De heikele kwestie van de Joodse staat

Het gaat vaak terloops. Als ik voor de variatie andere woorden zoek voor ‘Israël’, schrijf ik ‘de Joodse staat’. Het synoniem is overal in het Westen ingeburgerd....

Alex Burghoorn

Maar toen ik zondag in de Bar-Ilan Universiteit nabij Tel Aviv luisterde naar Benjamin Netanyahu besefte ik ineens hoe ideologisch beladen de term eigenlijk is.

Het bewijst weer eens dat je nergens zo op je woorden moet letten als hier, in het land tussen de Middellandse Zee en de Jordaan – om de locus delicti maar zo geografisch neutraal mogelijk te omschrijven. Voor je het weet kies je partij.

De rechtse premier Netanyahu eist van de Palestijnen dat zij expliciet Israël erkennen als natiestaat van het Joodse volk. Anders kunnen zij een eigen staat wel vergeten.

Het is altijd een non-starter geweest voor de Palestijnen, zoals het in diplomatiek jargon heet.

Ten eerste zien de Palestijnen het als verraad tegenover hun broeders, de Arabische Israëli’s, die voor een kleine 20 procent deel uitmaken van de Israëlische bevolking. Ten tweede zouden ze daarmee impliciet het voor Palestijnen bijna heilige recht op terugkeer opgeven voor de ruim vier miljoen Palestijnse vluchtelingen die sinds 1948 in kampen buiten Israël wonen. Het is namelijk onlogisch om de repatriëring van etnisch-Arabische Palestijnen naar een etnisch-Joodse staat te eisen.

Waarom komt Netanyahu dan toch met deze eis op de proppen?

Het kan zijn dat hij hoopt dat de Palestijnen hun eigen glazen ingooien. Hij kwam in dezelfde toespraak namelijk onverwachts tegemoet aan de Palestijnen door voor het eerst in te stemmen met de oprichting van een Palestijnse staat. Met zijn onmogelijke voorwaarden laat hij het handig aan de Palestijnen over om het aanbod af te slaan. De Israëlische kranten riepen al een oud adagium in herinnering: ‘De Palestijnen zullen nooit een kans missen om een kans te missen.’

Maar de erkenning is voor Israëli’s niet alleen om tactische redenen belangrijk. Ze vinden het verdacht dat Palestijnen weigeren het kenmerkendste aspect van Israël te erkennen. Ze interpreteren dat als een ontkenning van de diepe band die Joden met het ‘bijbelse land’ hebben. Zouden de Palestijnen nog steeds hopen dat de Israëli’s op een dag weer uit hun leven verdwijnen?

Het was daarom ook dat Netanyahu impliciet Barack Obama corrigeerde. Niet het lijden van de Joden in de diaspora – culminerend in de Holocaust – is de legitimatie van het bestaan van Israël, zoals de Amerikaanse president in Caïro had gezegd.

‘Ons recht’, zei Netanyahu, ‘om onze soevereine staat hier, in het land Israëls, op te bouwen komt van een simpel feit: dit is het vaderland van het Joodse volk, dit is waar onze identiteit is gesmeed.’

Na die zin steeg in de Bar-Ilan Universiteit applaus op. Buiten de poorten was 71 procent van de Israëli’s het er ook mee eens, aldus een peiling van de krant Haaretz.

Maar de Palestijnse president Mahmoud Abbas is net zo rotsvast in zijn overtuigingen. Hij zei een paar maanden geleden nog met nauwelijks verholen spot: ‘Het is niet aan mij een beschrijving van de staat te geven. Al noem je jezelf een Hebreeuwse Socialistische Republiek – mij gaat het niet aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden