De held van Zeeland vecht door tot het laatst

De overheid mag doorgaan met het onteigenen van de Hedwigepolder. Dat moet de eigenaar van het land, Gery de Cloedt, pijn doen. De Volkskrant sprak hem drie jaar geleden. 'De populieren, de fazanten, alles moet weg. En waarom?'

Gery de Cloedt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Ziet u die buizerd daar? Die moet weg. De populieren? Weg. De zeedijk, de fazanten, de konijnen? Weg. Weg. Weg. Gery De Cloedt? Weg. Alles moet weg, meneer, en weet u waarom? Omdat het weg moet.'

Gery De Cloedt (43) komt bellend binnen, aan zijn telefoon is een ouderwetse hoorn gekoppeld in de kleur signaaloranje. Man in ribbroek en schipperstrui; hij gaat zitten in een oude leren bank waarover een kleed is gelegd en begint te praten. Over zijn polder. Over de industrie. Over polo. Over vogels. Over zijn vrouw en twee kinderen - alles met dezelfde, onopgesmukte energie. Zo laat hij ook zijn land zien: klauterend over hekken, modder aan zijn schoenen, armgebaren.

In alle politieke ophef rond het einde van de Hertogin Hedwigepolder - vette Zeeuwse klei met rijen populieren - zou je bijna vergeten dat dit land ook nog aan iemand toebehoort. De polder is een familiestuk, aangekocht in 1932 door overgrootvader Prosper De Cloedt, doorgegeven aan grootvader Raymond De Cloedt, aan vader Jean-Jacques De Cloedt en uiteindelijk aan zoon Gery De Cloedt, die vanuit Brussel het familiebedrijf runt (Group De Cloedt: baggerwerken, on- en offshore, transport), maar ook veelvuldig is te vinden in zijn witte buitenhuis onder de zeedijk. Hij is gek op zijn polder. Hij houdt er veertig polopaarden en drie ezels.

'Ik doe veel zaken in Rotterdam en Breda en op de terugweg naar Brussel ga ik graag hierheen om paard te rijden. En dan is mijn vrouw weer kwaad dat ik te lang blijf. Ik zeg dan: je kunt beter een man met paarden hebben, dan eentje met een drankverslaving.'

De Hedwige moet onder water om er natuur van te maken

Helaas ziet het er niet naar uit dat Gery De Cloedt nog lang van zijn polder mag houden. De Hedwige moet onder water om er natuur van te maken, daar komt het op neer. Zo staat het in het regeerakkoord, en de Tweede Kamer gaf deze week geen kik toen het onderwerp op de agenda stond. Driehonderd hectare ingedijkt, moeten driehonderd hectare buitendijkse schorren en slikken worden, ter compensatie van de haven en de industrie vlakbij.

Hij houdt van natuur, Gery De Cloedt, en juist daarom zal hij zich tot in zijn laatste cel verzetten tegen de onteigening, die door het kabinet is aangekondigd. Want zijn polder ís natuur, en de rest is chantage, 'blackmail', zegt hij, in een ronde, Waalse tongval. 'Dit gaat niet over natuur. Dit is een havenoorlog tussen Antwerpen en Rotterdam, uitgevochten over de rug van de polder, de beesten, de planten, de vogelbescherming, de politici, de Zeeuwen en de democratie. Dat kan ik niet zo laten.

'Ik zal nooit verkopen. Nooit. Bied me honderd miljoen en ik zeg nee. Ik zal procederen tot het laatst.

'Er is maar één persoon die doordrukt. Die zegt: ík wil de Hedwigepolder. En dat is Kris Peeters, de premier van Vlaanderen en waarom? Voor de haven. De haven is alles wat Vlaanderen heeft. Als ze mij hadden gezegd: meneer De Cloedt, we hebben een industrieel probleem, of een veiligheidsprobleem, kunnen we praten over de polder, natuurlijk kunnen we dan praten. Maar nu doen ze alsof het over natuur gaat. En dat is niet zo. Voilà.'

Gery de Cloedt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Beeld ANP

Betonnen koeltorens

De polder begint plotseling en precies waar de haven van Antwerpen eindigt. Door het raam van zijn huis ziet Gery De Cloedt de betonnen koeltorens rijzen van de kerncentrale van Doel. Daarachter begint de monumentale, stomende industrie. Steenhopen, kranen met hun rug naar de wind, silo's en chemicaliëntanks, een lange trein volgepakt met Fiatjes - een oprukkend leger van schoorstenen en knipperlichten, buisconstructies, grijparmen. Een deel van zijn Hedwige is al onteigend door de Belgische regering, in 2008; ze kapten direct 1.500 populieren om, schepten de vette klei van het land om elders dijken te versterken en lieten een hopeloos niemandsland achter waar nu granulaat en beton wordt gestort. 'Geen idee waar ze mee bezig zijn, kennelijk met natuur maken. Ziet u natuur daar? Ziet u vogels? Ik niet. Een woestijn is het.'

Zijn betoog: de Westerschelde die langs de polder stroomt, is van nature zeven meter diep. De vaargeul is nu tot dertien meter uitgebaggerd om de grootste schepen te bedienen. Dat is een krankzinnige operatie, in zo'n smal getijdenstelsel. 'Dat is zes meter verschil die je dagelijks moet baggeren en het slib dat je overhoudt, moet ergens blijven. Begrijpt u? En waar laten ze dat? Dat komt met doodtij allemaal hier op de schorren en slikken terecht. Vervuild slib, willen daar vogels leven?

'Ik ben niet tegen baggeren, ik heb een baggerbedrijf. Ik ben niet tegen de haven van Antwerpen, daar verdien ik deels mijn brood. Maar kom me niet vertellen dat je natuur wilt maken. We hebben hier natuur! Ik kan u alle Latijnse namen noemen van de planten die hier groeien en van de vogels en de dieren. Dat is zeer amusant. Dat hebben we laten onderzoeken door een onafhankelijk, Brits bureau. Ik zal u ook een foto van de zeearend tonen, die hier van de week te zien was. Er staan hier 4.500 bomen. Er zijn boeren en hun gezinnen. Dat moet weg, weg, weg. Alles weg.'

Jarenlang hield Gery De Cloedt zich stil en wimpelde hij interviews af. Dat liet hij liever aan de Tweede Kamerleden die hem steunden, die protestbomen plantten in zijn polder. Boos: 'Alle fracties behalve GroenLinks waren tegen ontpolderen, inclusief de PvdA. Ik dacht: laat hen het woord maar voeren, ik blijf wel op de achtergrond. Dat was strategie. Maar nu keren de Kamerleden zich ineens tegen mij, en moet ik wel.'

Brak getijdenlandschap

In 2005 sloot Nederland de deal: België mocht de Schelde verdiepen, maar compenseert dat met de Hedwige. Dat moet weer een brak getijdenlandschap worden, pleisterplaats voor tureluur en wulp. Een hoop gedonder volgde, tot en met staatssecretaris Henk Bleker, die als een marktkoopman op laarzen de polder in trok om zijn steun te geven. Maar nu dreigt België met een schadeclaim van 800 miljoen euro, 'en kiest Mark Rutte voor de gemakkelijkste weg', zegt Gery De Cloedt. 'Dezelfde Mark Rutte die in 2010 nog tegen ontpolderen was. Alleen om een juridische claim af te wenden! Allez, het is schokkend.

'Jullie regering van vandaag, dat is de zwakste regering van de hele Nederlandse geschiedenis, pardon: van de hele wereldgeschiedenis. En één man, één zeer belangrijke man daarbij betrokken, was activist bij Greenpeace, ac-ti-vist hè. En die gaat er ook in mee.'

Hij bedoelt Diederik Samsom.

'Voilà. Van de PvdA. De Greenpeaceman, van de partij die hier in 2009 nog demonstraties organiseerde. Maar nu plotseling niet meer; de activist is nu politicus. We hebben hem uitgenodigd. Komt u maar kijken, alstublieft. Maar hebben we een antwoord gehad? Nooit. Ik ben in Den Haag geweest om het uit te leggen, ik zei tegen de ambtenaren van het ministerie: u moet niet zwak zijn, u moet sterk zijn tegen de industrie. Maar ze geloven werkelijk dat ze gelijk hebben en gelijk zullen krijgen bij de rechter.'

Later zegt hij: 'De rechter moet straks kiezen tussen één man en een regering.'

Hij kent het imago dat zijn vijanden van hem schilderen: een steenrijke Belg uit een Waalse ondernemersdynastie, een baggeraar bovendien. Een hereboer met veertig polopaarden, die de polder uit zelfzucht wil behouden, enkel voor zijn hobby's. Terwijl hij nauwelijks nog jaagt in de Hedwige, zegt hij, allleen soms nog 'met een fret op konijnen', omdat het nodig is.

'Ik ben niet bezig de Vlamingen en de Nederlanders te pesten omdat ik hier polo wil spelen of fazanten wil schieten - pfff, ik kan ook wel een stuk land elders kopen als het daarom ging. Dit is een publieke polder. Alles is open! De VVV heeft er zelfs een fietstocht door georganiseerd. We leven hier met de boeren, we kennen de boeren, ik ben met boerenzonen opgegroeid. Daar gaat het om.'

Op de schouw van zijn witte huis in de polder staan foto's van zijn poloteam, op één ervan de Belgische prins Laurent. Zijn team heet Hot Conejos en wint prijzen. Het is een buitengewone passie, zegt hij, 'een zéér actieve sport: vier tegen vier, de paarden zestig kilometer per uur, de bal tweehonderd kilometer per uur. Ik speel veel in Nederland, de cup in Vreeland, het kampioenschap in Middelbeers.'

Het is een sport voor de meer dan welgestelden. Maar in polo, zegt hij, heb je chique types 'die een beetje zo en zo op de foto gaan staan, de wereld van Cartier en Rolex en de Prince of Wales', en heb je de échte sporters, 'man tegen man, paard tegen paard'. Hij rekent zich tot de laatste groep.

Diederik Samsom. Beeld anp

Blokkeerder, bij polo

In zijn team is hij de pechar, de 'blokkeerder': 'u hebt de bal en er komt een tegenstander aan, en dan ben ik daar om u af te schermen en ik duw de tegenstander en zijn paard meters zó weg - dat moet je durven hè. Dat kost kracht, dat is gevaarlijk. Dat duwen is een belangrijk onderdeel van de sport.'

Maar ho - hier voelt hij een vergelijking aankomen die hij liever niet maakt, namelijk met zijn gevecht voor het behoud van de polder. Hij is geen blokkeerder in die strijd, zegt hij. 'Met mij valt over vanalles te praten. Ik blokkeer niet om het blokkeren. Ik vecht voor de boeren en de bevolking, voor de gemeente en de provincie en voor de waterschappen en voor de democratie - niet voor mijzelf.

'Ze zeggen weleens dat ik de held van Zeeland ben, mensen spreken mij aan als 'Meneer Hedwige'. Maar het is nooit mijn plan geweest, om dit te gaan doen.'

Een zeedijk doorsteken om een polder onder water te zetten - het gaat tegen alles in dat Nederland groot heeft gemaakt, zegt hij, zeker in Zeeland, en zeker bij de herdenking van zestig jaar watersnoodramp. Daarom alleen al voelt Gery de Cloedt zich niet alleen. 'Wij zijn met een miljoen, meer dan een miljoen en ik ben toevallig de woordvoerder geworden. Dat valt me zwaar, kan ik u zeggen, maar stoppen zal me zwaarder vallen.'

Hij kent ook de verhalen dat hij slechts stijf volhoudt, om straks meer geld te krijgen, als de onteigening wordt uitgesproken. Of dat hij doorzet uit rancune, omdat zijn baggerbedrijf de Schelde niet mag baggeren en dat alle contracten naar Vlaamse bedrijven gaan. 'Ze denken maar, ze doen maar.'

Toch is het allesbepalend geworden: geen dag dat hij niet aan het lot van zijn Hedwige denkt. Hij neemt zijn boosheid altijd mee en 's nachts verschijnt het in zijn dromen. 'Het is een enorm, gekmakend spel. Ik word nerveus van die mensen die de natuur stuk willen maken voor hún soort natuur. Uit eigenbelang. Allez, ik ga het u laten zien.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Alles zelf gedaan

Met armgebaren wijst hij de weg door zijn land, dat beschut op het voorjaar wacht achter de brede, traag aflopende zeedijk, die twintig jaar geleden nog voor miljoenen is opgehoogd. Er lopen fazanten, de smalle asfaltweg is geflankeerd door hoge Canadese populieren. Er is een dorpje met een spitse kerk, Nieuw Namen, er zijn twee ooievaars in de lucht. Zijn paarden dragen dekens; verder is het keurig recht kleiland, met hier en daar een boerderij.

Van de driehonderd hectare is het gros verpacht aan vierentwintig boeren, die de klei voornamelijk gebruiken voor de bietenteelt. Van de dertig hectare die overblijft, is twintig beschermd natuurgebied. De rest gebruikt Gery De Cloedt voor zijn paarden, die in een ruime weide staan.

'We hebben alles hier zelf aangeplant en gemaakt. Mijn vader, zijn vader. We hebben alles onderhouden. We hebben een natuurlijk systeem van drainage, we hebben de schoonste biodiversiteit van de omgeving. De polder is foerageergebied voor trekvogels, plevieren - noemen jullie dat zo in het Nederlands? Pluviers, gravelots - en we hebben de kluut, de avocet. Ik doe álles, álles om te begrijpen dat het om de natuur gaat, dat het geen spel is van de Vlamingen om de polder in handen te krijgen, maar het lukt me niet.'

Onder de dijk is een busje geparkeerd: ambtenaren op excursie, wapperende jassen en sjaals. Een vrouw torst een groot paneel met zich mee, met een kaart erop van het natuurgebied dat ze er willen bouwen, de plekken waar de dijk wordt doorgestoken. Gery De Cloedt aarzelt, en schuift dan toch zijn autoraampje open. De ambtenaren verstrakken, sommigen lachen ongemakkelijk. 'Nou, dat is een schoon paneel dat u daar heeft', roept hij ze toe, 'maar dat kan niet hè, dat komt zeker uit Den Haag dat paneel?' Hij aarzelt. Hij beheerst zich, zegt: 'Nou, een hele goedemiddag nog!', en schuift het raampje dicht.

Hij is niet kwaad als hij ambtenaren ziet, zegt hij later, 'maar het doet wel pijn in mijn buik'. Het viel hem zwaar, zich te beheersen.

Moedig

Bij een kleine boerderij staat Karel, de conciërge van zijn land en van zijn paarden, laarzen aan en met een schop in de hand. Karel komt uit Nieuw Namen, is 65, was kapitein op de baggerschepen van De Cloedt in Australië en bewoont nu met zijn vrouw de polder. Hij is druk met het afvoeren van regenwater, 'want water in de polder, dat willen we niet', en loopt mee het beschermde natuurgebied in. 'Oe!', zegt hij. 'Als meneer De Cloedt er niet was geweest, was de polder allang opgedoekt.'

Gery De Cloedt trekt zijn bergschoenen aan en loopt het modderige land in, klimt over hekken, ontwijkt takken, stapt in een poel.

'Ziet u die ganzen? Dat is natuur hè. Ziet u dit hout, daar hebben konijnen aan gegeten, ook natuur. Dat rietveld daar, lijkt dat niet op natuur? Maar het moet weg. De macadams moeten weg, de dijk moet weg, die vogel moet weg, de vijver moet weg, Karel moet weg, allez, voor wat? U vraagt aan mij: waarom bent u zo? Nu, daarom.'

Hij spoelt zijn bemodderde schoenen af in een regenplas. 'Af en toe ben ik moedig', zegt hij, 'af en toe ben ik minder moedig, maar ik zal dit niet aanvaarden.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden