Analyse

De ineenstorting van de westerse doelen in Afghanistan laat de Navo kwetsbaar achter

Behalve voor de VS en Europese landen zijn de beelden uit Afghanistan ook een ramp voor de Navo. Het westerse bondgenootschap nam ruim vijftien jaar geleden de leiding bij de stabilisatie en wederopbouw van Afghanistan.

Een man kijkt huilend toe hoe de Taliban hardhandig de menigte bij het vliegveld van Kabul in bedwang proberen te houden. Beeld Getty Images
Een man kijkt huilend toe hoe de Taliban hardhandig de menigte bij het vliegveld van Kabul in bedwang proberen te houden.Beeld Getty Images

Vrijdag komen de Navo-landen virtueel bijeen. Hier zal ongetwijfeld een diplomatieke toverformule worden gevonden die wijst op de blijvende verbondenheid en solidariteit tussen de bondgenoten. Ook zal een exercitie worden aangekondigd lessen te trekken uit de ervaringen in Afghanistan, liet Navo-chef Stoltenberg al weten. De kans is ook niet gering dat de bondgenoten zullen zeggen dat het uiteindelijk hun ‘gezamenlijke besluit’ was om uit Afghanistan te vertrekken.

Maar het door velen gedeelde besef dat de huidige situatie een compleet fiasco is zal als een donkere wolk boven tafel hangen – ook met implicaties voor de geloofwaardigheid van het bondgenootschap zelf. Onuitgesproken zal blijven dat de Europeanen nu geconfronteerd worden met de gevolgen van het Amerikaanse besluit tot terugtrekking.

Speelbal

Buiten het Navo-hoofdkwartier hebben verschillende Europese politici al wel hun beklag gedaan, op Twitter of in hun eigen parlement. Ook minister Kaag sprak deze week over het ‘Amerikaanse besluit te vertrekken’, waar de Nederlandse diplomatie eerder nog pogingen deed het unilaterale karakter van Bidens besluit te maskeren met allerlei bezweringen over overlegrondes en inspraak.

Maar dit is wel de werkelijkheid: Europa wordt weer eens keihard met de neus op de feiten gedrukt dat het (om in het modieuze taalgebruik van politici te blijven) geen speler is, maar speelbal. ‘Dat past helemaal in het straatje van de Fransen die pleiten voor Europese strategische autonomie’, zegt een betrokkene.

Die pleidooien worden al langer gehouden. En toch waren volgens een ingewijde de Europeanen nergens toen de VS vroegen of de Europeanen nog ideeën hadden. Het ontbrak de Europeanen aan politieke wil en militaire middelen om een alternatief pad te kiezen – al claimen de Britten iets geprobeerd te hebben met de Turken en Italianen.

Schaamte

De situatie op het hoofdkwartier is dan ook grimmig, er lopen mensen rond die zich ‘beschaamd’ voelen, ook omdat de Navo zo intensief bij Afghanistan betrokken was en zelf veel Afghanen in dienst had. Daarvoor worden nu bewijzen uitgereikt en brieven geschreven, in de hoop dat bondgenoten deze mensen zullen evacueren en opvangen.

En de secretaris-generaal, de Noor Jens Stoltenberg? Hij klonk eerder deze week als een papegaai van Biden toen hij de schuld voor het fiasco helemaal neerlegde bij het ingestorte Afghaanse bewind. Nu zijn de marges smal voor hem, vanwege de Amerikaanse dominantie binnen de Navo, maar toch zal hij vrijdag met iets anders moeten komen om zijn geloofwaardigheid enigszins te behouden.

Immers, ook Stoltenberg sprak tot voor kort over de kracht van de Afghaanse troepen, en de noodzaak van een terugtrekking die gekoppeld was aan vooruitgang in het politieke (vredes)proces. En ook de Navo sprak vrome woorden dat ‘het boek Afghanistan niet gesloten is na de terugtrekking’. De Taliban hebben dat boek nu dichtgesmeten.

Implicaties

De implicaties voor de Navo zijn groot, vooral omdat ‘America First’ ook onder Biden doorwerkt. Maar China als nieuw onderwerp en Rusland als actuele dreiging zullen de organisatie bezighouden. Penibeler is de situatie voor de Europeanen in hun door instabiele regio’s omringde continent.

In de Franse pers werd deze week gewezen op de parallel tussen Afghanistan en delen van Afrika: ook de Sahel is in de greep gekomen van een mengelmoes van jihadisme en banditisme – en de recepten daartegen klinken herkenbaar (en werken dus niet zonder goede lokale partner): opleiden van troepen, adviseren, lokale militaire capaciteit opbouwen.

De ineenstorting van de westerse doelen in Afghanistan, concludeert Judy Dempsey van Carnegie Europe, ‘laat een trans-Atlantisch bondgenootschap achter dat kwetsbaar is en zwak als veiligheids- en moreel baken’. De machtsovername door de Taliban onthult een ‘pijnlijke waarheid’, schrijft ze: de poging van Europa en de VS om waarden, democratie of veiligheid te exporteren is mislukt.

In een wereld die geen eenduidige leidende macht meer heeft en die wordt getypeerd door harde machtsstrijd, heeft het Westen een verpletterende nederlaag geleden tegen een jihadistische groepering. Dat is vooral zorgwekkend nieuws voor de Europeanen, die omringd door instabiliteit niet de wil of de middelen hebben zichzelf te verdedigen – laat staan stabiliteit te exporteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden