De hel, dat is een museum zonder museumwinkel

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: zin om de weg kwijt te raken in Haarlem en vrolijkmakende covers van Jeroen Bosch in MOTI.

Studio Smack op de expositie Nieuwe Lusten in museum MOTI, Breda.

Haarlem, 6 mei

Daags na Bevrijdingspop was de route van station Haarlem naar galerie 37PK in het centrum nog eenvoudiger dan gewoonlijk. Ik hoefde slechts het spoor te volgen van de hordes die de vorige dag de straten van de stad hadden geplaveid met lege bierblikjes en frietzakken - pas ter hoogte van Gasthuisvest gingen wij ieder ons weegs. Eenmaal ter plaatse bleek dat ik dat volkomen anders had moeten aanpakken. Ik had me bij het bepalen van mijn koers moeten laten leiden door willekeurige cijfers uit het telefoonboek, door het alfabet of de grenzen van de stad. Dan was ik nooit op mijn bestemming gearriveerd, maar het was wel avontuurlijk geweest en ik had Haarlem eens van een andere kant gezien.

Nu stond ik een beetje beschaamd te kijken naar de Atlas of Lines van Annesas Appel (die naam hoort op een flesje, met een geel rietje erbij). Zij had gewoon de hele wereld opnieuw in kaart gebracht. Annesas Appel had alle landsgrenzen geïsoleerd en op een horizontale as gelegd, zodat elk land ineens een soort hartslag had gekregen, met extreme uitslagen naar boven en beneden (Indonesië) of geleidelijk steeds hoger wordend (Monaco). Het temperament van een land bepaald door zijn grens - wat een hartstochtelijke manier om de wereld tot je te nemen!

Er waren meer kunstenaars op de kleine groepstentoonstelling Appropriate Cartography, die zich door middel van simpele lijnen meester hadden gemaakt van een geografische plek of zelfs van een ander kunstwerk. Thomas Wildner toonde bijvoorbeeld een aantal van zijn 'random walk'-tekeningen: onmogelijke wandelingen waarvoor hij zich had laten leiden door nummers uit het telefoonboek en die hij tot intrigerende driedimensionale houten doolhoven had gezaagd. Juist de onuitvoerbaarheid ervan maakte dat ik doodlopende weggetjes en paadjes naar nergens wilde verkennen; hier waren stukken stad ontstaan die moesten worden ontdekt.

Pas later, toen ik dankzij Google Maps alwéér linea recta naar een bestemming was gelopen, drong de betekenis van dat pleidooi ten volle tot me door. Juist op dit moment, nu verdwalen echt alleen nog voor de dommen of de allerarmsten is, leek het me belangrijk om, indachtig THIS WAY BROUWN van Stanley Brouwn (zoek dat even op, of beter: vraag het een willekeurige voorbijganger) wat vaker de weg kwijt te raken. Om mijn plan eens halverwege om te gooien en de route van mijn reis voortaan aan mijn hond over te laten. Dus: ziet u straks een dame van zekere leeftijd door een bouwput struinen, dan ziet u mij, werkend aan een kunstwerk.

Info

Appropriate Cartography, galerie 37PK, Haarlem. T/m 22/05.
Nieuwe Lusten, MOTI, Breda, t/m eind 2016

Breda, 10 mei

Drukte op zaal, sterrenregens in de kranten en een fijn potje moddergooien met de collega's van het Prado: het was de laatste tijd alle dagen carnaval, daar in het Bossche Noordbrabants Museum. Maar dat het Circus Bosch nu zuidwaarts trekt, betekent niet dat het jubileumjaar ten einde is. Museum Of The Image (MOTI) Breda bijvoorbeeld toont tot december werk van jonge makers - Floris Kaayk, Eelco Brand, Margit Lukács en Persijn Broersen, Studio Smack - geïnspireerd op Bosch' Tuin der Lusten. 'De imposante schilderingen van Bosch', schrijven de samenstellers, 'hebben hun kracht nooit verloren, Bosch is een icoon geworden van de schilderkunst.' En: 'De kunstenaars zetten digitale middelen in en vertalen het iconische drieluik naar de hedendaagse beeldcultuur.'

U weet, dat 'vertalen' is niets nieuws. Al ver voor Bosch' tijd kopieerden makers vondsten en motieven uit andermans werk. Door een bewonderde collega te citeren, of beter nog, naar de kroon te steken, bewees men niet van de straat te zijn en wekte men interesse van potentiële verzamelaars. Tenminste, dat hoopte men dan maar. Voor hetzelfde geld werd men weggezet als slaafse navolger of - in later tijden - aangeklaagd wegens plagiaat. Bepalend waren des makers kunde en originaliteit. Dat hij uit het oude iets nieuws en eigenstandigs wist te bakken.

En zo is het nog steeds. Ook in MOTI, waar iedere maker een fragment van het beroemde paneel kreeg toebedeeld. Brand tekende voor de buitenluiken; Lukács en Broersen voor de Hof van Eden; Studio Smack de Tuin in verval. Floris Kaayk was spekkoper en mocht een variant op de hel maken. Vier panelen, vier video's. De computerkunstenaar als digitale coverband.

Want dat is waaraan je denkt bij dit werk: covers. Van Kaayks bewegende hel-paneel - een groezelig oord dat krioelt van de akelige figuurtjes en dat begeleid wordt door een al even akelige geluidsband - tot de met animatiepoppetjes gevulde Tuin in Verval van Studio Smack tot - in mindere mate - Eelco Brands op een bol geprojecteerde zonvloed: ze ogen even mooi en knap als tweedehands. De Lukács en Broersenfilm daargelaten - een allengs grimmiger wordende montage van paradijselijke beelden uit films en documentaires - kun je nauwelijks spreken van eigenstandig werk. Gelukkig is er bij wijze van toegift een fictieve museumwinkel.

Atlas of Lines, Annesas Appel.

Daar werd ik heel vrolijk van. Het bestaat uit een magazijn dat tot de nok is gevuld met Boschmerchandise: een Boschbikini, een Bosch-boormachine, en ook een Bosch- Fountain of Edenmassagestaaf (model 404) en een Boschbarbecue (cannibalism is back!). Dat klinkt als satire, en dat is het ook, zij het satire die met de Vincent van Gogh-amandeltakhondenpakjes en Starry-Night glow-in-the-darkcondooms (ja, die bestaan) indachtig, eigenlijk al werkelijkheid is geworden. De geschiedenis, constateerde ik, vindt eerst plaats als tragedie, dan als klucht en dan als printje voor op een vibrator. De hel, dat is een museum zonder museumwinkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden