De hoge olieprijs is de politiek naar het hoofd gestegen

'Als de olieprijs op het huidige niveau blijft en de energienota hoog is', zegde premier Balkenende deze week de Kamer toe, 'zijn wij voornemens met compenserende maatregelen te komen.' Het kan zijn dat de energiebelasting wordt verlaagd, maar Balkenende sluit 'andere fiscale instrumenten niet uit'....

Frank Kalshoven

Dit was, naast de vinger in de keel van Hoogervorst, het hoogtepunt vande Algemene Beschouwingen naar aanleiding van de presentatie, dinsdag, vande Rijksbegroting. De Kamer, met name de oppositie, toonde zich kritischover het vermogen van het kabinet de beloofde koopkrachtstijging in 2006te bewerkstelligen. Het kabinet vocht terug en deed bij monde van depremier alleen de brandstoftoezegging.

Is het verstandig van overheidswege bij te lappen als deenergierekening stijgt? Natuurlijk niet. Denk maar mee.

Bij de koopkracht van ons inkomen zijn twee componenten van belang. Deeerste is de nominale toe- of afname: het bedrag in euro's. De tweedecomponent is de inflatie, de geldontwaarding als gevolg van stijgendeprijzen. Stijgt het nominale inkomen even snel als de inflatie, dan blijftde koopkracht gelijk. Voor 2006 en latere jaren verwacht het CentraalPlanbureau inkomensstijgingen boven inflatieniveau en neemt de koopkrachtdus toe, gemiddeld met 1 procent.

De olieprijs doet in deze rekensommen gewoon mee. Huishoudens geven opheel diverse manieren geld uit aan energie. Direct aan de pomp of aan degas- en elektraleverancier, maar ook indirect in de transportprijs vanconsumentengoederen. Hierover wordt maandelijks gerapporteerd door hetCentraal Bureau voor de Statistiek (CBS), in zijn meest huiselijke, zegmaar gerust gezellige publicatie over de inflatiecijfers.

In het jongste bericht, van 8 september, stelt het CBS vast dat deprijzen in augustus 2005 1,8 procent hoger zijn dan in augustus 2004. 'Destijging is vooral toe te schrijven aan de prijsontwikkeling van benzine,gas, elektriciteit, aardappelen, groenten en bloemen.' De stijging van deenergieprijzen is goed voor 1,2 procent inflatie; de aardappelen, groentenen bloemen verklaren het restant. Kleding en schoeisel is daarentegengoedkoper dan een jaar geleden. Ten opzichte van juli stegen de prijzen inaugustus weliswaar ('door het einde van de uitverkoop en de introductie vande wintercollectie') maar ten opzichte van een jaar geleden zijn kledingen schoenen 5 procent goedkoper. Met dank, al zegt het CBS dat ernatuurlijk niet bij, aan de Chinezen.

Met deze achtergrondinformatie over de koopkracht kunnen we nu drieopmerkingen maken. Ten eerste: is het niet een beetje mal om eenonderdeeltje van de boodschappenmand, de energienota, plots separaat tegaan behandelen? Ja natuurlijk. Als het stijgen van de energienota noopttot politiek ingrijpen, is er dan niet evenveel politieke noodzaak om deprijsdaling van kleding af te romen ten gunste van de schatkist? En zou hetniet verstandig kunnen zijn een verse-groenten-bonus uit te keren? Deprijsstijging van groenten (ruim 19 procent duurder ten opzichte van vorigjaar) is hoger dan die van autobrandstof en gas! Juist om van dit soort adhoc-gezeur af te zijn, werken we al sinds jaar en dag metprijsindexcijfers. Daar zit alles in, ook de energienota.

De tweede opmerking is dat het compenseren van de energieprijsstijgingtot een vreemde dubbeltelling zal leiden. Bij het vaststellen van deloonruimte, van belang voor de CAO-onderhandelingen, wordt altijd gekekennaar de inflatie. Die bestaat, hebben we vastgesteld, deze dagen voor(minstens) tweederde uit energieprijzen. Als nu de lonen straks stijgen tercompensatie van de inflatie, en het kabinet compenseert de burger voor degestegen energienota, dan zijn we fijn aan het dubbeltellen.

De derde opmerking moet zijn: een compensatie door de overheid vangestegen energieprijzen is een sigaar uit eigen doos. Deze compensatie, hoedie ook vormgegeven wordt, is een vorm van lastenverlichting. Datverlichten moet uit de lengte of de breedte. De lengte: hetfinancieringstekort loopt op, wat een deftige manier is om te zeggen datwe in de toekomst meer belasting moeten betalen. De breedte: de overigerijksuitgaven gaan omlaag, wat betekent dat de een of andere vorm vanpublieke dienstverlening navenant slechter wordt. En nee, nu niet gaantegenwerpen dat er vast nog wel ergens een paar honderd miljoen over debalk wordt gesmeten en dat dat geld dan beter aan de burger kan wordenteruggeven. Want dat is altijd waar, en heeft met deze redenering niets vandoen.

De hoge olieprijs, moet de conclusie luiden, is Kamer en kabinet naarhet hoofd gestegen. Men had de burger beter kunnen wijzen op demogelijkheden thuis energie te besparen en op de omstandigheid dat dikketruien, dankzij de zegeningen van de internationale vrijhandel, fors inprijs gedaald zijn.

Frank Kalshoven

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden