Column

De hele mensheid is met zichzelf in de weer

Ooit droomde ik over Claude Lanzmann. Goddank komen dagdromen zelden uit.

Claude Lanzmann. Beeld Tomas van Houtryve/VII Network

Soms - niet altijd - schaam ik me voor mijn egocentriciteit, een kwalijke karaktertrek die zomaar kan omslaan in beziehungswahn. Niks stipje in het heelal, de aarde draait om mij! Dat ik me hierover schuldig voel, bewijst eens te meer dat ik denk de enige te zijn die met dit euvel is behept. Maar is niet de hele mensheid met zichzelf in de weer?

Betrekkingswaan, zoals dit ongetwijfeld door Freud in het leven geroepen 'ziektebeeld' in het Nederlands heet, kan ontaarden in paranoia. In het negatieve: een man wil oversteken; als hij in zijn vaart wordt gestremd door een toevallig voorbijrijdende fietser, denkt hij dat die fietser dat expres doet. Of, in het 'positieve': een vrouw zit in een overvolle trein en verbeeldt zich dat de man die tegenover haar gaat zitten dit doet vanwege haar aantrekkingskracht.

Vooral vroeger had ik last van beide varianten. Bridget Jones en Walter Mitty streden in mij om de voorrang. Ik herinner me dat ik als van geldingsdrang en onzekerheid doortrokken adolescente erbij was in het Noord-Hollandse plaatsje Blokker. Daar traden in 1964 de Beatles op. Zelden heb ik me tussen al die gillende medejongeren zo alleen gevoeld. Ik vond dat enthousiame te veel eer, wilde zelf beroemd zijn.

Nu passeer ik een gevaarlijk bruggetje. Eenentwintig jaar later zag ik Shoah op tv, Claude Lanzmanns meesterwerk over de Jodenvervolging, dat onlangs opnieuw werd uitgezonden. Natuurlijk was ik destijds diep onder de indruk. Maar ook van het feit dat ik onder de indruk was. En ik was niet de enige. Nog hoor ik de gesprekken na afloop, vaak tot meerdere glorie van degene die aan het ontroerde woord was: 'Die kápper, die kápper...!'

Nu komt er iets heel genants: ik had de euvele moed - over de hoofden van de vermoorde slachtoffers en de angstig weinig overlevenden heen - verliefd te worden op Claude Lanzmann. Op zijn persistente manier van interviewen, sonore stem, Franse accent, aantrekkelijke gestalte, artistieke kapsel. En op het feit dat hij een zes jaar durende verhouding had gehad met Simone de Beauvoir. Als ik ooit aan hem zou worden voorgesteld, nou dan wist ik het wel! En hij ook: 'Anmarie, al bent u zelf niet Joods, wat bent u een bijzondere vrouw!' En ik mee naar Parijs, desnoods naar Tel Aviv!

Goddank komen dagdromen zelden uit. Voor ik Lanzmanns huiveringwekkende Holocaustfilm voor de tweede keer ging bekijken, zag ik een documentaire met de inmiddels bejaarde maker in de hoofdrol. Over egocentriciteit gesproken. Niet één keer heb ik mijn vroegere idool iemand anders dan zichzelf in het zonnetje horen zetten. Over De Beauvoir, die toch ook het een en ander aan de wereld heeft bijgedragen, wist hij alleen te melden dat ze 'een goede vriendin was die zijn werk bewonderde'. En van Sartre vond hij het jammer dat de filosoof blind was en daardoor Lanzmanns films niet kon zien. Het was of dat eens zo aantrekkelijke mannengezicht van zelfgenoegzaamheid was dichtgeslibd.

Maar mag ik zoiets schandelijks wel denken over iemand die zo'n prachtige film heeft gemaakt?

Of ben ik ook dit keer niet de enige?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden