'De hijab, de hoofddoek, is zoals elk ander kostuum'

Pegah Tabassinejaden en Naz Shademan..

Van onze medewerkster Mirjam van der Linden

Amsterdam Hoewel ze gesluierd zijn en hun lichaam grotendeels verborgen gaat achter traditionele, wijdvallende kleding, laten de twee vrouwen in Charisma een sterk staaltje fysieke eigentijdse dans zien. Elke beweging creëert een heldere lijn, vol energie.

Deze week treden de Iraanse Pegah Tabassinejad (28) en Naz Shademan (31) op in Nederland met Charisma, een stuk van de hand van Tabassinejad, tijdens Dancing on the Edge, het festival voor theater en dans uit het Midden-Oosten.

Ook voor het interview worden kleurige sjaals sierlijk om het hoofd gedrapeerd, losjes genoeg om de expressieve gezichten de ruimte te laten. Buitenstaanders ervaren de hijab – die door het bedekken van het haar de kuisheid moet bewaken – veelal als een symbool van onderdrukking. Maar Tabassinejad, die interdisciplinaire kunst in Canada studeert, benadrukt dat de regels haar creativiteit niet belemmeren.

‘De hijab is een vast gegeven dat mij dwingt dieper na te denken’, zegt Tabassinejad. ‘Dat hele persoonlijke van jullie theater wil ik misschien ook niet. Ik wil theater maken dat allerlei verhalen in zich draagt.’ Shademan, nuchter: ‘Eigenlijk gaan wij met de hijab om zoals we met elk ander kostuum omgaan.’

Het zijn voorzichtige uitspraken die te begrijpen zijn in het licht van de tradities waar Tabassinejad en Shademan straks weer naar terugkeren. Elke mogelijke kritiek op Iran is gevaarlijk. In Iran moeten vrouwen gesluierd leven en is dansen voor vrouwen in het openbaar alleen toegestaan zonder mannen erbij. Ook dans in het theater is ingewikkeld, valt her en der te horen en te lezen. Want wanneer zijn bewegingen ‘verleidelijk’ en dus strafbaar?

De oplossing is zo pragmatisch als de regels strikt zijn: Tabassinejad en Shademan noemen Charisma ‘fysiek theater’. Shademan: ‘Iran heeft nog geen achtergrond in hedendaagse dans. Theater wordt makkelijker geaccepteerd.’ Tabassinajad: ‘Het onderscheid dat jullie maken, geldt bij ons niet zo. We maken gewoon voorstellingen.’

In Charisma bevinden Tabassinejad en Shademan zich in een afgebakende ruimte. In een serie minimalistische sequenties bewegen ze langzaam van twee stoelen naar twee deuren. In de muziek klinkt het monotone, eindeloze getik van een metronoom. Tabassinejad: ‘Charisma gaat over een vrouw die wacht op een man. Aanvankelijk wilde ik ook werken met een vrouw en een man. Zij in het huis, hij daarbuiten. Maar de wereld van de man ken ik niet zo goed. Dus verbeelden twee vrouwen twee kanten van een persoon. Het deel dat traditioneel en tevreden is, en het deel dat wil losbreken en experimenteren.’ Shademan: ‘Dat verlangt naar iets buiten zichzelf.’

Een inspiratiebron was het ooit controversiële When Women Love Men van Rosario Ferré, een feministisch auteur uit Puerto Rico. Tabassinejads dramaturg vond het verhaal over een keurige vrouw en een prostituee die beiden van dezelfde man houden. Het bekritiseert de mannenmaatschappij waarin vrouwen een zetstuk zijn. Tabassinejad heeft niets met het ‘scheidingsdenken’ van het vroege feminisme, maar werd wel getroffen door de twee soorten vrouwen bij Ferré. ‘Ook mijn personage heeft twee gezichten. Pas wanneer zij zichzelf begrijpt, kan zij in harmonie leven.’

Waar het wachten, de begrensde ruimte en de tegenstrijdige verlangens door ons, met ons beeld van het onvrije Iran, al snel worden geïnterpreteerd als een politiek statement, redeneert Tabassinejad totaal anders: ‘Charisma gaat niet over Iran. Het idee van het stuk is universeel. Wachten als een toestand tussen twee situaties in. Niet wetend wat er gaat gebeuren. Dat kent iedereen. Het enige statement dat ik maak, is dat je niet moet wachten, maar dat je moet focussen op jezelf.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden