ANALYSE

De hoogste concentratie aan retoriek ooit gemeten

Met heel de wereld als spreker maandag in Parijs kan niemand nog beweren dat op het hoogste niveau de klimaatproblematiek wordt onderschat. Alleen slijten de woorden op zo'n dag steeds sneller.

Een recordaantal wereldleiders maandag op de groepsfoto bij de klimaattop in Parijs. Bijna uiterst rechts premier Mark Rutte. Beeld epa

De uitstoot aan woorden overschrijdt elke denkbare luistergrens. Op de openingsdag van de grote klimaattop spreken 150 leiders van 195 landen. De hoogste concentratie aan retoriek ooit gemeten.

Het leidt tot een soort broeikaseffect bij de toehoorder. Je mond droogt uit terwijl je rug nat wordt van het zweet en je hoofd tolt van alles wat gezegd wordt. Het is de prijs die velen graag betalen voor de redding van de planeet. Want de wereld getuigt hier in Parijs in vele talen dat actie moet worden genomen tegen de klimaatverandering. Er wordt niks meer ontkend.

Het broeit wereldwijd. En in Nederland.

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien: volkskrant.nl/klimaatkennis

Hoe het met de opwarming van Nederland zit, is te zien op volkskrant.nl/warmterecords

Massale opkomst

Nooit eerder zijn zo veel staats- en regeringsleiders op hetzelfde moment op dezelfde plek geweest. Bij de Verenigde Naties in New York komen ze gespreid over een week of langer. De massale opkomst bewijst hoeveel er op het spel staat, zegt de gastheer, Franse president Francois Hollande. Maar verder wil hij dat zijn collega's weer snel vertrekken.

Voorkomen moet worden dat ze de afgevaardigden in de weg lopen die de ingewikkelde en technische onderhandelingen moeten doen. Het declaratoire gedeelte mag daarom maar één dag duren. Met de hele wereld als spreker is dat een enorme logistieke uitdaging. De oplossing van de Franse rationalisten is even simpel als effectief: er worden twee speeches tegelijk gehouden in twee verschillende zalen. De eerste splitscreen topconferentie in de geschiedenis.

De twee sprekerslijsten zijn bij elkaar 7 A4'tjes lang. Wanneer de Amerikaanse president Obama - het vleesgeworden woord - als derde spreker niet uitgesproken raakt en de piepjes om te stoppen negeert, verlies je al rond het middaguur met een blik op al die resterende excellenties het vertrouwen in de goede afloop. Maar gelukkig houdt Vladimir Poetin het even later heel kort.

Lokale sterrenlunch

De meer dan 150 regeringsleiders hebben van vijf Franse topchefs een lunch voorgezet gekregen die 'de lokale en soms biologische producten van Frankrijk eren', zo heeft het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken prijsgegeven. Binnen een tijdsbestek van vijf kwartier kreeg het gezelschap vier gangen. Na een lokale soep uit Freneuse, 'de hoofdstad van de koolraap', volgde een stukje gevogelte met een als risotto bereid tarwegerecht met verse groene kruiden. Ter afsluiting was er een biologische reblochonkaas uit de Savoie en daarna een klassiek 'Paris-Brest taartje' van soezendeeg met pralinécrème.

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering? De Volkskrant reist rond met een cameradrone om daar achter te komen. Lees en bekijk alles hier.

Tijdslimiet

Voorzitter Hollande reageert voor zijn doen opgetogen. 'Hij hield zich aan de tijdslimiet!' Deed Poetin dat ook maar met de Europese grenzen, moet menig diplomaat in de zaal hebben gedacht. Na de Russische president komt er schot in. En als we even na zessen zijn aangekomen bij koning Letsie III van Lesotho lijkt het gezien de snel korter wordende lijst te moeten gaan lukken voor middernacht.

Het voordeel van dit Franse huzarenstukje is dat de zorg over de klimaatverandering in zo'n sterk geconcentreerde vorm wordt opgediend dat niemand meer kan beweren dat op het hoogste niveau het probleem onderschat wordt. Laat staan weggewoven. Het enige probleem is dat met het verstrijken der uren de woorden steeds meer gaan slijten. Van de gevoelswaarde van begrippen als 'toekomst', 'volgende generatie', 'jongere generatie', 'planeet', 'mensheid', 'keerpunt' blijft net zo weinig over als van een antieke Helleense munt. Dat is altijd het gevaar bij retoriek.

Gedurfd was het emotionele appèl van de Hongaarse president , János Áder, die van zijn redevoering een gesprek met een denkbeeldig kleinkind maakt dat hem over 25 jaar prangende vragen stelt als we vandaag niets doen tegen het broeikaseffect. Op die emotie kunnen getalenteerde speechschrijvers variëren, maar 150 variaties die elke keer weer fris aandoen, hebben ze ook niet in huis. Daarom is het verstandig dat nota bene de Fransen, meesters van de retorica, het declaratoire gedeelte snel afhandelen.

Beeld epa

Intentieverklaringen

Het echte werk begint vandaag: de onderhandelingen over een akkoord. Een razend ingewikkelde, technische klus. Daarbij gaat het niet meer om het bespelen van het publieke gemoed, maar om punten en komma's. In hun speeches kloppen veel leiders zich op de borst over wat ze reeds aan klimaatmaatregelen hebben genomen en wat ze van plan zijn te gaan doen. Het aantal landen dat een actieplan heeft in gediend, is opgelopen tot 180. Dat is goed nieuws, maar het zijn intentieverklaringen. De onderhandelaars moeten de komende twee weken proberen de goede bedoelingen om te zetten in juridisch-bindende afspraken, opdat iedereen ook de daad bij het woord voegt.

Dit is voor de uitkomst van Parijs veel belangrijker dan de toogdag van de leiders. Het speelt zich niet in het openbaar af, maar achter de schermen. In de speeches zijn er alleen subtiele verwijzingen tussen de regels door, als opmaat voor het betere kommawerk in de onderhandelingen.

Als Obama beklemtoont dat hij de verzekering wil dat iedereen uitvoert wat hij beloofd heeft, noemt hij 'transparantie' als middel om dat af te dwingen. Dat wil zeggen: als een land openbaar heeft gemaakt wat het doet, dan is het moreel verplicht die toezegging na te komen. Het is van alle dwangmiddelen de zachtste. Obama zegt dat niet voor niks, want hij wil geen verdrag dat juridische verplichtingen oplegt aan de VS. Dat krijgt hij niet door het Congres.

Beeld afp

Stil

Als de Chinese president Xi Jinping zegt dat het belangrijk is om 'verschillen tussen landen te respecteren' en dat 'verschillende landen hun eigen oplossingen' moeten vinden, dan geeft hij het signaal af dat ook China net als de VS geen dingen opgelegd wil krijgen.

De grootste ruimte tussen de regels laat Poetin. Door het zo kort te houden, maakt hij indirect duidelijk dat een land als Rusland, waar de economie en het regime zeer afhankelijk zijn van inkomsten uit grote vervuilers als olie en gas, weinig te winnen heeft bij Parijs. Dan kun je je maar beter, net als de olie- en kolenlobby elders, zo stil mogelijk houden.

Dat doen veel ontwikkelingslanden niet. Menig leider daarvan eist geld van de rijke landen die het probleem hebben veroorzaakt. Daar is geen woord Frans bij.

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden