Reportage

De inwoners van Calais zagen de ramp allang aankomen

Vluchtelingen uit Soedan hopen vanuit Calais met een bootje de oversteek naar Engeland te maken.
 Beeld Arie Kievit
Vluchtelingen uit Soedan hopen vanuit Calais met een bootje de oversteek naar Engeland te maken.Beeld Arie Kievit

Calais laveert tussen geschoktheid en gelatenheid, na de ramp op het Kanaal waarbij 27 migranten verdronken in een poging Engeland te bereiken. Het nieuws heeft ook de migranten bereikt die in tentjes bivakkeren. ‘Het maakt me bang. Maar alles onderweg maakt bang.’

Eline Huisman

‘Ik zal hier niet meer zwemmen in de zee. Ik zwem niet tussen graven.’ In stilte draagt een grijzende man zijn kartonnen bord mee, zoals tientallen inwoners van Calais donderdagavond in stilte iets meedragen – een protestbord, een ‘vluchtelingen welkom’-vlag, of een van de vele waxinelichtjes die de flakkeren in de wind. Een dag na het drama waarbij 27 migranten omkwamen toen ze probeerden het Kanaal over te steken, is er een spontane wake aan de rand van het centrum van de stad georganiseerd.

‘Zoals u weet, zijn gisteren 27 unieke personen met elk hun eigen dromen en hun hoop aan onze grens overleden’, zo neemt een jonge vrouw als eerste het woord in het Frans. Stukje voor stukje worden haar zinnen vertaald in het Arabisch, dan in het Engels. Behalve inwoners van Calais zijn ook jonge migranten naar de bijeenkomst gekomen, net als de veelal internationale vrijwilligers van hulporganisaties die voedsel en dekens brengen. Er is koffie en er worden mondkapjes uitgedeeld, en iedereen die iets wil delen mag vanavond de microfoon nemen.

Met dikke zwarte letters stond het donderdagochtend op de voorpagina van de regionale krant La Voix du Nord: ‘Het drama waarvoor we vreesden’. Het verwoordt de schok en de gelatenheid tegelijkertijd, emoties die vanavond ook de straat in Calais beheersen. ‘Dit is een schok, een ramp, zo triest’, zegt twintiger Lise hoofdschuddend vanachter haar mondkapje. ‘Maar het verrast ons eigenlijk niet. Het leven voor migranten is hier al zo lang dramatisch, dat weet iedereen in Calais. Onze politici zijn racistisch en willen migranten niet eens plek bieden om zich te wassen of fatsoenlijk te slapen. Terwijl we nooit last van die mensen hebben, we zeggen elkaar allemaal bonjour.’

Londen en Parijs

Terwijl in Calais vooral wordt uitgehaald naar de ‘dodelijke grenspolitiek’ van zowel de Franse als Britse regering, benadrukken Franse politici dat de betrokken mensensmokkelaars zullen worden gevonden en berecht. ‘We kunnen ons niet vaak genoeg uitspreken over het criminele karakter van de smokkelaars die deze overtochten organiseren’, zo reageerde minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin op het drama. Er zijn vijf verdachten aangehouden die mogelijk betrokken waren bij de fatale oversteek. Ze worden verdacht van mensensmokkel, moord en deelname aan een criminele organisatie.

Inmiddels is ook iets meer over de slachtoffers bekend. Onder hen waren zeventien mannen, zeven vrouwen en drie kinderen. Volgens de burgemeester van Calais was een van de vrouwen zwanger.

Ondertussen ging het geruzie tussen Londen en Parijs, dat al maanden gaande is over het tegenhouden van migranten bij het Kanaal, donderdag onverminderd verder. Volgens Darmanin doen de Britten te weinig aan het aanpakken van smokkelnetwerken, terwijl de Britse premier Boris Johnson de Fransen verweet de kust niet voldoende te bewaken. De Britse minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel riep op tot ‘gecoördineerde internationale inspanning’ en herhaalde het Britse voorstel om de Franse kustwacht te ondersteunen met Britse patrouilleschepen, een voorstel dat de Fransen tot dusver hebben afgewezen uit vrees voor verlies van soevereiniteit.

Zondag komen op initiatief van de Franse president Emmanuel Macron de Nederlandse, Belgische en Duitse ministers die belast zijn met migratie naar in Calais, samen met de Europese Commissie. De bijeenkomst is bedoeld om de ‘politie-, justitie- en humanitaire samenwerking’ te versterken en smokkelaars beter te bestrijden. Hulporganisaties die actief zijn rond Calais zijn kritisch over die benadering. Ze zeggen dat smokkelaars alleen effectief kunnen worden ontmoedigd als er een legale migratieroute komt.

Kampvuur

Aan de rand van de stad, tegenover het ziekenhuis van Calais, staan her en der tentjes verspreid op een stuk niemandsland. De politie neemt hier om de paar dagen spullen in beslag, om te voorkomen dat op deze plek zich opnieuw een kamp ontwikkelt. Wie geluk heeft, heeft nog een gedeelde tent, zoals het groepje Soedanezen dat zich rond een greppel heeft verzameld. Voor de groep van twintig Afghaanse mannen even verderop is er slechts één tent beschikbaar, die bij toerbeurt wordt gebruikt. De anderen verdringen zich bij een hevig walmend kampvuur onder een strak gespannen stuk zeil.

Ahmed Ali, een voormalige commando uit het Afghaanse leger, toont de foto’s van het vliegveld van Kabul daags na de overname van de stad door de Taliban. Hij wist met een van de laatste vluchten uit de stad te ontkomen. Nu zit hij hier, wachtend op een mogelijkheid om naar het Verenigd Koninkrijk te komen. Een deel van zijn familie woont er al, maar zijn vrouw, zoon en dochter liet hij achter in Turkije. ‘Als ik de overkant haal, hoop ik ze te laten overkomen.’

In de twintig dagen die hij nu in Calais verblijft, heeft hij er vijf mislukte pogingen opzitten. ‘Woensdagavond kwamen Franse journalisten ons vertellen wat er was gebeurd’, zegt Ahmed Ali. ‘Het maakt me bang. Maar alles onderweg maakt bang.’ Net als voor de andere mannen en jongens die handenwrijvend rond het kampvuur staan, de tranen in de ogen van de indringende rook, verandert het nieuws niets aan zijn plannen. Veelbetekenend ritst de jongen naast hem zijn windjack open – zijn feloranje zwemvest heeft hij alvast aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden