De humor van een stel egoïstische krengen

In de komedie 'Zus & Zo' vergroot Paula van der Oest de werkelijkheid uit. 'We hebben in Nederland de hardnekkige neiging met beide benen op de grond te blijven staan.'..

Als Paula van der Oest over Zus & Zo praat, moet ze op de tast naar de juiste woorden. De romantische komedie ging in september vorig jaar in Toronto in wereldpremière. Acht maanden later volgt de uitbreng in Nederland. 'Dat is erg lang', vindt Van der Oest, die alweer een volgende productie heeft gedraaid. 'Maar dit was het eerste moment waarop er geen concurrentie was van grote films. Daar heeft de distributeur op gewacht. Dat vind ik goed. Eindelijk wordt in Nederland over dat soort zaken serieus nagedacht.'

Publieksbereik is een onderwerp dat de Nederlandse filmmakers in de houdgreep heeft, stelt Van der Oest (36). 'Iedereen praat erover. Op verjaardagen, op avondjes met collega's. Hoe krijg je het publiek naar Nederlandse films? Dat is hét gespreksonderwerp. Een film kost drie jaar van je leven. Dan is het verschrikkelijk als er maar zesduizend man komen kijken.'

Daarmee is niet gezegd, benadrukt Van der Oest, dat ze het een goed idee vindt dat het filmfonds succesvolle films gaat belonen met extra subsidie. 'Je hoort altijd maar die verhalen over een industrie die noodzakelijk is voor kunstzinnige films. Daar geloof ik niets van. Het is gecompliceerd. Het filmfonds heeft gewoon te weinig geld. Ze moeten rare sprongen maken.' Van der Oest denkt wel dat het goed is de grens tussen artistieke en populaire films te slechten. 'In Nederland is kunst een vies woord. Als je ziet hoe producties hier tot stand komen: allemaal kantje boord. '

Zus & Zo (budget: 2,27 miljoen euro) is na De nieuwe moeder en De trip van Teetje Van der Oests derde speelfilm. De komedie gaat over drie zussen, wier levens kantelen als zij horen dat hun broertje Nino in het huwelijk treedt. Door de trouwpartij met een pragmatische dame erft Nino, die tot dan alleen op mannen viel, een familiehotel in Portugal - en dát willen de drie zussen coûte que coûte voorkomen.

In Zus & Zo plaatst Van der Oest voor het eerst vrouwen op het eerste plan. 'Het is waar dat ik tot nu alleen mannen in de hoofdrollen had. Vreemd. Ik ken de kritiek van actrices dat er alleen maar interessante mannenrollen bestaan. Je zou verwachten dat een vrouwelijke schrijver zich daarvan bewust is.' Ironisch: 'Het is niet anders: ook ik heb me onbewust bezondigd aan interessante mannenrollen. Misschien denk ik wel als een man.'

De zussen Michelle (Sylvia Poorta), Wanda (Anneke Blok) en Sonja (Monic Hendrickx) zien zichzelf als zelfstandige vrouwen. Er hoeft maar iets te gebeuren en hun onafhankelijkheid stort in. Achter de façade van het moderne leven heersen onzekerheid en paniek. Daarbij maakt Van der Oest, die ook het scenario schreef, een duidelijk onderscheid tussen haar eigen generatie - de dolende dertigers - en de zakelijke generatie die daarop volgt. 'Bo trouwt met Nino omdat ze dat een heldere overeenkomst vindt. Ze is minder tobberig dan de zusters. Dat pragmatische vind ik typisch voor de jonge generatie. Kijk maar naar de jonge acteurs. Die zeggen gewoon dat ze heel beroemd willen worden. Mensen van mijn leeftijd durven dat niet. Die praten over interessante rollen en kiezen voor de kunst. Althans, dat is wat ze het liefst uitdragen.

Zus & Zo is een schets van een tussengeneratie. De babyboomers hadden hun maatschappelijk engagement, terwijl de huidige jongeren zich vastklampen aan zakelijkheid. 'De zussen in mijn film willen ook geëngageerd zijn, ze willen ook zelfstandig zijn, maar ze vinden het net zo goed prettig om verzorgd te worden. Eigenlijk een beetje van alles wat.'

Van der Oest schrijft scenario's die wortelen in een alledaagse werkelijkheid, maar er zijn altijd momenten waarop die werkelijkheid plotseling wordt uitvergroot. Dat leidt nogal eens tot onbegrip. Zoals bij het dansje aan het slot van De Nieuwe Moeder (1996). 'Bespottelijk en pijnlijk' vonden velen, 'romantisch' oordeelden anderen. 'Wat ik wilde vertellen is dat die man en vrouw in werkelijkheid nooit meer bij elkaar kunnen komen, alleen nog maar in hun verbeelding. Het is blasé om te schermen met het buitenland, maar op het filmfestival van Venetië was de zaal bij dezelfde scène ontroerd. Daar mag het dus wel. We hebben in Nederland helaas een zeer hardnekkige neiging om met beide benen op de grond te willen blijven staan.'

Ook in Zus & Zo zoekt Van der Oest haar heil bij uitvergrotingen. De vrouwen worden neergezet als bekvechtende bitches, hun droomland Portugal oogt zacht en fleurig. 'Ik heb de neiging het realisme op te blazen. Ik zoek de graag spanning op, situaties die wringen. Het was mijn intentie een romantic comedy te maken. Het kan zijn dat mijn kijk op het leven niet romantisch genoeg is om het ongecompliceerd te laten verlopen. Ik vind het leven tamelijk ingewikkeld.'

Van der Oest had bij Zus & Zo de intentie de dialogen 'op zijn Amerikaans' te laten spelen. Over the top, moest het. Op de filmfestivals in Toronto en Santa Barbara merkte Van der Oest dat het Noord-Amerikaanse publiek die speelstijl onmiddellijk herkent. 'Als Sylvia Poorta bij slecht nieuws een slok uit een glaasje neemt, leidt dat daar tot een grote lach. Zo'n teken wordt onmiddellijk herkend. In Nederland wordt die wijze van acteren vaak als opgefokt gezien - als het tenminste in de eigen taal gebeurt. Want we gaan wel en masse naar Amerikaanse komedies of zwijmelen collectief weg bij Notting Hill. Zodra de eigen taal wordt gesproken, vindt iedereen het al snel te veel van het goede.'

Van der Oest leidt haar publiek met humor en overdrijvingen door een somber universum. In die zin lijkt haar aanpak op die van Tsjechov, de toneelschrijver op wiens Drie Zusters het scenario van Zus & Zo in de verte is gebaseerd. Net als Tsjechovs zussen denken Michele, Sonja en Wanda dat een verandering van decor tevens een verandering van hun leven inhoudt. 'Een thema dat altijd ergens in mijn werk zal opduiken. Drie zusters bood mij een structuur. Ik kon voor het eerst, doordat het ging over drie eigentijdse vrouwen, meer van mijn eigen leven en de mensen om me heen erin stoppen.'

De moeder noemt de zusters 'een stelletje egoïstische krengen' - niet bepaald een uitgangspunt waarmee een bioscoopbezoeker zich kan identificeren. De mannen zijn evenmin helden; Hugo (gespeeld door Van der Oests partner Theu Boermans) loopt zijn piemel achterna, terwijl Jan (Jaap Spijkers) pas orde op zaken durft te stellen als zijn vrouw naar Portugal is afgereisd.

'Vind je het anti-helden? Het rusteloze van Hugo is toch een klassiek mannenpatroon? Vrouwen baren, mannen jagen. Dat zit er wel in - als het goed is.'

Op een gegeven moment bezoekt womanizer Hugo, die regelmatig het bed induikt met zijn schoonzus, de uroloog. Daar wordt zijn penisbuis onderzocht met een lange, dunne slang. 'Bij een testscreening zei een vrouw tegen mij dat die scène een wraakoefening is voor het feit dat vrouwen op verschillende momenten in hun leven met hun benen in de beugels moeten.'

Wraakoefening, dolende dertigers, sukkelende mannen; zo bezien heeft Zus & Zo meer weg van een sombere zedenschets dan van een romantische komedie. 'Ik doe een beetje zoals Tsjechov. Die noemt De Meeuw ook een komedie. Ik zeg: ''dit is een romantic comedy''. Ik moet wel. Met Tsjechov verkoop je geen film. Dan denken mensen: o jee, kunst. Dan komen ze niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden