De ideale stimulans

De economie van de Europese Unie is in de eerste drie maanden van dit jaar wederom een stukje kleiner geworden. Daar zijn we intussen aan gewend. Pijnlijk is wel dat de EU het enige grote ontwikkelde economische blok is dat nog krimpt.


In de VS groeien economie en werkgelegenheid alweer enige tijd. Opmerkelijker is de ommekeer in Japan. Na 20 jaar economische stagnatie is de economie daar in de eerste drie maanden van dit jaar gegroeid met 3,5 procent op jaarbasis. Daar ging een ommekeer in beleid aan vooraf. De Japanse centrale bank kondigde aan net zo lang geld bij te zullen drukken totdat er weer inflatie zou zijn. Geld oppotten gaat Japanners daardoor weer geld kosten en dus zijn ze het maar weer gaan uitgeven. Door de daling van de koers van de Japanse munt groeide ook de export.


Zou het de EU kunnen inspireren tot een ommekeer in beleid? De werkloosheid blijft groeien, 11 procent van de beroepsbevolking staat langs de kant. 26,5 miljoen mannen en vrouwen die werkeloos toezien, een ongekende verspilling van talent en energie.


In de Europese Commissie lijken de geesten te rijpen voor een andere aanpak. Voorzitter Barroso stelde onlangs dat de bezuinigingspolitiek zijn 'politieke en sociale' grenzen heeft bereikt. Vervolgens gaf de Commissie Nederland een extra jaar om het overheidstekort onder de 3-procentsnorm te brengen. Spanje en Frankrijk kregen zelfs twee jaar uitstel. Triomfantelijk verklaarde de Franse minister van Financiën Moscovici dat het tijdperk van bezuinigingen en belastingverhogingen voorbij is.


Hoe ziet het nieuwe groeibeleid eruit? Tot nu toe is het mondiale stimuleringsbeleid van onversneden liberale snit. De centrale banken drukken het geld, de markt besluit waar het heen gaat. 'Helikoptergeld', zoals de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank Ben Bernanke het noemt, dat wordt uitgestrooid boven het land in het vertrouwen dat de mensen er wel iets verstandigs mee zullen doen.


Daar zijn twee problemen mee. In de eerste plaats kan iets dat individueel verstandig is, voor het collectief ongunstig uitpakken. Als consumenten het neerdwarrelende geld enkel gebruiken om hun schuld af te lossen, levert dat geen nieuwe banen op. Daarnaast is het blijkbaar nog altijd makkelijker geld verdienen in de financiële wereld dan in de echte wereld. Het nieuwe geld wordt namelijk vooral besteed aan het kopen van finan- ciële 'producten' als aandelen en obligaties. Daardoor pieken nu zowel de werkloosheid als de beurskoersen. Veel kleine en middelgrote bedrijven kunnen nog altijd geen lening krijgen. Beursgenoteerde bedrijven gaan door de hogere koersen niet meer investeren of mensen aannemen. Ze hadden al een volle kas, maar schrikken terug van de krimpende economie.


Hoewel de financiële sector de hele westerse wereld opzadelde met vastgoedbellen durven beleidsmakers de teugels nog steeds niet in eigen hand te nemen. Hoe vaak moet de markt nog teleurstellen voordat we 'de tirannie van de markt', zoals paus Franciscus het noemt, durven te doorbreken?


Gelukkig zijn de pauselijke hulptroepen onderweg. De hogepriesters van de euro in Frankfurt willen het Europese midden- en kleinbedrijf (mkb) te hulp schieten. Omdat banken de lage rentes niet doorgeven aan het mkb overweegt de ECB nu hun leningen op te kopen. Een tot voor kort onvoorstelbare bemoeienis van de ECB met de besteding van het geld dat ze schept.


Mochten Rutte en Samsom door omstandigheden gedwongen van hun bezuinigingsgeloof vallen, dan zouden ook zij niet moeten terugschrikken voor wat meer centrale planning. Ook hier hebben veel huishoudens schulden. De beloofde 1.000 euro van Rutte verdwijnt daardoor snel onder de matras. Als de Nederlander wel geld uitgeeft, verdwijnt een groot deel daarvan naar het buitenland. Bovendien versterken puur consumptieve bestedingen de economie alleen tijdelijk. Nodig zijn productieve investeringen die in Nederland neerslaan.


Die zijn er. Eén op de drie werknemers in de bouw heeft de afgelopen vier jaar zijn werk verloren. Dat zijn 50 duizend bouwers die werkloos thuiszitten. Waarschijnlijk in een slecht geïsoleerd en verwarmd huis, want daar zijn er miljoenen van in Nederland. Zie daar de ideale manier van stimuleren: Trek huishoudens en corporaties over de streep om te investeren in het energiezuinig maken van woningen. Nu werk, straks een flinke besparing. De komende maanden hoopt de SER een energieakkoord te sluiten. Een stimulerende overheidsbegroting 2014 mag daarin niet ontbreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden