De internetelite stuurt gewoon een mailtje

De babyboomgeneratie heeft het steeds minder voor het zeggen. Een jongere generatie staat klaar om de macht over te nemen en heeft een moderne werkwijze....

Wilco Dekker en Ben van Raaij

Nederland gaat veranderen. De roemruchte babyboomgeneratie – geboren tussen 1945 en 1955 – die nog het gros van de belangrijke posities bezet, neemt de komende jaren langzaam maar zeker afscheid. Ze worden vervangen door een nieuwe generatie, de ‘postbabyboomers’, de dertigers en veertigers die zich nu aandienen. Postbabyboomers zijn er in soorten en maten, maar onderscheiden zich doordat ze internationaler en pragmatischer zijn ingesteld, en via eigen online netwerken concrete problemen willen oplossen. Leiderschap is daarbij voor menigeen geen vies woord meer.

Wat betekent dat voor het land en voor de bestuurlijke elite? Zeven vragen over de wisseling van de wacht.

Gaan de babyboomers echt plaats maken?

De babyboomers vormen de ruggengraat van de Volkskrant Top 200 van invloedrijkste Nederlanders: man, blank, religieus opgevoed, universitair afgestudeerd en corpslid, werkzaam (geweest) bij bedrijfsleven of overheid en actief in gemiddeld tien bijbanen. ‘Die generatie gaat golfen en de postbabyboomgeneratie gaat geleidelijk doordringen tot de belangrijke posities’, zegt Wim van de Donk (46), de voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, de WRR.

‘De babyboomers worden nu 60, 65 jaar, maar willen waarschijnlijk nog wel een tijdje blijven zitten. Ze kunnen vaak moeilijk afscheid nemen. Ze zijn traditioneel opgegroeid, en als ze ophouden hebben ze niks meer te doen. Ze hebben geleerd hard te werken, de stukken goed te lezen, ze kunnen niet anders.’ Vooral in het openbaar bestuur zit volgens Van de Donk nog ‘een grote prop’ babyboomers stevig op hun stoel.

Ook Paul Schnabel (60), de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), verwacht dat het nog wel even duurt voordat de laatste babyboomer in de coulissen verdwenen is. ‘Ze gaan vaak op hun 61ste, 62ste met pensioen, nu dus ongeveer. Maar dat ze hun hoofdfunctie verlaten, betekent nog niet dat ze meteen weg zijn. Die ga je terugzien in allerlei raden, besturen en commissies. Nee, jullie zijn nog niet van ons af.’

Is de verschuiving al merkbaar?

Maatschappelijke organisaties hebben al problemen om jongere mensen te vinden voor bestuurswerk. Dertigers, veertigers en zelfs jonge vijftigers hebben andere dingen aan hun hoofd. ‘Dat is ook logisch’, zegt Paul Schnabel. ‘Zeker in de hoger gepositioneerde kringen waar het hier om gaat, werken beide partners en delen ze de zorgtaken. Zelfs ministers willen de kinderen naar school brengen; dat is een soort statussymbool geworden voor mannen.’

Ook is het volgens Schnabel minder makkelijk om dingen naast je werk te doen. ‘Je kunt minder aan medewerkers uitbesteden en je moet meer verantwoorden.’

Hoe werkt de nieuwe generatie?

In elk geval niet via de traditionele weg – de vele raden, besturen, commissies en colleges die Nederland vanouds draaiende houden. ‘Al die besturen, dat zegt ons dus niets meer’, zegt een jonge bestuurder die actief is in de internationale goededoelenwereld.

‘Hooguit een of twee namen uit de gevestigde orde erbij, niet meer. We hebben niet nóg een 60-jarige bobo nodig, maar specifieke deskundigheid. Die bekende namen als goodwill-ambassadeurs hoeven we ook steeds minder. Het moet gaan om echte betrokkenheid, zoals bij Angelina Jolie en Bono.’

Willemijn Verloop van War Child zag dertien jaar geleden bewust af van een comité van aanbeveling vol klinkende namen, een klassieke constructie voor organisaties om binnen te komen bij de elite. ‘Ik wilde een netwerk opbouwen in de eigen generatie. Geen mooie namen, maar jonge professionals die zich actief aan ons wilden verbinden’, zegt de 38-jarige oprichtster van de organisatie die kinderen helpt oorlogservaringen te verwerken.

Is de nieuwe generatie, zoals vaak wordt gezegd, minder betrokken?

Integendeel, lijkt het. Maar de inzet moet wel wat opleveren. ‘Onze generatie wil graag helpen, maar dan moet het wel concreet resultaat hebben’, zegt een dertiger. ‘Niet een adviesraad of zo. Het moet focus hebben. Je ziet nu dat er ad hoc strategic councils ontstaan: mensen worden benaderd voor hun specifieke kennis, zodat ze echt wat kunnen betekenen. Een concreet probleem en daar een halve dag over brainstormen. Of een diner over organiseren.’

De traditionele loopbaan is ook minder vanzelfsprekend, vult Willemijn Verloop van War Child aan. ‘Vooral hoogopgeleiden zijn vaker bereid om een goedbetaalde baan op te geven om in het buitenland iets nuttigs te gaan doen, buiten het Nederlandse systeem. Er blijven er ook steeds meer internationaal werken, bijvoorbeeld mensen die internationaal gestudeerd hebben of die de business school Insead hebben gedaan. Veel daarvan zijn internationaal actief gebleven, en niet meer teruggekomen.’

Welke rol speelt de technologie in de nieuwe netwerken?

Die is essentieel, en maakt de jaarlijkse algemene ledenvergadering of een avond vergaderen met de raad van advies overbodig. ‘We hebben nu vaak teleconferenties met de webcam. Kan ik helaas niet meer tussendoor mijn mail doen’, zegt een bestuurlijk actieve dertiger. ‘E-mail heeft de drempel totaal verlaagd. Het contact is zoveel makkelijker. Tegenwoordig doe ik ook aan e-introduction. Hoef je niet meer te bellen. Ik stel twee mensen via de mail aan elkaar voor, zodat ze elkaar kunnen helpen. Kennis is macht, dus hoe meer informatie je deelt, hoe meer je vooruit komt.’

Willemijn Verloop: ‘Allerlei hiërarchische structuren gaan verdwijnen. Dat maakt het leggen van contacten en het aanboren van netwerken makkelijker. Mijn generatie maakt bijvoorbeeld steeds meer gebruik van online sociale netwerken, zoals LinkedIn. Voor het leggen van contacten, maar ook voor het vinden van expertise. Je kunt mensen met een specifieke kennis of specialisme zelf opzoeken, ze de vraag direct stellen.’

Volgens WRR-voorzitter Van de Donk komt ‘de internetgeneratie’ eraan. ‘Organisatiegrenzen worden minder vanzelfsprekend, open netwerken belangrijker bij het oplossen van problemen.’ SCP-directeur Schnabel: ‘Als er iets aan de hand is, even een mailtje sturen aan wat vrienden om het op te lossen. Is het gedaan en klaar, dan verloopt het ook weer. Het zijn eigenlijk moderne actiegroepen. Ze doen wat actiegroepen vroeger deden. De piramidale structuur van bijvoorbeeld vakbonden of politieke partijen, met lokale, provinciale afdelingen en daarboven de landelijke top, werkt ook niet meer. Die lange mars door de instituties, daar hebben ze geen zin meer in. Het zijn ook klassiek vroeg-20ste-eeuwse structuren. Die hebben hun tijd eigenlijk gehad.’

Dienen zich al ambitieuze leiders van de toekomst aan?

De onderlinge verschillen in de nieuwe generaties zijn natuurlijk groot, maar de ambities om de toekomst van Nederland vorm te geven zijn er, en leiderschap is voor menigeen geen vies woord meer.

Een van de organisaties van jongeren die zich bezighouden met de toekomst is de Veerstichting, in 1979 opgericht door Leidse studenten om de gedachtewisseling tussen studenten en de vormgevers van de maatschappij te bevorderen. De Veerstichting houdt er een indrukwekkende raad van toezicht op na en hield onlangs het 29ste symposium met het thema Opladen! Op zoek naar de generator van een nieuwe generatie.

Coolpolitics probeert al sinds 2002 de betrokkenheid van jongeren te vergroten. De stichting werd vooral bekend door in 2005 oud-premier Ruud Lubbers met succes als een soort popster op Lowlands te laten optreden. De ‘merkwaarden’ van Coolpolitics geven een aardig beeld van de instelling en ambities van de nieuwe generatie:

* Inspirerend: ‘Ik sta positief in het leven, omdat ik de mogelijkheden zie om mezelf en de wereld te verbeteren.’

* Confronterend: ‘Ik spreek klare taal en laat me weinig gelegen liggen aan de gevestigde instituties. Ik ben op zoek naar oplossingen en veeg de vloer aan met bullshit.’

* Can Do: ‘Ik ben van mening dat alles wat je bedenkt ook uitvoerbaar is. Niets is voor mij onhaalbaar en daarom ligt een wereld van mogelijkheden voor mij open.’

* Eclectisch: ‘Ik lees de wetenschapsbijlage van de Volkskrant terwijl ik kijk naar TMF. Ik speel graag met ambiguïteit en ben intellectueel, populistisch en eclectisch tegelijkertijd. Door deze mix kom ik tot nieuwe inzichten en gaat er een wereld voor me open.’

* Inhoudelijk. ‘Ik ben geïnteresseerd in inhoudelijke onderwerpen. Ik wil weten hoe de wereld in elkaar zit, omdat deze mij raakt en ik daar intrinsiek deel van uitmaak. Zo verbeter ik mezelf en mijn omgeving.’

Verder ging in oktober VisieNL van start, een initiatief om Nederland ‘sprankelender, ambitieuzer en duurzamer’ te maken. ‘Ben jij ook tussen de 25 en 35? Over tien jaar is onze generatie aan de beurt om Nederland vorm te geven. De vraag is: wat doen we er dan mee’, aldus de website. Het initiatief wil onder meer ‘een onafhankelijk, open netwerk van jonge mensen creëren waarin leiderschaps- en visievorming centraal staan’. Ook moeten concrete actiepunten worden uitgevoerd.

‘Wat zou het mooi zijn als de leiders van de toekomst zich bewust worden van de vele mogelijkheden wanneer zij elkaar inspireren, opzoeken en beïnvloeden’, meldt een van de initiatiefnemers, de 37-jarige Onno Ephraim, die een eigen theaterproductiebedrijf heeft. ‘Graag werk ik mee aan de totstandkoming van een brede, invloedrijke stroming in Nederland: een netwerk van nieuwe leiders die op een positieve manier en met ambitie werken aan een duurzame, evenwichtige en welvarende toekomst.’

VisieNL heeft 111 ‘jonge, inspirerende en betrokken potentiële leiders’ bijeen gebracht.

Hoe zal de overgang verlopen?

Soepel, denkt WRR-voorzitter Van de Donk. ‘Babyboomers hebben zich vreselijk tegen hun ouders afgezet, maar ik geloof niet dat de huidige jongeren dat hebben. Ze zoeken naar productieve verbindingen.’

Verschillen tussen generaties moeten ook niet worden overdreven, zegt SCP-directeur Paul Schnabel. ‘Oké, de muzieksmaak, die is per generatie echt anders. Maar verder? De vorige wisseling was wel een echte, omdat de generatie daarvoor de oorlog en de crisis had meegemaakt. De revolte van de jaren zestig markeerde ook het einde van de periode van wederopbouw. Zoiets speelt nu niet.’

Niettemin klonken er onlangs opruiende geluiden rond het symposium van de Veerstichting. ‘De revolutie is al gaande, grijze man, je hebt het alleen nog niet helemaal in de gaten’, schreef de Groningse studente Gitta Snijders in de Volkskrant, boos over klachten dat de jeugd te weinig historisch besef zou hebben, en te veel breezerseks. ‘Dit is de nieuwe wereld, waarin het engagement via de digitale weg de realiteit in knalt. Kunnen we dan, nu ook het oude economische systeem op instorten staat, eindelijk afrekenen met onze napruttelende babyboomers’, vroeg ze zich af, verwijzend naar de kredietcrisis.

De wederopbouw toen, de kredietcrisis nu als einde van een tijdperk? ‘Het is nog lang niet duidelijk wat de echte effecten van de crisis zullen zijn in de economie en de samenleving’, zegt Schnabel. ‘Maar de bestuurlijke elite zal het wel overleven. De elite ligt hier ook niet zo vast als in Frankrijk met zijn Grandes Ecoles en in Groot-Brittannië, met zijn public schools. Het is zoals de historicus James Kennedy zegt: als de Nederlandse elite ergens goed in is, dan is het in zich aanpassen aan de veranderende omstandigheden en de signalen van de nieuwe tijd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden