De hordenloop van het kabinet richting de Senaat

Premier Mark Rutte en de zijnen staat een aantal politieke veldslagen te wachten na de zomer. De rust van het reces zal van korte duur zijn, want half augustus moet het kabinet vol aan de bak om het eind van het jaar te halen. In de eerste helft van 2013  sloten de ministers akkoord na akkoord en kondigde minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën steeds hogere bezuinigingen aan voor 2014. Het leeuwendeel van de plannen moet nog door Tweede en Eerste Kamer. Maar de oppositie is nog verre van overtuigd.

Mark Rutte, Jeroen Dijsselbloem en Diederik Samsom Beeld anp

De reeks van akkoorden in de polder werd op de valreep van het reces afgesloten met het energieakkoord dat in het najaar verder wordt uitgewerkt. Alle aangesloten maatschappelijke partners bejubelden het akkoord, maar oppositiepartijen lieten meteen hun twijfels horen. Eerdere akkoorden - woonakkoord, sociaal akkoord, zorgakkoord - werden ook met lovende woorden gepresenteerd, maar staan inmiddels allen onder druk door de donkere wolk van nieuwe bezuinigingen die over de aanstaande begroting hangt.

Chambre de reflexion
Om aan Europese begrotingsafspraken te voldoen, zijn extra bezuinigingen van 6 miljard euro in 2014 onontkoombaar, maar juist die opgave wringt met de afspraken die het kabinet maakte in de polder en de steun die het hoopt te verwerven bij oppositiepartijen. Minister Stef Blok van Wonen kreeg zijn woonakkoord met hangen en wurgen door beide Kamers. Het werd de coalitie toen pijnlijk duidelijk dat de Senaat niet alleen een chambre de reflexion, maar ook een politiek huis is. 'De Eerste Kamer toetst, met het eigen verkiezingsprogramma in de hand, de kwaliteit van wetgeving', zei D66-senaatsfractievoorzitter Roger van Boxtel.

 
Om aan Europese begrotingsafspraken te voldoen, zijn extra bezuinigingen van 6 miljard euro in 2014 onontkoombaar, maar juist die opgave wringt met de afspraken die het kabinet maakte in de polder

PvdA en VVD komen in de Eerste Kamer acht zetels tekort voor een meerderheid. Door akkoorden te sluiten met werkgevers en werknemers, maakt het kabinet het moeilijker voor de oppositie in de Senaat om tegen te stemmen. Na het woonakkoord, sloot het tandem Rutte en Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) het sociaal akkoord met daarin hervormingen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid.

De polder
Minister van Volksgezondheid Edith Schippers sloot aan een andere tafel het zorgakkoord met vakbonden en werkgevers. Het akkoord, dat voortvloeit uit het sociaal akkoord, richt zich specifiek op de hervorming van vooral de langdurige zorg. Die wil het kabinet grootschalig op de schop nemen. Nu is met de volksverzekering voor langdurige zorg AWBZ jaarlijks 27 miljard euro gemoeid. Het kabinet wil dat terugdringen tot 12 miljard en de overige zorg als 'voorziening' onderbrengen bij gemeenten.

De afspraken met de sociale partners staan vooralsnog overeind, maar vakbonden en werkgevers hebben grote moeite met de aangekondigde nieuwe bezuinigingsronde. In het sociaal akkoord bedongen de vakbonden dat een geplande nullijn in de overheidssector van tafel ging. Om de sociale partners tegemoet te komen, parkeerde het kabinet een gepland pakket van 4 miljard euro aan bezuinigingen.

Edith Schippers en Martin van Rijn Beeld anp

Extra bezuinigingen
Inmiddels is echter gebleken dat de economie niet aantrekt. Bezuinigingen en lastenverzwaringen zijn onontkoombaar. Het 'maartpakket' van 4 miljard met daarin de nullijn in de semipublieke sector 'herleeft' en geldt als uitgangspunt voor de ombuigingen van volgend jaar. Het kabinet lijkt de wens van de vakbonden naast zich neer te leggen. Premier Rutte blijft echter beweren dat de handtekening van de sociale partners vooralsnog gewoon onder het akkoord staat.

FNV-voorzitter Ton Heerts waarschuwde dat het kabinet 'speelde met vuur' door nieuwe bezuinigingen te opperen. Ook werkgeversbaas Bernard Wientjes sprak zich uit tegen extra bezuinigingen. Abvakabo-voorzitter Corrie van Brenk dreigde uit het sociaal akkoord te stappen als er 6 miljard extra bezuinigd gaat worden.

Vooralsnog hebben de dreigementen van de sociale partners geen gevolgen gehad, het sociaal akkoord staat nog. Na de zomer zal het kabinet nogmaals een poging doen voor de maatregelen ook steun te verwerven bij de oppositie. Bijna alle bewindslieden maakten de afgelopen maanden rondes door de gangen van de Tweede Kamer. Veelal nog zonder succes.

Minister Jet Bussemaker van Onderwijs hoopte de steun van hervormingsgezinde oppositiepartijen D66 en GroenLinks te vergaren voor het sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs. Maar na acht maanden vond zij bij de partijen geen draagvlak voor haar plannen. De oppositiepartijen wilden geen leenstelsel invoeren zonder daarnaast ook te investeren in het onderwijs. Ook in het maatschappelijk veld kan Bussemaker niet langer op de steun voor haar plannen rekenen. Werkgevers- en werknemersorganisaties stapten eind vorige maand uit de onderhandelingen over het nationaal onderwijsakkoord. Ook daar was het bezwaar: te harde bezuinigingen. Zij hekelden de bevriezing van de lerarenlonen.

Ton Heerts (L) en Bernard Wientjes (R) Beeld anp
 
Vooralsnog hebben de dreigementen van de sociale partners geen gevolgen gehad, het sociaal akkoord staat nog.

Ultieme poging
Premier Rutte wilde vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie inhoudelijk nog niets kwijt over de aanstaande bezuinigingen. 'De inhoud presenteren wij op Prinsjesdag.' Het kabinet wil wachten op de CPB-ramingen van augustus en zal de voorstellen dan laten doorrekenenen op koopkrachteffecten.

Als de akkoorden overeind blijven, zal minister Dijsselbloem van Financiën een laatste ultieme poging doen om steun te vergaren bij de oppositie. Lukt dat niet, dan gaat het kabinet mogelijk de confrontatie aan met de Eerste Kamer. Met de polderakkoorden in de hand zal het kabinet in de Senaat de druk opvoeren. Blijft de oppositie dwarsliggen, dan dreigt een politieke impasse. Het is dan aan de Senaat om te bepalen of hij een chambre de reflexion of een politieke kamer wil zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden