De historie van Zonnestraal verteld in mime

De rode tafel (Zonnestraal '94) door het Griftheater. Mimografie/regie: Frits Vogels. In het Plancius-gebouw, Plantage Kerklaan 61 Amsterdam t/m 13 augustus....

RONALD OCKHUYSEN

Pal tegenover de hoofdingang van Artis staat Plancius, een gebouw dat ooit door de joodse zangvereniging Oefening Baart Kunst werd neergezet. Een volkssociëteit schijnt het te zijn geweest, met een grote zaal die plaats bood aan duizend toeschouwers en een wintertuin waarin naar verluidt de palmbomen welig tierden.

De rijke geschiedenis van het gebouw is alleen nog aan de monumentale voorgevel af te zien; het interieur daarachter is in de loop der jaren verworden tot een parkeergarage van de Amsterdamse politie en zelfs die mannen hebben Plancius alweer verlaten.

In afwachting van de sloop biedt het gebouw nu onderdak aan het Griftheater; het mimegezelschap houdt er kantoor, heeft er enkele repetitieruimten ingericht en gebruikt het Planciusgebouw, noodgedwongen, als speellokatie van De rode tafel. Aanvankelijk zou de voorstelling in het voormalige Stoop's bad in Overveen uitkomen, maar dat plan werd door de gemeente Bloemendaal getorpedeerd uit vrees voor verkeersoverlast in de lommerrijke lanen.

De Bloemendaalse gemeenteraad mag achteraf de handen dichtknijpen, want De rode tafel is niet geworden wat de makers voor ogen moeten hebben gehad. Een multidisciplinaire voorstelling was waarschijnlijk de opzet, een confrontatie tussen twee gebouwen: het op film vastgelegde sanatorium Zonnestraal van architect Jan Duiker en het Planciusgebouw. Twee panden van grote waarde, respectievelijk architectonisch en cultuur-historisch, die door onachtzaamheid van beleidsmakers alleen nog maar als bouwvallen zijn te herkennen.

Bij aanvang van de voorstelling worden de toeschouwers naar de zij-ingang geleid alwaar een heftruck als een vervaarlijk monster de deur naar de parkeergarage opent. In die duistere gangen, afgesneden van tijd en plaats, geven vijf spelers vorm aan geassocieerde geschiedenissen, aan verhalen die in de gebouwen misschien ooit echt gebeurden. Twee dames, bijvoorbeeld, die als opgejaagd wild herhaaldelijk tegen de muur oplopen, drie verplegers die met grote zorg op gestileerde wijze lakens opvouwen of een bewegingsscène rondom een rode tafel, waarin de spelers de spot lijken te drijven met de vergadercultuur.

Dergelijke fragmenten worden gelardeerd met filmbeelden van Zonnestraal, beelden die cineast Andras Hamelberg met de leden van het Griftheater draaide. Uit die beelden spreekt een grote fascinatie voor de architectuur van Duiker, zowel filmer als mimers hebben zich tijdens de opname ondergeschikt gemaakt aan de stalen raamkozijnen en het glas.

Maar een voorstelling kan van een paar mooie filmbeelden niet bestaan, ook op het toneel moet een fascinatie, een passie getoond worden. En daar schort het in De rode tafel aan. De voorstelling is een serie associaties geworden, een opeenstapeling van invallen en haakse lichaamsbewegingen die - in plaats van een illusie op te wekken - ogen als een onwennige samenwerking tussen lichaam en geest.

Wat dan rest zijn sombere gedachten over de ruèe die eens sanatorium Zonnestraal heette en de hoop dat dit paradepaardje van Duiker ooit weer zal glimmen van trots. Duimen draaien is het ook voor de gevel van het Planciusgebouw, dat die blijft staan als Plancius plaats moet maken voor luxe appartementen. En de tijd zal leren of er ook nog een commissie bestaat die het Griftheater met een grondige renovatie wenst te redden.

Ronald Ockhuysen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden