ANALYSE

De Indonesische democratie wankelt

De verliezer van de Indonesische presidentverkiezingen, Prabowo, houdt de meerderheid in het parlement. De winnaar, zijn rivaal Widodo, kan weinig beginnen als hij volgende week aantreedt. Het voortbestaan van de democratie zelf staat op het spel.

Ex-generaal Prabowo in juli bij een ceremonie. Nu zet hij Widodo de voet dwars. Beeld null
Ex-generaal Prabowo in juli bij een ceremonie. Nu zet hij Widodo de voet dwars.

In het Indonesisch parlement zitten meer 'selebritis' (soap-sterretjes en zangers) dan ooit, slechts 16 procent van de leden is vrouw, en nogal wat van de politici staan terecht wegens corruptie. Maar de gezichten achter het woensdag aangetreden parlement zijn niet meer belangrijk. Alleen de stemmen tellen nog en de vraag welke kant die stemmen opgaan. Want dit nieuwe parlement zal de 15 jaar jonge democratie in Indonesië gaan redden of afschaffen.

De voorspellingen zijn somber. De verliezer van de presidentsverkiezingen, ex-generaal Prabowo Subianto, zou het parlement willen gebruiken om winnaar Joko Widodo af te zetten als president en zelf de macht te grijpen. Twee maanden geleden zou zo'n speculatie zijn weggehoond, maar de gebeurtenissen van de afgelopen weken hebben het nachtmerriescenario dichtbij gebracht. Kranten spreken al over een 'requiem voor de democratie', het einde der tijden klinkt door in veel commentaren. Prabowo heeft al bewezen dat het heel moeilijk kan worden hem nog tegen te houden.

Zetels

Prabowo schoot tekort tegen Joko 'Jokowi' Widodo, die hem versloeg en volgende week als president zal aantreden. Maar de verliezer heeft voor de verkiezingen een coalitie gesmeed van partijen die samen zo'n sterke meerderheid hebben gehaald, dat zij in het parlement kunnen doen wat zij willen. Deze 'rood-witte' coalitie heeft 292 van de 560 zetels, terwijl Widodo maar kan rekenen op 207 zetels, en in het beste geval 268, als de weifelende Democratische Partij meedoet. Prabowo zal dat verschil optimaal uitbuiten.

Terwijl het land de overwinning van Jokowi vierde, deelde de rood-witte coalitie de eerste klappen uit. Zij drukte vorige week in het holst van de nacht een nieuwe kieswet erdoor die de rechtstreekse verkiezing van lokale leiders (gouverneurs, regenten en burgemeesters) afschafte. Die leiders worden voortaan niet meer door het volk, maar door de lokale parlementen gekozen. De Rood-Witte coalitie overheerst de parlementen in 31 van de 34 provincies.

Machtsverhoudingen

Een tweede overwinning was een wet die de machtsverhoudingen in het parlement regelt. Voorheen bepaalde de grootste partij wie er parlementsvoorzitter werd en wie voorzitter van de belangrijke parlementaire commissies. Dat is nu veranderd: voortaan worden de voorzitters gekozen door het parlement zelf. Daarmee is de partij PDI-P van Jokowi (de grootste partij) een belangrijk deel van haar macht ontnomen.

Ook zijn er plannen voor nieuwe reglementen die het afzetten van een president door het parlement mogelijk maken.

Met een meerderheid in het parlement, in de volksraad 'MPR' van Eerste en Tweede Kamer samen, en met de macht over de commissies, kan de coalitie de presidentiële kieswet wijzigen en de rechtstreekse presidentsverkiezingen afschaffen. In dat geval zou de president worden gekozen door de MPR, zoals dat ook het geval was tijdens het dictatoriale bewind van president Suharto.

'Guerrilla-oppositie'

Prabowo heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij geen liefhebber is van de moderne democratie en dat hij liever een meer dictatoriale president zou willen zijn. Omdat dat niet lukt via rechtstreekse verkiezingen moet het nu dus maar via het parlement.

Indonesië vraagt zich angstig af of deze 'guerrilla-oppositie' van Prabowo nog te stuiten is. Als hij zijn coalitie kan smeden tot een solide machtsapparaat kan hij doen wat hij wil. Joko Widodo kan alleen overleven als hij erin slaagt partijen uit die coalitie los te weken. Als dat niet lukt, wordt hij op 10 oktober beëdigd ten overstaan van een parlement dat klaar zit om hem op te eten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden