De huishoudhulp: een weeffout in het zorgstelsel

De rechter heeft deze week gesproken: gemeenten zijn verplicht hun bewoners die dat nodig hebben te helpen met de kosten van huishoudelijke hulp. De Wet maatschappelijke ondersteuning geeft mensen recht op een zorgvuldige individuele beoordeling van hun aanvraag. Categorisch afwijzen - onze gemeente doet hier niet aan - of een standaardoplossing aanbieden - onze gemeente levert maximaal x uur huishoudelijke hulp per jaar - is uit den boze.

Medewerkster van thuiszorgorganisatie Buurtzorg Beeld anp

Is dit nu goed of slecht nieuws?

Het is om te beginnen opmerkelijk. Ten eerste veroordeelt de rechter gemeenten hiermee tot het fors verhogen van de uitvoeringskosten van de Wmo. Zorgvuldige individuele beoordeling vereist inzet van menskracht en middelen, inzet waarvan de vloer niet schoner wordt en de ramen niet gaan glimmen.

Het is ook opmerkelijk omdat de rechter, in casu de Centrale Raad van Beroep, de beleidsfilosofie onderuithaalt waarop de Wmo is opgetrokken. Uitvoering van beleid, stelt die filosofie, kan het best plaatsvinden in de overheidslaag die 'het dichtst bij de burger staat', de gemeenten dus. Als die gemeenten dan een keer iets vinden en doen wat afwijkt van wat in Den Haag is verzonnen, vindt de rechter het niet goed.

Opmerkelijk is het oordeel dus sowieso, maar is het goed of slecht? Hiertoe moeten we kijken naar twee ogenschijnlijk botsende redeneerlijnen.

In de eerste redeneerlijn gaat het om het karakter van huishoudelijke hulp. Het gaat om voorzienbare, relatief lage kosten met een structureel karakter. Het is onduidelijk waarom de kosten hiervan collectief moeten worden gedragen en niet door de betrokkene. We kennen in Nederland keurige inkomensvoorzieningen; laat de burger die huishoudelijke hulp wil hebben dat lekker zelf regelen en betalen.

Vanuit deze redeneerlijn bekeken zijn de rechters dus van het padje geraakt met hun uitspraak. Ze dwingen gemeenten een in essentie private dienst te collectiviseren.

De tweede redeneerlijn staat hier haaks op, maar kent een ander startpunt. Burgers die niet langer thuis kunnen wonen, belanden in een verpleeg- of verzorgingstehuis. De kosten hiervan zijn zeer hoog, onvoorzienbaar voor het individu en dus terecht gedwongen collectief verzekerd in de Wet langdurige zorg. Vanuit dit startpunt bekeken zijn die paar honderd euro in de maand voor huishoudelijke hulp een prima investering in het vermijden van dure opnames in verzorgingstehuizen. Waar huishoudelijke hulp in de eerste redeneerlijn wordt gezien als 'private consumptie' is het in deze redeneerlijn een 'collectieve investering'.

Vanuit de tweede redeneerlijn zijn de rechters dus verstandige types die snappen dat inzake de huishoudhulp de (kleine) kost voor de (grote) baat gaat.

Welke redeneerlijn klopt? Het probleem is natuurlijk dat ze allebei kloppen.

Wat zo aan de oppervlakte komt, is een fundamentele weeffout in het zorgstelsel. De kosten van huishoudelijke hulp zijn voor gemeenten die de Wmo uitvoeren, de baten van laaggeprijsde of gratis schoonmaakhulp zijn voor de burger en de baten van het vermijden van opnames in verzorg- en verpleegtehuizen zijn voor de zorgverzekeraars die de Wlz uitvoeren.

U de lasten, ik de lusten - schenk dan nog maar eens in.

Wat is, gegeven deze spanning in het systeem, de weg voorwaarts? Gemeenten die huishoudelijke hulp categorisch weigeren, wentelen onvermijdelijk zorgkosten af op de zorgverzekeraars. Gemeenten die zonder al te veel drempels huishoudelijke hulp vergoeden, laten zich in het pak naaien door hun eigen burgers. Er is voor een gemeente dus geen andere weg dan individueel beoordelen en daarbij streng en schraperig te doen. De hoge uitvoeringskosten moet de gemeente op de koop toe nemen. Helaas.

We zouden natuurlijk ook een ander systeem kunnen verzinnen - maar dat voert nu te ver.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.