De hoogleraar die leefde voor dode talen

Hoogleraar Robert Beekes leefde voor dode talen. Als onderzoeker stond hij aan de wieg van de 'Leidse school' van indogermanistiek.

Robert Beekes.

Een van de specialiteiten van de universiteit van Leiden is rare talen, zo schreef het literaire tijdschrift De Gids tien jaar geleden. De stad Leiden heeft met Koninklijke Brill ook een uitgever die wetenschappelijk werk over de meest bizarre onderwerpen in morsdode of amper gesproken talen uitgeeft.

Het is ook niet zo vreemd dat de taalwetenschapper Robert S.P. Beekes zich juist in Leiden als een vis in het water voelde. De hoogleraar Vergelijkende Indo-Europese Taalwetenschap was op zijn eigen manier ook excentriek. Zijn hele werkzame leven stond in dienst van het vak. Hij schreef verschillende boeken over het Proto-Indo-Europees, de gereconstrueerde voorouder van de Indo-Europese talen, en ook een inleiding over het Etruskisch. Beekes stond aan de wieg van de beroemde 'Leidse school' van indogermanistiek.

Geen vrouw of kinderen

Hij trouwde niet, had geen kinderen en ging na het overlijden van zijn moeder nauwelijks met zijn familie om. De laatste tien jaar hield hij zich bezig met de zoektocht naar de invloed van andere talen op het klassieke Grieks. Hij was al enige tijd ziek en overleed 21 september, vlak na zijn 80ste verjaardag.

Robert Beekes werd geboren in een christelijk gezin in Haarlem, waar zijn vader bij de Spoorwegen werkte. Later verhuisde de familie naar Oegstgeest waar hij nooit meer zou weggaan. Hij deed gymnasium alfa en bèta tegelijk en ging daarna klassieke talen studeren in Leiden. Hij raakte toen al geïnteresseerd in dode talen, geïnspireerd door de toenmalige hoogleraar Sanskriet Frans Kuiper. Maar na zijn studie was er geen mogelijkheid om meteen aan de universiteit als wetenschappelijk medewerker te gaan werken. Hij werd leraar Grieks aan het Marnix van Sint Aldegonde Lyceum in Haarlem, waar hij de gelegenheid kreeg om aan een proefschrift te werken - een invloedrijke studie over laryngalen (klankvormen) in het Grieks. Hierop promoveerde hij in 1969 bij professor Kuiper. Vier jaar later werd hij persoonlijk lector in Leiden en hoogleraar.

Strikt met methodologie

Zijn opvolger, vriend en executeur-testamentair Sasha Lubotsky zegt dat hij niet alleen calvinistisch leefde maar ook calvinistisch werkte. 'Hij was zeer strikt in zijn methodologie. Als studenten vaag waren in hun formuleringen of discutabele aannames maakten, kon hij daar kwaad over worden. Wie iets beweerde moest met de billen bloot en de argumenten niet verdoezelen.'

Beekes maakte vele lange reizen, samen met zijn moeder. Ze reden zelf naar landen als Egypte en Israël of door de Sovjet-Unie. Die reizen documenteerde hij grondig. Nadat zijn moeder eind jaren tachtig overleed, had hij het moeilijk. Hij was homoseksueel, maar kon gehinderd door zijn christelijke achtergrond daarmee pas heel laat uit de kast komen. Hij was behalve in talen ook zeer geïnteresseerd in geschiedenis en archeologie. Een van zijn bekendere werken is Vergelijkende taalwetenschap: een inleiding in de vergelijkende Indo-europese taalwetenschap, vertaald in het Engels uitgebracht als Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction.

Pre-Grieks

Ook werkte Beekes aan pre-Grieks, de taal die werd gesproken in Griekenland voordat het klassieke Grieks daar kwam, vermoedelijk rond 2000 voor Christus. Hierbij baseerde Beekes zich op woorden met een niet-Griekse structuur en ontwikkeling.

Hij werkte als 'toezichthouder' mee aan de eerste twee delen van het Etymologisch woordenboek van het Nederlands. In 2009 publiceerde hij bij Brill in de reeks van etymologische woordenboeken het tweedelige Etymological Dictionary of Greek, een standaardwerk van meer dan 1800 pagina's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden