De hond blafte hard en gemeen, maar beet niet

Aanklager Tribunaal eiste 28 jaar tegen Servische 'oorlogsmisdadiger' en 'haatzaaier', de rechters spraken hem gisteren vrij. In Bosnië en Kroatië wordt verbijsterd gereageerd.

Vojislav Seselj.Beeld anp

Het Joegoslavië Tribunaal heeft Vojislav Seselj, de ultranationalistische Servische politicus die in de oorlogsjaren qua haatzaaierij zijn evenknie niet kende, donderdag vrijgesproken van alle aanklachten betreffende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De rechter acht onvoldoende bewezen het dat het uitgerekend Seseljs woorden waren die op de grond tot moord, plundering, marteling, verkrachting en verwoesting leidden.

Seselj (61), die uitgezaaide darmkanker heeft en eind 2014 op medische gronden tijdelijk in vrijheid werd gesteld, was niet in de rechtszaal om het vonnis bij te wonen. Op een persconferentie in Belgrado direct na de uitspraak prees hij evenwel de 'honorabele rechters' die 'na zoveel processen tegen onschuldige Serviërs' eindelijk 'de enig juiste beslissing' hebben genomen. De huidige Servische president Tomislav Nikolic is Seseljs voormalige tweede man. In Kroatië en Bosnië werd met verbijstering op de vrijspraak gereageerd.

De uitspraak sluit aan bij eerdere jurisprudentie van het Tribunaal, waarin politici beduidend lichtere straffen kregen dan militairen, en kan mogelijk invloed hebben op andere processen tegen politici die terechtstaan vanwege haatdragende uitspraken. Veel uit het vonnis dat de rechter donderdag voorlas, viel onder de noemer 'de hond blafte hard en gemeen, maar bijten deed hij juridisch gezien niet'.

In het eerste jaar van de oorlog in Kroatië, 1991, bepleitte Seselj onder meer 'het uitlepelen van Kroatische oogbollen met roestige theelepeltjes' en het bombarderen van de Kroatische hoofdstad Zagreb met napalm. In november 1991 sprak hij bij Vukovar voor eenheden van het Joegoslavische Volksleger. Wat Seselj betreft mochten die alle Kroaten van de aardbodem wegvagen. Volgens de rechter deed Seselj in Vukovar op dat moment niet veel meer dan 'het moreel van de troepen opkrikken'.

De aanklagers van het Tribunaal hadden 28 jaar tegen Seselj geëist. De rechter erkende dat Seselj niet alleen maar haatzaaiende uitspraken deed, maar bijvoorbeeld ook betrokken was bij het rekruteren van vrijwilligers voor paramilitaire groeperingen. Deze bendes zaaiden in de jaren 1991-1993 verderf in Kroatië en Bosnië, en werden daar ook wel Seseljovicen, 'mannen van Seselj', genoemd. Volgens de rechter had Seselj zelf evenwel geen enkel gezag over die groepen. Zodra Seselj zijn wervende werk had gedaan, waren ze onderhevig aan het Servische opperbevel.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Seselj tijdens de persconferentie over zijn vrijspraak.Beeld anp

'Milosevic organiseerde alles'

Ruim voor zijn overgave aan het Tribunaal in 2003 had Seselj zelf al verteld wie de acties van 'zijn' mannen coördineerde, namelijk de Servische president Slobodan Milosevic (1941-2006). Tegen iedereen die het wilde horen verklaarde hij: 'Milosevic organiseerde alles. Wij verzamelden de vrijwilligers en hij gaf ons speciale barakken. (...) Zijn vertrouwelingen waren de bevelhebbers. Aan de Servische zijde kon niets gebeuren zonder een bevel van Milosevic of zonder zijn medeweten.'

Vojislav Seselj, in 1954 geboren in Sarajevo in Bosnië, was in 1979 op 25-jarige leeftijd de jongst gepromoveerde in het oude Joegoslavië (proefschrift: marxistische guerrilla-technieken). In 1984 werd in zijn bureau op de universiteit een manuscript aangetroffen waarin hij voorstelde de grenzen van de Joegoslavische deelrepublieken langs etnische lijnen te trekken, in die tijd een ernstige wetsovertreding. Seselj verdween in de cel, maar kwam in 1986 weer vrij.

Hongerstaking

Uit de jaren daarna dateren de eerste meldingen van zijn psychische onberekenbaarheid. Na de opkomst van Milosevic en de desintegratie van Joegoslavië manifesteerde Seselj zich als politicus. In het Servische parlement werd hij berucht vanwege zijn neiging collega-parlementariërs met de vuist te lijf te gaan, of met klodders speeksel. In februari 2003 gaf Seselj zich bijna triomfantelijk over aan het Tribunaal. Op de aanklacht tegen hem verklaarde hij destijds 'trotser te zijn op dan op mijn proefschrift'. In de jaren daarna kwam het ook in de rechtszaal van Tribunaal tot handgemeen en excessen.

In november 2006 moest Seselj wegens onhandelbaarheid worden verwijderd. Nadat het Tribunaal zijn verzoek om zichzelf te verdedigen had geweigerd, ging hij in hongerstaking, waarna het alsnog werd gehonoreerd. Echter: in februari 2009 werd zijn proces op verzoek van de aanklagers voor onbepaalde tijd stilgelegd. In hun optiek was Seselj in de rechtszaal niet bezig getuigen te ondervragen, maar te intimideren.

In latere jaren liep het proces vertraging op vanwege de Seseljs toenemende hartklachten. In 2014 werd bij hem darmkanker met uitzaaiingen geconstateerd, eind dat jaar mocht hij voor medische behandeling naar Belgrado. Donderdag verklaarde Seselj van het Tribunaal een schadevergoeding van twee miljoen euro te gaan eisen voor het hem berokkende 'leed'. In januari 2012 eiste Seselj ook al twee miljoen euro. Destijds werd die eis afgewezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden