De ideale man als het om de verpakking gaat

De nieuwe Oostenrijkse bondskanselier brengt vandaag een bezoek aan Nederland. Klima, die twee weken geleden Franz Vranitzky opvolgde, gaat aan de slag met een grotendeels vernieuwd kabinet....

'DE DRAMATISCHE veranderingen in de wereld kun je ondergaan, of je kunt ze vormgeven. Ik ben meer voor vormgeven.'

Viktor Klima (1947) zegt het zelf maar. De nieuwe bondskanselier van Oostenrijk kent zijn eigen imago en koestert het. In hetzelfde interview waaruit bovenstaand citaat komt, vergelijkt hij zichzelf met een 'Leitgans', de gans die vooropvliegt en waar alle andere ganzen achter aan horen te vliegen.

Het interview staat deze week in het Duitse weekblad Der Spiegel, dat Klima vorige week had getooid met de koosnaam: 'de Clinton uit het Alpenland'. Vorige week was Klima's grote week. Zijn eerste als kanselier, nadat de vermoeide Franz Vranitzky ('Kaiser Vranz') plotseling het kanselierschap eraan had gegeven en het roer had overgegeven aan zijn daadkrachtige minister van Financiën.

De media haalden al hun superlatieven uit de kast om de nieuwe kanselier te verwelkomen. Na de afwachtende, talmende Vranitzky leek 'Viktor overwinnaar', het 'wonderdier Klima' hoe dan ook een verademing.

Iets nieuws hing in de lucht. Klima liet er inderdaad geen gras over groeien. 'We gaan wat veranderen', sprak hij, en verving vervolgens álle sociaaldemocratische ministers in zijn kabinet - zeven in getal. Slechts twee van de zeven, onder wie de minister van Binnenlandse Zaken Caspar Einem, mochten, op een andere post, deel blijven uitmaken van de regering. Einem moest naar Wetenschap, een degradatie van de om zijn liberale houding bekend staande minister. Maar ja, zegt Klima: 'Ik had hem ook helemaal uit het kabinet kunnen gooien.'

Viktor Klima is met vijf dienstjaren een nieuweling in de politiek. Het grootste deel van zijn carrière speelde zich daarbuiten af. Hij studeerde informatica en werkte zich vervolgens bij het staatsoliebedrijf ÖMV van onderaf stap voor stap omhoog tot aan het hoogste directieniveau. Toen hij in 1992 werd gevraagd om in Vranitzky's nieuwe kabinet minister van Verkeer te worden, was hij bij ÖMV financieel directeur.

Ook als minister bleek de altijd glimlachende, handenschuddende en schouderkloppende Klima niet te stuiten. Na Verkeer kreeg hij de privatisering onder zijn hoede. Die nam hij voortvarend en vooral zakelijk ter hand. De verkoop van staatsbedrijven was in zijn eigen sociaaldemocratische partij niet onomstreden, maar Klima legde alle kritiek naast zich neer. Hij verkocht wat er verkocht moest worden.

Hij werd minister van Financiën en kon eind vorig jaar al trots aankondigen dat het begrotingstekort van 118 miljard schilling (ongeveer 20 miljard gulden) in 1995 eind 1997 al zal zijn teruggebracht tot 68 miljard schilling.

Vorige maand klaarde hij zijn grootste en meest omstreden privatisering - de verkoop van de staatsaandelen van de bank Creditanstalt aan de Bank Austria. Een klus waar zijn voorganger vijf jaar tevergeefs over had onderhandeld, handelde hij in enkele maanden af.

Hij negeerde de dreiging van coalitiegenoot ÖVP met een breuk. Terecht, zou later blijken: de ÖVP zit nog steeds in de regering en alle kritiek is verstomd.

Vranitzky oogstte de lof, en nam een week na de bankfusie glorieus afscheid. Het moment was ideaal voor de SP & Ouml;.

Vranitzky vertrok toen zijn opvolger Klima hem in populariteit voorbijgestreefd was. Als Oostenrijkers nu hun premier zouden mogen kiezen, zou 60 procent op Klima stemmen, tegen 15 tot 20 procent op zijn belangrijkste tegenspelers Wolfgang Schüssel en Jörg Hajder.

De komst van 'Viktor overwinnaar' blijkt zelfs de ingesufte sociaaldemocratische partij vleugels te hebben gegeven. Voor het eerst sinds jaren zit de SP & Ouml; - vorig jaar nog de grote verliezer van de verkiezingen voor het Europees Parlement - in de opiniepeilingen weer in de buurt van de 40 procent.

Met Klima lijkt de partij de man te hebben die ze nodig had in een tijd waarin het volgens een lid van de regering 'gaat om de optimale verpakking en het verkopen van ons beleid'. De inhoud doet er even minder toe.

Klima wil als een manager regeren. 'Efficiency' is het sleutelwoord. Hij wil de rol van de overheid terugdringen, de bureaucratie beteugelen, het land bedrijfsvriendelijker maken, zodat het binnen de Europese Unie kan meeconcurreren. Dat die bureaucratie en die alomtegenwoordige overheid toevallig grotendeels een erfenis is van zijn eigen sociaal-democrati sche partij kan hem niet schelen.

Hij is niet eenkennig. Zelfs van zakendoen met de extreem rechtse Jörg Hajder is hij niet vies. Als minister van Financiën joeg hij zijn partijgenoten al de stuipen op het lijf door 'punktuelle Liebschaften', incidentele affaires met Hajder's FP & Ouml; niet uit te sluiten.

Onlangs bekende Klima in een interview dat hij eigenlijk nooit bewust voor een partij heeft gekozen. Hij was gewoon in de sociaaldemocratie opgegroeid en is daar maar gebleven.

Zijn krachtige uitspraken en zijn ongebonden manier van optreden hebben hem succes gebracht, maar zijn ook de grootste bron van kritiek op deze 'communicator uit de Alpen'. Critici vinden hem een populist, 'een rode Hajder'. Klima's eerste regeringsverklaring voedde hun scepsis. De rede bevatte welgeteld één concrete maatregel: Oostenrijk zal zijn overheidsgebouwen isoleren.

Michel Maas

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden