities maar heeft een nauwe band met opperste leider ayatollah Ali Khamenei, is niet bijzonder religieus maar wel onvoorwaardelijk loyaal aan het islamitische regime.

'Hij is als een Midden-Oosterse Karla, de ongrijpbare meesterspion uit John le Carré's romans,' schreef de Amerikaanse journalist Dexter Filkins in een uitgebreid profiel.

Het is onduidelijk waarom Iran plotseling zo met zijn spionnenbaas te koop loopt. Een verklaring zou kunnen zijn dat Suleimani's succesjes de aandacht moeten afleiden van het desastreuze falen van Iran's inlichtingenapparaat, dat IS' opmars niet voorzag.

De vijand van mijn vijand

Iraanse media houden Suleimani verantwoordelijk voor de aftocht van IS uit Jurf al-Sakhar. Langs deze Iraakse plaats reizen deze maand honderdduizenden Iraanse en Iraakse sjiitische pelgrims, op weg naar bedevaartsoord Karbala. Ook andere recente successen rondom Bagdad worden toegeschreven aan de Iraanse generaal, die steeds meer invloed heeft op het Iraakse leger.

Suleimani zorgde ook voor een comeback van sjiitische milities in Irak, en met hen de standrechtelijke executies van soennitische burgers. Diezelfde milities vochten ooit tegen Amerikaanse troepen. Bewapend door Suleimani's Quds Brigade legden sjiitische strijders bermbommen en stuurden zelfmoordenaars naar Amerikaanse bases.

Maar de verhoudingen zijn veranderd. Met de soennitische extremisten van IS vlakbij de grenzen van het sjiitische Iran, vechten Washington en Iran in Irak aan dezelfde kant. Totdat het gevaar van IS geweken is, en Suleimani zich weer voluit kan richten op zijn kerntaak: het verzwakken van Amerikaanse, Israëlische, en soennitische Arabische invloed in het Midden-Oosten.

Iraakse grondtroepen houden hun wapens hoog nu het dorp Jurf al-Sakhar bevrijd is. Foto van 30 oktober. Beeld afp
Iraakse grondtroepen houden hun wapens hoog nu het dorp Jurf al-Sakhar bevrijd is. Foto van 30 oktober.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden