De hufter, het slachtoffer en de gek

Het liefst wonen ze de hele dag in hun eigen, extreme en obscene grappen. Hun gemeenschappelijke humor dreef hen bijeen....

HANS Teeuwen schiet voortdurend met elastiekjes hard tegen het plafond. Hij draait druk op zijn stoel, hangt over en op de tafel. De elastiekjes komen overal terecht: op hemzelf, op de grond, op de verslaggeefster.

Hij had het zich samen met Pieter Bouwman en Gummbah nog zo voorgenomen: serieus antwoord geven op de vragen, geen grappen, geen typetjes. Maar als die vragen gaan over motivatie of over het doorgronden van zijn humor, ja, dan wordt het moeilijk om niet af en toe door te schieten in een typetje of een toneelstukje met absurde trekken. 'Aaaaaaaaaaah. Uuuuuuuuuuuuuh', gilt Pieter Bouwman op de harde metal-muziek die uit de studio van het theaterbureau komt. 'We hebben een Miep Diekmann-achtige manier van werken gekozen', zegt Teeuwen, terwijl Gummbah zich verklaart met uitspraken als 'Een tevreden seriemoordenaar is geen onruststoker', 'Mijn jeugd was één grote soep vol voorgekookte eventualiteiten' en 'Wij hebben een intrinsieke behoefte om de donkere kant van verveling te belichten'.

Het laatste slaat op hun nieuwe televisieprogramma, Poelmo, slaaf van het zuiden, dat vanaf 6 januari acht weken lang door de VPRO wordt uitgezonden. Cabaretier Hans Teeuwen (34), Pieter Bouwman (43) en tekenaar Gummbah (35) stonden voor het eerst met z'n drieën op het podium in het Amsterdamse Betty Asfalt Complex. Ze speelden talloze absurdistische scènes, verdeeld over meerdere voorstellingen, en plakten de beste aan elkaar. De naam van het programma werd erbij bedacht omdat hij zo leuk klonk.

Hun programma lijkt op De mannen van de radio, maar is anders. Teeuwen en Bouwman deden enkele jaren hilarische radiosketches voor het radioprogramma De Avonden: vreemde interviews die in de loop van het gesprek steeds vreemder werden. In dat programma waren Teeuwen en Bouwman gelijkwaardig, maar in Poelmo is het Teeuwen die domineert. Hij draagt de scènes. Bouwman en Gummbah fungeren als gewillige medespelers die hij naar hartelust lijkt te gebruiken of te misbruiken. Heel vaak spelen ze dezelfde types. Teeuwen: de megalomane hufter. Bouwman: het slachtoffer. Gummbah: de gek.

Teeuwen laat Bouwman met een sjaal om zijn hoofd lullige liedjes zingen en dansen als 'Drelletje' in het kader van een auditie voor een rol die nooit gespeeld zal worden. Gummbah, artiestennaam voor Gertjan van Leeuwen, is Teeuwens stugge, gestoorde zoon die maar niet naar voren wil komen om een liedje te zingen.

Tussendoor zien we wat er in de kleedkamers gebeurt: Teeuwen gedraagt zich als een prins, schreeuwt om koffie, drank en sigaretten, heeft commentaar op het spel van zijn medespelers en pest samen met Gummbah Bouwman die nog bij zijn moeder woont. Gummbah en Bouwman op hun beurt klagen over de grote 'Hans-show' die Teeuwen ervan maakt.

Maar de rolverdeling kon bijna niet anders. Teeuwen heeft tien jaar podiumervaring met cabaretprogramma's als Hard en Zielig, Met een Breierdeck, Trui, en Dat dan weer wel. Hij staat bekend om zijn grofheid - 'Kotsen in een kut is het mooiste wat er is!' -, zijn knallende energie en zijn extreme typetjes. Gummbah, cartoonist voor de Volkskrant, Nieuwe Revu en Humo, deed zijn werk vóór Poelmo gewoon in de huiskamer. En ook Bouwman, regisseur van onder anderen Teeuwen en Hans Dorrestijn, en maker van Radio Bergeijk, was steeds onzichtbaar voor het publiek.

In eerste instantie had Bouwman last van een 'primaire angst' voor de kijkers. Gummbah vond het podium evenmin aanlokkelijk: 'In het begin was het een hel. Verschrikkelijk. Niemand kon me verstaan. Ik stond daar maar een beetje te mompelen. En ik ging van tevoren heel veel drinken, wat ook niet bevorderlijk is. Maar gelukkig lachen mensen overal om. Als mensen in een zaal gaan zitten, zullen ze hoe dan ook lachen.'

ZE beschikken over dezelfde humor. Gummbah houdt net als zijn twee kompanen van vreemde, extreme, obscene grappen. Zijn teksten borrelen standaard binnen tien minuten op. 'Ik teken een naakte kale man op een dressoir, ik zet er een dikke vrouw met een stofzuiger naast, en dan komt er wel een tekst.' Maar er zijn ook nuanceverschillen: Teeuwen en Gummbah houden het meest van absurdisme, Bouwman prefereert het tragi-komische.

De ideeën voor Poelmo ontstonden bijna als vanzelf, want het drietal, dat elkaar leerde kennen doordat Teeuwen spontaan een cd naar Gummbah opstuurde, leeft het liefst de hele dag in zijn eigen, zelf gecreëerde grap. Teeuwen en Bouwman schieten dan ook meteen in hun rol als blijkt dat Gummbah ooit tevergeefs voor journalist heeft gestudeerd - 'Ik moest stakende buschauffeurs interviewen, maar ik bleek een fundamentele desinteresse te hebben in de medemens'.

Teeuwen: 'Kom op, wij zijn de buschauffeurs. Hoe ging dat?'

Gummbah: 'Nou, eh, jullie zijn aan het staken....?'

Teeuwen: 'Jaaaa..'

Gummbah: 'Eh, waarom zijn jullie aan het staken?'

Bouwman: 'Voor meer loon.'

Gummbah: '.... Nou, mooi.'

Bouwman: 'Goed, dan gaan wij weer door met staken.'

Telefoongesprekken voeren ze nooit als zichzelf. Teeuwen: 'Bijna altijd als ik Pieter bel, zitten we, wáp, zonder na te denken in een scène. Ik kom met iets, een impuls, en Pieter heeft direct een antwoord. Intuïtief snapt hij onmiddellijk wat het idee is. Zo zijn veel stukken voor Poelmo ontstaan.

'I

K SCHRIK ook altijd als er iemand normaal op mijn antwoordapparaat staat. Het begon al op de middelbare school. Ik merkte op een gegeven moment dat ik grappig kon zijn. En vóór ik het wist, stak ik de meeste tijd en de meeste energie in grapppig zijn. Al mijn denken ging ervan uit om iets wat gezegd werd, krankzinnig te maken. Dat werd op een gegeven moment het belangrijkste in mijn leven.'

Bouwman: 'Ik weet nog dat Hans, Theo Maassen en ik een arbeidsbureau in Eindhoven zijn binnengestapt. Ik speelde een gek die totaal in de war was, waar zij werk voor kwamen zoeken.'

Teeuwen: 'En wij riepen steeds: hij kán niks, hij kán niks.'

Bouwman: 'Ik zat er als een geknakt exemplaar bij. Een vrouw daar was heel welwillend. Ze vroeg op een gegeven moment zelfs of zij weg wilden gaan. Dan kon ze met mij alleen naar werk zoeken.'

Dat is het leuke, zegt hij: kijken hoe lang mensen blijven geloven.

De drijfveer van aanjager Hans Teeuwen is bekeken worden door het publiek. 'Alles wat ik doe, doe ik voor die mensen. Ik sta daar, en de mensen kijken. Het publiek is een wezenlijk onderdeel van de situatie. Als ik moest repeteren op de toneelschool en er was geen publiek bij, dan was het altijd heel slapjes. Al gaat het langzaam wel iets beter.'

Over hun manier van denken, hun humor, willen ze niet veel kwijt. Behalve dan dat ze verwarring willen zaaien. En dat ze worden gedreven door een gemeenschappelijke liefde voor mooie woorden, zoals 'balsturig', 'bange meisjes' of 'polderjongen'. Maar eigenlijk valt er helemaal niks over te zeggen. Gummbah: 'Als je het gaat analyseren, maak je het kapot.' Ze zijn bang dat de magie verdwijnt. 'Wil je een statement?', gilt Teeuwen. 'Het is wat het is.' Want engagement, daar doen ze niet aan. Gummbah: 'Ik heb niets met mensen die met een rooie kop een mening staan te verspreiden op tv of in het theater. Het is heel gevaarlijk om dat te doen. Je kunt het ook mis hebben namelijk. Maar dat wil tot de meesten maar niet doordringen.'

Teeuwen: 'Met zo'n zelfvoldane mening plaatsen cabaretiers zich zó aan de goeie kant. Dat heeft iets irritants. Je kunt beter van jezelf een hufter maken. Dat is grappiger.'

Gummbah: 'Dat zijn vaak de sympathiekste mensen. De twijfelaars. De mensen die het ook allemaal niet weten.'

Teeuwen: 'Toch was Lenny Bruce wel iemand die met een rooie kop zijn mening stond te verkondigen. Dat was wél leuk.'

Gummbah: 'Maar die stond daarna wel weer heroïne te spuiten op de wc. En dat kun je van Youp van 't Hek niet zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden