De hoge cultuur is altijd zorgelozer over de moraal dan de lage cultuur

Een lezer van de krant, boos op mij, boos op de filosofie, of gewoon boos op de wereld in het algemeen, stuurde me ooit een gedicht....

Heb ik soms iets misdreven, denk ik een enkele keer verbaasd als ik de post lees. En dat dacht ik ook toen ik in de Volkskrant de reactie las van Frits Bolkestein op mijn stukje van vorige week. Ik herhaalde in dat stukje vrij letterlijk wat deskundigen, betrokkenen en documenten in het radioprogramma Argos hadden gezegd over Nederlands-Iraakse handel in chemicaliën in de jaren tachtig. Zou het niet interessanter zijn als Bolkestein daarop zou reageren? Niet op mij, niet op wat hij denkt dat ik denk dat hij denkt, maar gewoon inhoudelijk op de documenten, de deskundigen en de betrokkenen?

Ik zit hier niet als moraalfilosoof op mijn hoge nest de goudeeuw uit te broeien: ik heb best begrip voor de eisen van de praktijk. Zo ben ik niet tegen handel, niet tegen geld verdienen, ik ben zelfs niet tegen geld verdienen in een land dat mensenrechten schendt. Maar in het programma Argos ging het om bewust handel drijven in stoffen voor gifgassen met een land dat gifgassen gebruikt - en dat is toch van een andere orde. Laat vooral niemand mij op mijn woord geloven: het programma is online te beluisteren. En een serieuze reactie van Bolkestein volgt ongetwijfeld.

Men moet zijn tuin bewerken. Zegt Voltaire. 'Il faut cultiver notre jardin.' En Voltaire heeft gelijk. Het verheven optimisme van sommige filosofen die denken dat we in een optimale wereld leven - 'en zoo er stroomen bloeds bij vloeien, daar dient men maar doorheen te roeien' - valt in de praktijk wat tegen. Er zit daarom niets anders op dan van tijd tot tijd je doelen bij te stellen en de politiek van de kleine stappen te omarmen. Kleine stappen en bescheiden doelen.

Dus zet ik de genocide deze week even in de wacht en stort me op de hiphop. Althans, ik stort me op alle populaire songteksten van de Nederlandse jeugdcultuur en kijk welke morele diepgang die hebben. Ik ben er namelijk van overtuigd dat de jeugdcultuur dieper doordrongen is van normen en waarden dan wordt aangenomen in de overheidscampagne 'watvooreikelbenjij.nl'

Als eerste stuit ik op dit hiphopnummer van THC: 'Meisje meisje wat een lichaam vergeet waarden en normen. Geconcentreerd op je glanzende haren en mooie vormen. Je stijl is zo flex. Klasse tot de mix. Ik kijk in je ogen en wat ik zie is sex.'

Onder bepaalde omstandigheden is dit beslist geen slechte tekst. Inhoudelijk verschilt het weinig van, bijvoorbeeld, de Mathilde-cyclus die Jacques Perk schreef op zijn twintigste: 'En peinzend zie 'k uw zee-blauwe oogen pralen, Waarin de zachtheid kwijnt, de liefde droomt, En weet niet wat door mijne âren stroomt: Ik zie naar u en kan niet ademhalen.' Alleen de verwijzing naar waarden en normen in de hiphoptekst is nieuw en tragisch 21ste-eeuws.

Aan het eind van de 19de eeuw kon Jacques Perk na een bezoek aan de grotten van Han nog onbekommerd 'grotsonnetten' over zijn aanbedene schrijven - met titels als Sanctissima Virgo, Intrede, Nedervaart, Fakkelglans, De grotstroom - die dan in alle onschuld als 'platonisch gerichte' liefdespoëzie in de schoolboeken belandden. Aan het begin van de 21ste eeuw moeten onze jongemannen in ieder liefdeslied opnieuw bewijzen dat ze weten wat de omgangsregels zijn. 'Het maakt nix uit waar we naartoe gaan, want je bent met mij. Hopelijk ga je dit toestaan, ik kom dichterbij.'

Eigenlijk denk ik dat de hoge cultuur - waartoe Perk behoort - altijd zorgelozer is over moraal dan de lage cultuur. Kijk naar de Nederlandstalige nummers die op dit moment in de Top 40 staan, en de morele angsten komen je tegemoet. Idols-zanger Jim loopt zonder richting of regel angstig te dwalen, 'altijd doelloos in het rond'. Brutus, zorgelijk meerappend met een wanhopige Lange Frans en een desolate Baas B., hoopt na zijn dood aan de goede kant van de hemelpoort te belanden. En Marco Borsato staat stil bij het wereldnieuws: 'Ik wil haar terug, die mooie tijd, maar zij lijkt lang vervlogen. En alle beelden op tv, van bloed en oorlog om ons heen, werken daar ook niet echt aan mee.'

Dat al dit richtingloze dwalen tot cynisme leidt, hoeft ons niet te verbazen. 'Zonder Vertrouwen Is Er Ook Geen Verraad', luidt een cynische songtitel van THC. Maar het is een behoeftige vorm van cynisme: 'seg me seg me mattie of je bouwt op mij, en gaat het fout seg me mattie of je houdt van mij, of je vertrouwt op mij, wanneer ik stress heb en geen geld heb, seg me of je mij helpt me steunt en redt, god hoe vaak moet ik nog vallen, voordat ik zie wie me vrienden zijn, wie egt is, en wie niet'.

De overheidscampagne denkt het gedrag van jongeren te kunnen veranderen door een beroep op welbegrepen eigenbelang. Maar ze willen helemaal geen eigenbelang, ze willen liefde, trouw, saamhorigheid, vriendschap. Zoals Raymond van het Groenewoud in zijn klassieker zingt: 'Je veux de l'amour, nu, niet seffes, niet direkt, niet sebiet, niet weldra, maar nu, maintenant, tout de suite, heute, gvd. Je veux de l'amour, en ook geld, geld. Om kadootjes te kopen en aan iedereen te geven, opdat ze zouden van me houden.'

Nee, met een beetje snoeien en mesten en opvoeden en opleiden en richting en regels geven gaat het in de tuin wel goed. Nu de wereld nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden