Opinie

'De huisarts als strenge poortwachter draagt bij aan hoge kankersterfte'

De hoge kankersterfte is mede te wijten aan het niet snel genoeg doorverwijzen door de huisarts, schrijft Frans Rampen.

Beeld anp

Onlangs publiceerde The Lancet een opmerkelijk artikel over kankersterfte in Europese landen. In vergelijking tot de meeste andere Midden-Europese en Scandinavische landen presteert Nederland slecht. Vooral op het gebied van maag-, nier- en prostaatkanker en het non-hodgkinlymfoom scoren wij ondermaats, met verschillen van soms 10-20 procent.

De Volkskrant schonk nog de meeste aandacht aan deze studie (Ten eerste, 5 december). Voor het overige werd het onderzoek in de dagbladen terloops aangestipt of in het geheel niet. Enkele experts werd gevraagd naar mogelijke verklaringen. Stappen patiënten hier misschien later naar de dokter? Of maken artsen hier minder snel gebruik van nieuwe medicijnen of behandeltechnieken? Wordt de hoog-complexe kankerzorg vaak in kleine ziekenhuizen geleverd, door specialisten met weinig ervaring? Heeft Nederland niet een meer dekkende registratie van sterfgevallen dan andere landen? Allemaal interpretaties die er met de haren worden bijgesleept en die er naar mijn mening niet echt toe doen.

Gebrekkige berichtgeving
De gebrekkige berichtgeving over deze uiterst relevante bevindingen en de onverschillige reacties erop doen mij denken aan het nieuwsfeit, een jaar of twee geleden, dat de gemiddelde levensverwachting in Nederland bedenkelijk laag is. Ook toen nauwelijks media-aandacht. Erger nog: de overheid, artsenorganisaties en zorgverzekeraars trokken niet aan de bel. Wereldwijd scoren wij momenteel een schamele 21ste plaats. In Europa worden wij voorbijgestreefd door bijvoorbeeld Italië en Spanje, nota bene landen die harder door de crisis zijn getroffen dan Nederland.

Gemiddelde levensverwachting en kankersterfte zijn bij uitstek parameters voor de kwaliteit van de gezondheidszorg. Terug naar de kankersterfte. Dat kankerpatiënten hier later hun dokter raadplegen dan in de ons omringende landen, is zeer onwaarschijnlijk. Verder neem ik aan dat overal in de tweede lijn kankerpatiënten snel en adequaat worden behandeld. Ongetwijfeld zijn er storende elementen zoals de gebrekkige capaciteit en de daaraan gekoppelde lange wachtlijsten (van alle westerse landen telt Nederland relatief het kleinste aantal medisch specialisten) en het gegeven dat ingewikkelde kankerzorg soms in kleine ziekenhuizen wordt verstrekt. Maar deze factoren kunnen de Europese verschillen niet afdoende verklaren.

Evenmin de (begrijpelijke) weerstanden tegen nieuwe, kostbare kankermedicijnen. Het gaat hier om een kleine groep patiënten in een vergevorderd stadium van kanker met een prognosewinst van hooguit enkele maanden.

 
De poortwachterfunctie van de huisarts is aan herwaardering toe. Dit te bewerkstelligen, zal niet meevallen. Het instituut huisarts is een heilige koe
Beeld anp
 
Kankerpatiënten krijgen regelmatig te laat de noodzakelijke specialistische hulp. Er is een omslagpunt vanaf waar de gezondheidsschade de financiële winst overstijgt. Goedkoop wordt dan duurkoop.

Wij Nederlanders gaan prat op ons superieure zorgstelsel. Naar Europese maatstaven is ons land inderdaad al enige jaren koploper. Op alle ijkpunten scoren wij in de absolute top. Met als enige uitzondering: de doorstroom van patiënten naar de tweede lijn. Die laat te wensen over. Dit heeft repercussies. Onvoldoende of uitgestelde behandeling in de eerste lijn betekent een toegenomen overlijdensrisico voor de individuele patiënt, in het bijzonder de kankerpatiënt. Per saldo betekent dit tevens een aanslag op de gemiddelde levensverwachting.

Poortwachterfunctie van de huisarts
De toegang tot de tweedelijnszorg stagneert in belangrijke mate door de poortwachterfunctie van de huisarts. Veel klachten worden in eerste instantie in de eerste lijn afgehandeld, ook als verwijzing de voorkeur heeft. Dit onder het mom van kostenbeheersing. De huisarts gaat uit van simplistische en kostenbesparende beslisbomen, onder het motto 'goedkopere zorg met behoud van kwaliteit'. Dit laatste is een illusie.

Dientengevolge krijgen kankerpatiënten regelmatig te laat de noodzakelijke specialistische hulp. Er is een omslagpunt vanaf waar de gezondheidsschade de financiële winst overstijgt. Goedkoop wordt dan duurkoop. Het poortwachtersysteem is zijn doel inmiddels volledig voorbijgeschoten.

In Groot-Brittannië en Denemarken zijn de overlevingsstatistieken na de diagnose kanker eveneens bedroevend. Maar zijn dit niet ook landen met een hechte organisatie van de eerste lijn en een navenant hoge drempel naar de tweede? Beide landen scoren nog lager dan Nederland op de lijst van gemiddelde levensverwachting. Nee, dit is geen goed gezelschap. Frappant is verder dat onze prognosecijfers van borstkanker wél overeenstemmen met die van de buurlanden. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het screeningsprogramma op borstkanker, waarbij de rol van de huisarts immers wordt omzeild.

De poortwachterfunctie van de huisarts is aan herwaardering toe. Dit te bewerkstelligen, zal niet meevallen. Het instituut huisarts is een heilige koe. Van de overheid en de zorgverzekeraars valt niet veel te verwachten. Bewindspersonen denken alleen aan lijfsbehoud voor de lopende regeerperiode. De gestelde targets halen. Bezuinigen dus. De huisartsen zelf zullen blijven tamboereren op de zegeningen en verworvenheden van het poortwachteren: goedkopere zorg met behoud van kwaliteit. De kankerpatiënt heeft het nakijken. Is het niet tijd voor een diepgaand, onafhankelijk onderzoek?

Frans Rampen is dermatoloog.

 
Wij Nederlanders gaan prat op ons superieure zorgstelsel. Naar Europese maatstaven is ons land inderdaad al enige jaren koploper
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden