De hele wereld in ‘n kabinet

De droom van de Amsterdamse atlasmakers was de Gehele Kosmos in een boek te krijgen. Dat is de familie Blaeu nooit gelukt....

Ben van Raaij

Die Atlas, symbool van de bloei van handel en zeevaart in de Republiek, staat centraal op de expositie Atlas Maior. De wereld van Blaeu, die sinds deze week te bezichtigen is in de tentoonstellingsruimte van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam. Het is de tweede expositie die de Collecties organiseren in het kader van Amsterdam Boekenstad 2008.

De tentoonstelling is vrijwel geheel samengesteld uit de eigen collectie van de UvA. Ze geeft een beeld van het kunnen van de kaartenmakers in de Republiek en plaatst hun werk in de geschiedenis van de cartografie – voorlopers, tijdgenoten en navolgers. Boeken en kaarten zijn aangevuld met voorwerpen van Willem Barentsz’ overwintering op Nova Zembla, globes en een van de weinige resterende koperplaten van een atlas.

De opzet is chronologisch. Het begint met een afbeelding van een Babylonisch kleitablet en een originele stokjeskaart uit Polynesië. Dan volgen het laat-antieke Ptolemeïsche wereldbeeld en de cirkelvormige middeleeuwse wereld met Jeruzalem centraal. In de 15de eeuw rekt de Ptolemeïsche wereldkaart op doordat het net ontdekte Amerika in de kaarten schuift – mooi te zien in de Antwerpse atlassen van Mercator en Ortelius.

Blaeu-atlassen zijn er uiteraard te kust en te keur, in Nederlandse, Latijnse, Duitse, Franse en Spaanse edities. Maar ook door Blaeu gedrukte zeekaarten voor de VOC en werken van Vondel, Cats, Hooft, Barlaeus en Hugo de Groot. Een brief uit 1652 van Joan Blaeu aan Constantijn Huygens over de uitgave van de gedenkschriften van stadhouder Frederik Hendrik illustreert dat de familie Blaeu, begonnen in de haringhandel, in contact stond met de groten der aarde.

De expositie culmineert in het Blaeukabinet, een in de zogenaamde ‘kwabstijl’ gedecoreerde 17de eeuwse pronkkast waarin een negendelige set van de Nederlandstalige Atlas Maior wordt bewaard, in combinatie met een tweedelige Stedenatlas. Eén deel ligt in een vitrine. Elke dag wordt een nieuwe kaart aan het publiek getoond.

Dan is er nog een digitale atlas. Bij de uitgang, of de ingang, van de tentoonstelling. Op het beeldscherm raakt de wereld van Blaeu aan de wereld van Google Earth.

Ben van Raaij

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden