ReportageSluiting Amsterdamse Kolencentrale

De Hemwegcentrale heeft haar laatste rook uitgeblazen, wat doet dat met het personeel?

175 meter schoorsteen staat vanaf maandagochtend 11 uur werkeloos overeind. Op dat moment werd de Amsterdamse kolencentrale Hemweg-8 uitgeschakeld. Tot verdriet van het personeel dat altijd met veel liefde de centrale draaiend hield.

Klokslag elf uur geeft een operator een klikje met zijn muis. En in één klap is de kolencentrale uitgeschakeld.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het is maandagochtend iets voor elven en er kijken twee mannen naar een schoorsteen. Met hun armen over elkaar staan ze daar. Ze wachten.

Die mannen, dat zijn directeur Ruud Snelderwaard (60) en projectleider onderhoud Ruud Van der Star (61). Hun blik is gericht op de schoorsteen van de Amsterdamse kolencentrale, Hemweg-8, die bezig is zijn laatste rook uit te blazen. De kenmerkende witte rookpluim die vijfentwintig jaar lang boven Amsterdam hing en bij milieuorganisaties zoveel haat en afschuw opwekte, heeft nog een paar minuten te gaan.

Dan, klokslag elf uur, geeft binnen in het gebouw een operator een klikje met zijn muis. En in één klap is het afgelopen. De witte rookpluim is niet meer.

‘Kut’, denkt directeur Snelderwaard.

‘Dit komt nooit meer’, zegt Van der Star. De projectleider staart bedrukt naar boven. Hij is een man die niet snel huilt, maar leuk is anders.

Alsof er iemand doodgaat, zal een van de mannen later zeggen.

Want zij hielden wél van deze centrale. Het is hun centrale en ze hebben er met zijn allen voor gezorgd. Dag en nacht. Niks mooiers dan midden in de nacht boven op het ketelhuis te zitten, vinden de mannen en vrouwen nog steeds.

175 meter schoorsteen staat vanaf nu werkeloos overeind. In de Nuon-centrale, eigendom van Vattenfall, werden 24 uur per dag elk uur zeven volle vrachtwagens met kolen opgestookt om Amsterdam te voorzien van elektriciteit – zo’n 60 kilo kolen per seconde. Daarmee werd genoeg stroom geleverd voor heel Amsterdam.

Urgenda-vonnis

Aanvankelijk zou de centrale pas in 2024 worden gesloten. Maar door het Urgenda-vonnis kwam daar verandering in. Nadat de rechter had geoordeeld dat in 2020 er een kwart minder CO2-uitstoot moest zijn, besloot het kabinet dat de sluiting moest worden versneld. Eerder gingen centrales in Borssele en Nijmegen ook al dicht. Met de huidige sluiting staat het aantal werkzame kolencentrales in Nederland nu op vier. Om de klimaatdoelen te halen moeten ook zij voor 2030 zijn gesloten.

De beslissing om vroegtijdig te sluiten deed de tweehonderd werknemers zeer, zeggen de twee mannen, ook al begrijpen ze best waarom het nodig is. Ze zijn geen klimaatontkenners en ze weten best dat kolen relatief veel CO2 uitstoten. 

Die pijn werd er nog eens keihard ingewreven door D66-fractievoorzitter Rob Jetten. Zijn partij plaatste afgelopen maart tijdens verkiezingstijd een reclamebord pontificaal voor de Hemweg met de boodschap: ‘Wij halen hem weg’. Jetten poseerde op Twitter grijnzend naast het bord, triomfantelijk wijzend naar de centrale.

Daarmee zette hij kwaad bloed. Want in al zijn zelfgenoegzaamheid vergat Jetten voor het gemak eventjes dat er daar in die centrale ook mensen werkten, die op dat moment vreesden voor hun toekomst, zeggen de twee werknemers. Woedend waren ze, net als de rest van hun collega’s. Elke dag moesten ze weer langs dat bord om bij hun werk te komen. ‘We hebben D66 gevraagd of ze het bord zo snel mogelijk weg wilden halen’, zegt Van der Star. ‘Maar dat deden ze niet. Ze hebben gewacht tot na de verkiezingen.’

‘Schandalig’, zegt FVN-bestuurder Ruud Cornelisse.

Leus op schoorsteen

Werknemers van Nuon werden de afgelopen jaren bedolven onder de kritiek op hun werk. Greenpeace-actievoerders schilderden STOP CO2 op de schoorsteen, bezetten het hoofdkantoor van Nuon en stortten 20 ton steenkool voor de voordeur. In de media werd hun bedrijf telkens omschreven als ‘een van de meest vervuilende centrales’. ‘Kolen? Waarom werk je daar nog?’, vroegen vrienden hen.

‘Terwijl wij’, zegt Ruud Snelderwaard, ‘in Europa in de top-10 staan van de minst vervuilende kolencentrales.’

‘Critici vergeten vaak dat deze kolen er jarenlang voor zorgden dat we zo’n goedkope elektriciteit hadden’, zegt Van der Star. ‘Mede dankzij deze kolen hebben we de welvaart bereikt die we nu hebben.’ Ook hij wordt op feestjes wel eens verwijtend aangekeken. ‘Dan vraag ik: hoe kies jij je energieleverancier eigenlijk? Als ik dan hoor dat ze naar de prijs kijken, dan ben ik klaar.’

In de media werd de rookpluim vaak gebruikt als symbool voor vervuiling. Terwijl hij volgens Snelderwaard juist een teken van zuiverheid is: de rookgassen worden in de schoorsteen ‘gewassen’ door water met kalk. ‘Het is vooral waterdamp, die pluim’, zegt hij.

Hun verdriet vandaag zit niet zozeer in de angst om zichzelf, vertellen ze. De afgelopen maanden lukte het bijna iedereen om ander werk te vinden, de meesten binnen Vattenfall. Naar werknemers met hun achtergrond is veel vraag. De meesten komen uit de scheepvaart, vertelt Van der Star. 

‘Ze zijn opgeleid om een schip varende te houden. Als er op zee iets stuk gaat, denk je ook niet: ik bel effe. Nee, dan los je het zelf op.’ Vijf man hebben nog geen nieuwe baan, maar voor hen bestaat een sociaal plan. Volgens de FNV zitten er in het haven- en overslagbedrijf nog zo’n vijftien tot twintig man zonder werk als gevolg van de sluiting van de kolencentrale. Voor deze groep is een ‘kolenfonds’ opgezet.

Nee, het verdriet zit hem vooral in de liefde die ze in dit bedrijf stopten. Altijd waren ze bezig om de machines draaiende te houden. Technische problemen op te lossen. Computers te resetten. Ellende op te ruimen. Het zorgde voor grote onderlinge kameraadschap. 

Want de centrale moest dóór. Dat lukte eigenlijk altijd. En daar blijven ze trots op. 

Lees ook: 

Eind dit jaar gaat in Amsterdam de markante Hemwegcentrale dicht. Een stap op weg naar een CO2-neutraal Nederland. In 2023, nog voor de sloop voltooid is, wil stroombedrijf Vattenfall hier een waterstoffabriek hebben neergezet

Sluiting van de kolencentrale aan de Amsterdamse Hemweg zal geen 55 miljoen euro kosten, zoals eigenaar Nuon zegt, maar hooguit 10 miljoen euro. Dat zegt Arnoud Kamerbeek, energie-expert en voormalig bestuursvoorzitter van de Zeeuwse energiemaatschappij Delta. Onder zijn leiding sloot Delta zijn kolencentrale.

Sinds twee weken is de Amercentrale bij Geertruidenberg officieel Nederlands eerste elektriciteitscentrale op biomassa. In 1994 gebouwd als kolencentrale draait hij nu verder op houtkorrels, met nog maar 20 procent kolen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden