De herdenking van de mislukte coup in Turkije: bij vlagen emotioneel en duizend lege plekken

In Apeldoorn herdachten Turkse Nederlanders vanavond de mislukte coup in Turkije van vorig jaar. 'Lekker rustig, zo zonder politiek', merkt de organisator op. Want vicepremier Tugrul Türkes mocht er niet bijzijn. In en rond het theater Orpheus in Apeldoorn zijn vele ogen gericht op een kleine groep Nederlandse Turken. Er zijn vlaggen, er is gezang en er is een tv-scherm met Erdogan die spreekt.

Aan het begin van de avond zit de oude man nog alleen tussen de Turkse vlaggen, maar het zou uiteindelijk niet veel drukker worden. Beeld Guus Dubbelman
Aan het begin van de avond zit de oude man nog alleen tussen de Turkse vlaggen, maar het zou uiteindelijk niet veel drukker worden.Beeld Guus Dubbelman

Beveiligers draaien duimen in de theaterfoyer. Op de straathoek ertegenover roken een paar agenten in burger nog maar eens een sigaret. Er is niemand in Apeldoorn die deze dinsdagavond tegen achten nog denkt dat de herdenking van de couppoging in Turkije tot problemen zal leiden.

'Lekker rustig, zo zonder politiek', heeft Mustafa Aslan twee uur eerder al grijnzend vastgesteld. Hoeveel journalisten en tv-ploegen er ook op af zijn gekomen, hoe stevig de politie ook patrouilleert, Aslan weet al wat er vanavond gaat gebeuren: helemaal niets.

Hier, in theater Orpheus in Apeldoorn, had Tugrul Türkes zich dus willen richten tot de Turkse Nederlanders die de couppoging bijna een jaar geleden van dichtbij meemaakten of van afstand onder ogen kregen. Maar de Turkse vicepremier bleek niet welkom voor de Nederlandse regering, zoals twee collega-ministers dat in maart ook niet waren in Rotterdam.

Niet te politiek

Vicepremier Türkes trok zich daarop terug. De bijeenkomst ging door, met alle beveiliging en politie die al was ingeroosterd. Apeldoorn nam liever het zekere voor het onzekere en zei 'niet blind en doof te zijn voor wat er in de wereld gebeurt'. En dus zijn er deze dinsdagavond vooral heel veel ogen die de bezoekers in de gaten houden.

Van teleurstelling over het ontbreken van Türkes is weinig te merken bij de Turkse Nederlanders die volgens Aslan uit heel het land zijn komen aanrijden. Turgut, die dan weer om de hoek woont, heeft zich moeten haasten om fris gedoucht en met een volle buik op tijd in het theater te kunnen zijn. Hij had de 'dodenherdenking' niet willen missen, al moest de buurman hem er op attenderen dat die toch echt woensdagavond is. Dat Türkes ontbreekt, doet hem niet zoveel. 'Als een gesprek te politiek wordt, loop ik toch altijd weg.'

In de theaterzaal zwaaien mannen en vrouwen, jongens en meisjes met de Turkse vlaggetjes die op hun stoelen zijn klaargelegd. Ze zingen mee met Turkse liederen en horen de Turkse president Erdogan vanaf het grote scherm zijn volk toespreken. Helemaal gespeend van politiek lijkt de herdenking niet.

Tekst gaat verder na de foto.

In de zaal wordt trots met de Turkse vlag gezwaaid. Beeld Guus Dubbelman
In de zaal wordt trots met de Turkse vlag gezwaaid.Beeld Guus Dubbelman

Duizend lege plekken

Er zitten zo'n tweehonderd mensen in de zaal. Iets meer dus dan de 89 aanmeldingen en 69 geïnteresseerden die zich via Facebook kenbaar hadden gemaakt. Niet dat het Aslan verbaast: 'Ook als mensen ons moeten mailen om hun komst te bevestigen, reageert vaak maar de helft.' Toch was er gerekend op vierhonderd mensen en blijven zelfs duizend plekken leeg in de theaterzaal.

Aslan is al dagen in de weer om lastige vragen van journalisten te beantwoorden. Als de herdenking toch niet politiek zou worden, waarom dan een Turkse vicepremier uitnodigen? Was dat geen regelrechte provocatie van de Nederlandse regering?

Aslan vindt van niet. Hij leidde eerder de campagne voor de AK-partij van president Erdogan in Nederland. En zoals hij toen weinig snapte van de Nederlandse weigering om de Turkse minister Kaya toe te laten, zo begrijpt hij er nu niets van dat de regering het optreden van Türkes als een provocatie opvatte. De Unie van Europese Turkse Democraten, waarvan hij de secretaris is, wilde hooggeplaatste functionarissen in meerdere Europese landen laten vertellen hoe zij de coup hebben ervaren. Niets meer, niets minder.

Ontdaan van politiek geharrewar blijft dit over: een bij vlagen emotionele confrontatie met de gebeurtenissen van een jaar min vier dagen geleden. Mirza Colkusu bijvoorbeeld herinnert zich die nacht van toen nog als de dag van gisteren. Hij was thuis in Hengelo en zat tv te kijken toen hij de beelden voorbij zag komen waardoor hij het nu nog steeds niet droog houdt.

'Het doet zeer', zegt hij, terwijl hij in de foyer over zijn hart wrijft. Liever kijkt hij daarom helemaal niet naar de foto's op ezelspoten die de nacht in herinnering roepen. Terug is de paniek bij het Atatürk-vliegveld, de chaos op het Taksim-plein.

'Misschien liggen er wel mensen onder de banden', wijst hij op een foto van een tank die abrupt tot stilstand is gekomen. 'Zoveel onschuldige mensen dood', zegt hij. Daarop wordt hij voor de camera van de Turkse tv-zender TRT gesleept. Zijn zoontjes kunnen hun bewondering niet verbergen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden