De integratiedebat-moeheid voorbij

Het liefst zouden we het allemaal vrolijk op zijn beloop laten. Hopen dat het allemaal wel goed komt. Dat de hele wereld een soort Multicultureel Disneyland wordt. Hoe diverser, hoe beter. Eén grote regenboog-samenleving, waar cultureel verschil geen last of conflictbron is, maar wordt weggedacht of juist toegelachen. Hoezo integratie?


Een beetje zoals De Groene Amsterdammer ons deze maand wilde doen geloven. 'Superdivers!', schreeuwde de cover. In 2025 zullen de 'witte' Nederlanders een van de vele etnische minderheden zijn. Nou en? Wat maakt het uit? We worden een happy-go-lucky superdiverse samenleving. Spannend, toch?


Tuurlijk. Onze veelkleurige samenleving valt niet meer weg te denken. Sterker nog, je voelt je inmiddels totaal vervreemd als je in vrijwel geheel 'monoculturele' steden als Helsinki of Sofia rondloopt. Dat straatbeeld doet ouderwets aan. In een tijdmachine terug naar de jaren van de zwart-wit televisie. Niet meer van deze wereld.


Tegelijk blijft de naïviteit rondgieren en haar slachtoffers maken. Zie de rellen in Stockholm. Zie de opwinding over de Haagse 'sharia-driehoek'. Zie de geschoktheid over home-grown radicaal-islamitische strijders in Syrië en Londen.


Een maand of wat geleden was ik in Zweden. Op een conferentie over immigratie en integratie. Niet ver buiten Stockholm. Eerst hield een Zweedse hoogleraar een verhaal over migratie in het Stenen Tijdperk, toen jagers-verzamelaars op zoek gingen naar landbouwgrond. Daarna was het de beurt aan een hoogleraar Middeleeuwen, die vertelde over de tijd van de Grote Volksverhuizingen. Migratie, het was van alle tijden. Eigenlijk nauwelijks de moeite waard om bij stil te staan, zo luidde de boodschap van dit verkrampte gezelschap Zweedse academici. Denen en Nederlanders vonden ze maar een vulgair zooitje. Die spraken zo bot over migratie en integratie. Deze Zweden leefden geheel en al in het pre-Fortuyn tijdperk der politieke correctheid.


Leedvermaak is te veel gezegd, maar enig told-you-so-gevoel kan ik niet onderdrukken als ik nu naar de Parijse banlieue-rellen in Stockholm kijk. De flatwijken van Olof Palme zijn naargeestige getto's geworden, de Zweedse verzorgingsstaat een broedplaats van ongelijkheid, segregatie en intolerantie. Migratie en integratie gaan niet vanzelf goed.


Nederland lijdt dan ook ten onrechte aan 'integratiedebat-moeheid'. Sinds Fortuyn en Van Gogh heeft Nederland een ongekend heftig debat gevoerd over de drie I's van immigratie, integratie en islam. Dat debat is, nu de kampen zijn moegestreden, in rustiger vaarwater terecht gekomen. De sociaal-economische crisis heeft culturele identiteitsvraagstukken verdrongen. Zelfs Geert Wilders is van islam-bashing op Europa-demonisering overgegaan.


Toch is het de vraag of we ons deze pauzestand in het integratiedebat kunnen veroorloven. Wie niet over integratie wil of durft te praten - en denkt dat de wereld achteloos en probleemloos 'superdivers' wordt - riskeert twee alternatieve scenario's. We worden ooit wakker in een samenleving die gekenmerkt wordt door vergaande segregatie en ongelijkheid op zijn Amerikaans. Of we krijgen te maken met een radicaal-xenofobe terugslag, inclusief een onbeheersbare assimilatiedruk op migranten. Deze stelling wordt betrokken door David Goodhart, de 'Britse Paul Scheffer' die onlangs in Nederland op bezoek was (in Buitenhof en De Balie) om zijn boek The British Dream - Successes and Failures of Post-war Immigration onder de aandacht te brengen.


Goodhart, zelf een progressief liberaal uit Londen, zegt dat hij met terugwerkende kracht heeft moeten erkennen dat de publieke opinie het bij het juiste eind had. Engeland heeft in korte tijd veel te veel migratie gehad. Die heeft met name voor de onderkant van de samenleving rampzalig uitgepakt. Anders dan die Zweedse hoogleraren, laat Goodhart zien dat het Verenigd Koninkrijk in de laatste 15 jaar meer migratie heeft gekend dan in de gehele periode 1066-1950. Met name linkse partijen wijst hij op de progressieve dilemma's van migratie. Een solidaire verzorgingsstaat en diversiteit gaan niet als vanzelf goed samen, net zomin als een open, tolerant, westers maatschappijmodel elke superdiversiteit kan absorberen.


Wie een sharia-driehoek en 'Zweedse' rellen wil tegengaan, kan niet om een dwingend en verplichtend integratiedebat heen. Voor migranten én de gastsamenleving. Wie integratie veronachtzaamt of bagatelliseert, en denkt dat alles lekker superdivers wordt, speelt met de toekomst van de open, democratische verzorgingssamenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden